Antipsychotica – Werkingsmechanisme en Bijwerkingen
Antipsychoticum Groep Werkingsmechanisme EPS Toename gewicht Sedatie Hyperprolactinemie Bijzonderheden
Haloperidol 1 D₂ +++ - - +++
Flupentixol 1 D₂ ++ - - +++
Amisulpride 1 D₂ + (+) + +++ QT↑
Clozapine 2 D₂ (kortdurend) + - +++ +++ - Agranulocytose,
5HT₂A muscarine
receptoren:
obstipatie
Olanzapine 2 D₂ + 5HT₂A +/- +++ ++ +/-
Quetiapine 2 D₂(kortdurend) + +/- ++ +++ - Slaapmiddel in
5HT₂A lage dosering
Risperidon 2 D₂ + 5HT₂A +++ (+)++ + +++
Paliperidon 2 D₂ + 5HT₂A +++ (+)++ + +++
(actieve
metabolite
risperidone)
Lurasidon 2 D₂ + 5HT₂A ++ +/- + +
Aripiprazol (A) 3 p-D₂ (anta en ago) + + +/- + + Akathisie
5HT₂A, 5HT₁A agonist
Cariprazine (C) 3 p-D₂ + 5HT₂A, 5HT₁A + +/- + + Akathisie
agonist
Brexpiprazol (B) 3 p-D₂ + 5HT₂A, 5HT₁A + +/- + +
agonist
Risperidon + flupentixol: sterke D₂-antagonisten → hoog risico Metabool = effect op stofwisseling
op extrapiramidale bijwerkingen (EPS).
Betekent: veranderingen in gewicht, glucose en vetten.
D₂ in striatum: blokkade hier veroorzaakt bewegingsstoornissen (EPS). Belangrijkste bijwerkingen:
o Gewichtstoename
Negatieve symptomen: kunnen verergeren door te sterke D₂-blokkade o Verhoogde bloedsuiker → kans op diabetes
→ verminderde motivatie en emotie(beloningssysteem onderdrukt). o Verhoogd cholesterol/triglyceriden
Veel metabool effect: clozapine, olanzapine
Roken (CYP1A2): versnelt afbraak van clozapine en olanzapine → rokers Weinig metabool effect: aripiprazol, lurasidon, cariprazine,
hebben vaak hogere dosis nodig; bij stoppen met roken dosis verlagen. amisulpride
Antipsychoticum Groep Werkingsmechanisme EPS Toename gewicht Sedatie Hyperprolactinemie Bijzonderheden
Haloperidol 1 D₂ +++ - - +++
Flupentixol 1 D₂ ++ - - +++
Amisulpride 1 D₂ + (+) + +++ QT↑
Clozapine 2 D₂ (kortdurend) + - +++ +++ - Agranulocytose,
5HT₂A muscarine
receptoren:
obstipatie
Olanzapine 2 D₂ + 5HT₂A +/- +++ ++ +/-
Quetiapine 2 D₂(kortdurend) + +/- ++ +++ - Slaapmiddel in
5HT₂A lage dosering
Risperidon 2 D₂ + 5HT₂A +++ (+)++ + +++
Paliperidon 2 D₂ + 5HT₂A +++ (+)++ + +++
(actieve
metabolite
risperidone)
Lurasidon 2 D₂ + 5HT₂A ++ +/- + +
Aripiprazol (A) 3 p-D₂ (anta en ago) + + +/- + + Akathisie
5HT₂A, 5HT₁A agonist
Cariprazine (C) 3 p-D₂ + 5HT₂A, 5HT₁A + +/- + + Akathisie
agonist
Brexpiprazol (B) 3 p-D₂ + 5HT₂A, 5HT₁A + +/- + +
agonist
Risperidon + flupentixol: sterke D₂-antagonisten → hoog risico Metabool = effect op stofwisseling
op extrapiramidale bijwerkingen (EPS).
Betekent: veranderingen in gewicht, glucose en vetten.
D₂ in striatum: blokkade hier veroorzaakt bewegingsstoornissen (EPS). Belangrijkste bijwerkingen:
o Gewichtstoename
Negatieve symptomen: kunnen verergeren door te sterke D₂-blokkade o Verhoogde bloedsuiker → kans op diabetes
→ verminderde motivatie en emotie(beloningssysteem onderdrukt). o Verhoogd cholesterol/triglyceriden
Veel metabool effect: clozapine, olanzapine
Roken (CYP1A2): versnelt afbraak van clozapine en olanzapine → rokers Weinig metabool effect: aripiprazol, lurasidon, cariprazine,
hebben vaak hogere dosis nodig; bij stoppen met roken dosis verlagen. amisulpride
