Hoorcollege 1
Formeel strafrecht zorgt voor realisatie van het materiële strafrecht en is
gericht op de totstandkoming van een beslissing van de strafrechter.
WsSv 1926; MvT: “Een goed ingericht strafproces moet zoveel mogelijk
bevorderen de toepassing van de strafwet op den werkelijk schuldige en
tevens de veroordeling, kan het zijn, de vervolging van den niet-schuldige
naar vermogen verhinderen.”
Alleen op zoek naar de juridische formele waarheid voor bewijs voor
de ten laste legging, waardoor de strafrechter ingrijpende beslissingen kan
nemen.
MvT 36327: Deze doelstelling staat nog steeds centraal:
- Betekent dat soms ingrijpende opsporingsbevoegdheden moeten
worden toegekend.
- Maar de doelstelling is ook: eerbiediging rechten en de vrijheden van
de verdachte; bescherming grondrechten (privéleven; vrijheid),
rechtsstaat (rule of law).
Klassiek: doel en functie van het straf(proces)recht: “Het moet kunnen,
maar binnen de grenzen”.
Grenzen? -> art. 1 Sv -> legaliteitsbeginsel
Strafprocesrecht vindt niet anders plaats dan bij (of krachtens) de wet, dus
via wet in formele zin. Ook systematiek beperkingen grondrechten in
Grondwet en EVRM.
Want inbreuk grondrechten burger -> deze inbreuken moeten worden
gerechtvaardigd, anders willekeur.
Rechtsstatelijke gedachte = wet biedt burgerbescherming tegen
willekeur van de overheid
Wet is waarborg burger en bevoegdheidsgrondslag strafvorderlijk
optreden overheid.
Doelstelling derhalve tweeledig:
1. Realisatie materiële strafrecht
2. Bescherming burger
Bevoegdheden: Opsporen, vervolgen (OM) & (ver)oordelen
Totstandkoming rechterlijke beslissing wordt dus beperkt, want de
procedure als geheel moet wel eerlijk zijn (met voldoende waarborgen
beslissing kunnen nemen) art. 6 EVRM en art. 17 GW.
Hoe zoeken wetgever en rechter hier de balans in de concrete strafzaak,
ook in het kader van veranderende rechtsopvattingen en feitelijke
ontwikkelingen?
Feitelijke ontwikkelingen:
Eerbiediging van andere bij het strafproces betrokken personen;
Toegenomen aandacht voor (emancipatie van) het slachtoffer;
, Veranderingen in de aard van de (internationale) criminaliteit en het
sanctiearsenaal -> vaak internationale dimensie.
Een veranderende rolverdeling tussen strafrechtelijke actoren.
Internationalisering van de strafrechtspleging.
Invloed van moderne technieken (cybercrime, digitalisering).
Noodzaak om met beperkte capaciteit meer strafzaken af te doen.
Fasen van het strafproces, na gepleegd strafbaar feit.
1. Voorbereidend onderzoek
2. Onderzoek ter terechtzitting
3. Vonnis/uitspraak
4. Rechtsmiddelen
K&K houdt andere fases aan: opsporing (maar: kan worden gezien als
onderdeel van voorbereidend onderzoek en berechting), vervolging,
berechting en rechtsmiddelen.
Voorbereidend onderzoek (art. 132 Sv) ‘het onderzoek hetwelk aan
de behandeling ter terechtzitting voorafgaat (ottz)’:
- Opsporing
- Dwangmiddelen
“Voorbereidend” om twee redenen:
1. De OvJ beslist op basis van dit onderzoek of een verdachte wordt
gedagvaard of niet -> wordt er (verder) vervolgd, of wordt de
zaak wellicht geseponeerd of anderszins afgedaan?
Buitengerechtelijke afdoening > strafbeschikking.
2. Er wordt materiaal verzameld zodat de vragen van art. 350 Sv
kunnen worden beantwoord: kan de tenlastelegging worden
bewezen, is er een delictsomschrijving waaraan de tenlastelegging
voldoet, is de verdachte ook daadwerkelijk strafbaar en welke
sanctie moet dan worden opgelegd?
Opsporingsonderzoek (Art. 132a Sv) -> ‘het onderzoek in verband
met strafbare feiten onder gezag van de officier van justitie met als doel
het nemen van strafvorderlijke beslissingen’.
Verdachte nodig? Niet per se, wel redelijk vermoeden van schuld ->
ingevuld door feiten en omstandigheden (Art. 27 Sv). ‘in verband met
strafbare feiten’ → meer dan alleen klassieke opsporing: 4/5 typen K&K
Concrete verdenking nodig? Nee, men kan bij vermoedelijk plegen van een
strafbaar feit ook opsporen.
Opsporingsonderzoek is niet beperkt tot voorbereidend onderzoek (art.
148c/316 Sv)
→Maar is geen voorbereidend onderzoek (zie tekst 132 Sv)
→Onderzoekshandelingen R- C ( art. 185 e.v. Sv )
Opsporing moet berusten op wet in formele zin → art. 1 Sv
,Opsporing is onderzoek onder leiding van OvJ -> gezag ->
verantwoordelijkheid. (art. 149 Sv). ‘Wanneer ovj kennis heeft gekregen
van strafbaar feit, stelt hij het nodige opsporingsonderzoek in.
Wie nog meer belast met opsporing?
Geen strafvordering zonder politie, maar het Wetboek van Strafvordering
kent de politie als zodanig niet opsporingsambtenaren genoemd.
Opsporingsambtenaar (art 127 j.o. 141 Sv) -> ‘Gewone/algemene’
opsporingsambtenaren:
Officieren van justitie
Bepaalde ambtenaren van politie > verwijzing naar de Politiewet
(art. 2)
Militairen van de Koninklijke marechaussee
Bijzondere opsporingsdiensten (zoals FIOD)
→ (in beginsel) opsporing alle strafbare feiten
Artikel 142 Sv -> ‘Buitengewone’ opsporingsambtenaren:
Zij kunnen hun opsporingsbevoegdheid ontlenen aan:
- Een bijzondere wet, art. 142 lid 1 sub c Sv, of
- Een akte van opsporing die hun is verleend, art. 142 lid 1 sub a Sv .
Weten dat ze bestaan is genoeg.
Officier van Justitie: leider + opsporingsambtenaar.
a. Art. 148 lid 1 Sv; ‘de ovj is belast met het opsporen van strafbare
feiten’
b. Art. 148 lid 2 Sv; ‘hij geeft daartoe bevelen aan de overige personen
met opsporing belast’
c. Art. 148 lid 3 Sv: maar kan het ook zelf.
Ambtenaren van de politie:
Art. 141 sub b Sv: de ambtenaren van de politie, bedoeld in art. 2, onder a,
van de Politiewet 2012, en de ambtenaren van politie, bedoeld in art. 2,
onder c en d, van die wet, voor zover zij zijn aangesteld voor de uitvoering
van de politietaak.
Art. 3 Politiewet: De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het
bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels
1. Te zorgen voor daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde, en;
2. Het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
Art. 132a Sv: Opsporing heeft het doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen.
- Begrenzing van opsporing
- Activiteiten van ‘politie en justitie’ die niet zijn gericht op het nemen
van strafvorderlijke beslissingen vallen niet onder het begrip
‘opsporing’.
, Art. 11 Politiewet: Indien de politie in een gemeente optreedt ter
handhaving van de openbare orde en ter uitvoering van de
hulpverleningstaak, staat zij onder gezag van de burgemeester.
Art. 12 Politiewet: Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde, dan wel taken verricht ten dienste van de
justitie, staat zij, tenzij in enige wet anders is bepaald, onder gezag van de
officier van justitie.
Bestuurlijk handhaving openbare orde + hulpverlening = burgemeester
Strafrechtelijke handhaving openbare orde = officier van justitie.
Driehoeksoverleg tussen burgemeester, ovj/politie en OM (art. 13
Politiewet): In dit driehoeksoverleg worden afspraken gemaakt over de
inzet van de politie, gezien de samenloop van taken en het aan elkaar
grenzende gezag van de burgemeester en officier van justitie.
Wat is opsporing (132a) wie kan opsporen? (141)
Art. 141 Sv en art. 3 Politiewet: Uitoefening politietaak ‘in
overeenstemming met geldende rechtsregels’ Want: opsporing = inbreuk
op grondrechten = art. 1 Sv = voorzien bij wet.
Wat mogen opsporingsambtenaren?
Bevoegdheden toepassen onder de voorwaarden bij wet voorzien.
Het Wetboek van Strafvordering bevat verschillende voorschriften die
de uitoefening van de opsporingstaak normeren. + bijzondere wetten
zoals Opiumwet, Wet Wapens en Munitie.
Maar: niet volledig dichtgetimmerd systeem.
- Ruimte voor (technologische) ontwikkelingen en nieuwe vormen van
criminaliteit.
- Speelruimte voor opsporingsambtenaren om taak in een concreet
geval te kunnen uitoefenen.
Wel altijd de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Wat dan met de beperkingssystematiek van art.1 Sv, bij wet voorzien?
art. 141: opsporingsambtenaar belast met opsporing van strafbare feiten:
- Niet alleen een plicht, maar ook een bevoegdheidsgrondslag voor
zover de wet deze opsporingsmethode niet expliciet regelt.
HR Zwolsman: art. 141 Sv (en art. 3 Politiewet) biedt in beginsel een
voldoende grondslag voor de toepassing van niet expliciet in de wet
geregelde opsporingsmethoden.
Maar hoe zit dat dan met de beperkingssystematiek van de GW en EVRM?
Opsporingsmethoden die een meer dan beperkte inbreuk maakt op
de grondrechten van een betrokkene dienen ‘ particulary precise’
Bijv art. 13 Politiewet:
1. Ieder heeft recht op eerbiediging van zijn brief - en
telecommunicatiegeheim
Formeel strafrecht zorgt voor realisatie van het materiële strafrecht en is
gericht op de totstandkoming van een beslissing van de strafrechter.
WsSv 1926; MvT: “Een goed ingericht strafproces moet zoveel mogelijk
bevorderen de toepassing van de strafwet op den werkelijk schuldige en
tevens de veroordeling, kan het zijn, de vervolging van den niet-schuldige
naar vermogen verhinderen.”
Alleen op zoek naar de juridische formele waarheid voor bewijs voor
de ten laste legging, waardoor de strafrechter ingrijpende beslissingen kan
nemen.
MvT 36327: Deze doelstelling staat nog steeds centraal:
- Betekent dat soms ingrijpende opsporingsbevoegdheden moeten
worden toegekend.
- Maar de doelstelling is ook: eerbiediging rechten en de vrijheden van
de verdachte; bescherming grondrechten (privéleven; vrijheid),
rechtsstaat (rule of law).
Klassiek: doel en functie van het straf(proces)recht: “Het moet kunnen,
maar binnen de grenzen”.
Grenzen? -> art. 1 Sv -> legaliteitsbeginsel
Strafprocesrecht vindt niet anders plaats dan bij (of krachtens) de wet, dus
via wet in formele zin. Ook systematiek beperkingen grondrechten in
Grondwet en EVRM.
Want inbreuk grondrechten burger -> deze inbreuken moeten worden
gerechtvaardigd, anders willekeur.
Rechtsstatelijke gedachte = wet biedt burgerbescherming tegen
willekeur van de overheid
Wet is waarborg burger en bevoegdheidsgrondslag strafvorderlijk
optreden overheid.
Doelstelling derhalve tweeledig:
1. Realisatie materiële strafrecht
2. Bescherming burger
Bevoegdheden: Opsporen, vervolgen (OM) & (ver)oordelen
Totstandkoming rechterlijke beslissing wordt dus beperkt, want de
procedure als geheel moet wel eerlijk zijn (met voldoende waarborgen
beslissing kunnen nemen) art. 6 EVRM en art. 17 GW.
Hoe zoeken wetgever en rechter hier de balans in de concrete strafzaak,
ook in het kader van veranderende rechtsopvattingen en feitelijke
ontwikkelingen?
Feitelijke ontwikkelingen:
Eerbiediging van andere bij het strafproces betrokken personen;
Toegenomen aandacht voor (emancipatie van) het slachtoffer;
, Veranderingen in de aard van de (internationale) criminaliteit en het
sanctiearsenaal -> vaak internationale dimensie.
Een veranderende rolverdeling tussen strafrechtelijke actoren.
Internationalisering van de strafrechtspleging.
Invloed van moderne technieken (cybercrime, digitalisering).
Noodzaak om met beperkte capaciteit meer strafzaken af te doen.
Fasen van het strafproces, na gepleegd strafbaar feit.
1. Voorbereidend onderzoek
2. Onderzoek ter terechtzitting
3. Vonnis/uitspraak
4. Rechtsmiddelen
K&K houdt andere fases aan: opsporing (maar: kan worden gezien als
onderdeel van voorbereidend onderzoek en berechting), vervolging,
berechting en rechtsmiddelen.
Voorbereidend onderzoek (art. 132 Sv) ‘het onderzoek hetwelk aan
de behandeling ter terechtzitting voorafgaat (ottz)’:
- Opsporing
- Dwangmiddelen
“Voorbereidend” om twee redenen:
1. De OvJ beslist op basis van dit onderzoek of een verdachte wordt
gedagvaard of niet -> wordt er (verder) vervolgd, of wordt de
zaak wellicht geseponeerd of anderszins afgedaan?
Buitengerechtelijke afdoening > strafbeschikking.
2. Er wordt materiaal verzameld zodat de vragen van art. 350 Sv
kunnen worden beantwoord: kan de tenlastelegging worden
bewezen, is er een delictsomschrijving waaraan de tenlastelegging
voldoet, is de verdachte ook daadwerkelijk strafbaar en welke
sanctie moet dan worden opgelegd?
Opsporingsonderzoek (Art. 132a Sv) -> ‘het onderzoek in verband
met strafbare feiten onder gezag van de officier van justitie met als doel
het nemen van strafvorderlijke beslissingen’.
Verdachte nodig? Niet per se, wel redelijk vermoeden van schuld ->
ingevuld door feiten en omstandigheden (Art. 27 Sv). ‘in verband met
strafbare feiten’ → meer dan alleen klassieke opsporing: 4/5 typen K&K
Concrete verdenking nodig? Nee, men kan bij vermoedelijk plegen van een
strafbaar feit ook opsporen.
Opsporingsonderzoek is niet beperkt tot voorbereidend onderzoek (art.
148c/316 Sv)
→Maar is geen voorbereidend onderzoek (zie tekst 132 Sv)
→Onderzoekshandelingen R- C ( art. 185 e.v. Sv )
Opsporing moet berusten op wet in formele zin → art. 1 Sv
,Opsporing is onderzoek onder leiding van OvJ -> gezag ->
verantwoordelijkheid. (art. 149 Sv). ‘Wanneer ovj kennis heeft gekregen
van strafbaar feit, stelt hij het nodige opsporingsonderzoek in.
Wie nog meer belast met opsporing?
Geen strafvordering zonder politie, maar het Wetboek van Strafvordering
kent de politie als zodanig niet opsporingsambtenaren genoemd.
Opsporingsambtenaar (art 127 j.o. 141 Sv) -> ‘Gewone/algemene’
opsporingsambtenaren:
Officieren van justitie
Bepaalde ambtenaren van politie > verwijzing naar de Politiewet
(art. 2)
Militairen van de Koninklijke marechaussee
Bijzondere opsporingsdiensten (zoals FIOD)
→ (in beginsel) opsporing alle strafbare feiten
Artikel 142 Sv -> ‘Buitengewone’ opsporingsambtenaren:
Zij kunnen hun opsporingsbevoegdheid ontlenen aan:
- Een bijzondere wet, art. 142 lid 1 sub c Sv, of
- Een akte van opsporing die hun is verleend, art. 142 lid 1 sub a Sv .
Weten dat ze bestaan is genoeg.
Officier van Justitie: leider + opsporingsambtenaar.
a. Art. 148 lid 1 Sv; ‘de ovj is belast met het opsporen van strafbare
feiten’
b. Art. 148 lid 2 Sv; ‘hij geeft daartoe bevelen aan de overige personen
met opsporing belast’
c. Art. 148 lid 3 Sv: maar kan het ook zelf.
Ambtenaren van de politie:
Art. 141 sub b Sv: de ambtenaren van de politie, bedoeld in art. 2, onder a,
van de Politiewet 2012, en de ambtenaren van politie, bedoeld in art. 2,
onder c en d, van die wet, voor zover zij zijn aangesteld voor de uitvoering
van de politietaak.
Art. 3 Politiewet: De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het
bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels
1. Te zorgen voor daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde, en;
2. Het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
Art. 132a Sv: Opsporing heeft het doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen.
- Begrenzing van opsporing
- Activiteiten van ‘politie en justitie’ die niet zijn gericht op het nemen
van strafvorderlijke beslissingen vallen niet onder het begrip
‘opsporing’.
, Art. 11 Politiewet: Indien de politie in een gemeente optreedt ter
handhaving van de openbare orde en ter uitvoering van de
hulpverleningstaak, staat zij onder gezag van de burgemeester.
Art. 12 Politiewet: Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde, dan wel taken verricht ten dienste van de
justitie, staat zij, tenzij in enige wet anders is bepaald, onder gezag van de
officier van justitie.
Bestuurlijk handhaving openbare orde + hulpverlening = burgemeester
Strafrechtelijke handhaving openbare orde = officier van justitie.
Driehoeksoverleg tussen burgemeester, ovj/politie en OM (art. 13
Politiewet): In dit driehoeksoverleg worden afspraken gemaakt over de
inzet van de politie, gezien de samenloop van taken en het aan elkaar
grenzende gezag van de burgemeester en officier van justitie.
Wat is opsporing (132a) wie kan opsporen? (141)
Art. 141 Sv en art. 3 Politiewet: Uitoefening politietaak ‘in
overeenstemming met geldende rechtsregels’ Want: opsporing = inbreuk
op grondrechten = art. 1 Sv = voorzien bij wet.
Wat mogen opsporingsambtenaren?
Bevoegdheden toepassen onder de voorwaarden bij wet voorzien.
Het Wetboek van Strafvordering bevat verschillende voorschriften die
de uitoefening van de opsporingstaak normeren. + bijzondere wetten
zoals Opiumwet, Wet Wapens en Munitie.
Maar: niet volledig dichtgetimmerd systeem.
- Ruimte voor (technologische) ontwikkelingen en nieuwe vormen van
criminaliteit.
- Speelruimte voor opsporingsambtenaren om taak in een concreet
geval te kunnen uitoefenen.
Wel altijd de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Wat dan met de beperkingssystematiek van art.1 Sv, bij wet voorzien?
art. 141: opsporingsambtenaar belast met opsporing van strafbare feiten:
- Niet alleen een plicht, maar ook een bevoegdheidsgrondslag voor
zover de wet deze opsporingsmethode niet expliciet regelt.
HR Zwolsman: art. 141 Sv (en art. 3 Politiewet) biedt in beginsel een
voldoende grondslag voor de toepassing van niet expliciet in de wet
geregelde opsporingsmethoden.
Maar hoe zit dat dan met de beperkingssystematiek van de GW en EVRM?
Opsporingsmethoden die een meer dan beperkte inbreuk maakt op
de grondrechten van een betrokkene dienen ‘ particulary precise’
Bijv art. 13 Politiewet:
1. Ieder heeft recht op eerbiediging van zijn brief - en
telecommunicatiegeheim
