Samenvatting Schizofrenie – FA-MA102
Beloop, fases van de aandoening
Premorbide fase (0-10 jaar): geringe problemen in het functioneren
Prodormale fase (10-20 jaar): Eerste voortekenen van de ziekte zoals teruggetrokken gedrag. Duurt tot eerste
episode
Progressieve fase: Ten minste 1 psychotische episode
Stabiele fase met opflakkeringen (30-50 jaar): Episoden volgen elkaar minder snel op, of symptomen
verminderen aanzienlijk
Symptomen van schizofrenie
Positieve symptomen: Teveel van normale
functies. Wanen, hallucinaties, verward gedrag.
Negatieve symptomen: Te weinig normale
functies. Affectvervlakking, anhedonie, sociale
terugtrekking, avolitie.
Cognitieve symptomen: Verstoring van normale
denk- en informatieverwerkingsfuncties.
Concentratieproblemen, verminderde
executieve functies.
Positieve symptomen Negatieve symptomen Cognitieve symptomen
Waanideeën Afstompt affect Problemen met het vertegenwoordigen en
handhaven van doelen
Hallucinaties Emotionele terugtrekking Problemen met het toewijzen van
aandachtsbronnen
Vervormingen of Slechte verstandhouding Problemen met het focussen van de
overdrijvingen in taal en aandacht
communicatie
Ongeorganiseerde spraak Passiviteit Problemen die de aandacht vasthouden
Ongeorganiseerd gedrag Apathische sociale Problemen met het evalueren van functies
terugtrekking
Catatonisch gedrag Moeilijkheid bij abstract denken Problemen met het monitoren van
prestaties
Agitatie Gebrek aan spontaniteit Problemen met prioriteit
Stereotiep denken Problemen met het moduleren van gedrag
op basis van sociale signalen
Alogia: beperkingen in Problemen met serieel leren
vloeiendheid en productiviteit
van denken en spreken
Avolition: beperkingen in het Verminderde verbale vloeiendheid
initiëren van doelgericht gedrag
Anhedonia: gebrek aan plezier Moeite met het oplossen van problemen
Aandachtsstoornis
,Diagnostische criteria (DSM-5)
Minstens 6 maanden symptomen, waarvan 1 maand actieve psychose met ≥2 kernsymptomen (wanen,
hallucinaties, gedesorganiseerde spraak/gedrag, negatieve symptomen). Functionele achteruitgang en uitsluiting
van schizoaffectieve of stemmingsstoornis zijn vereist.
Pathofysiologie van schizofrenie
1. Mesocorticale pathway:
De mesocorticale dopaminebaan ontstaat uit cellichamen in
de ventrale tegmentale area (VTA), die projecteren naar
de prefrontale cortex (PFC).
Belangrijke gebieden in de PFC:
1. Dorsolaterale prefrontale cortex (DLPFC) betrokken bij
cognitie en uitvoerende functies zoals plannen, redeneren
en werkgeheugen. Tekort aan dopamineactiviteit leidt tot
cognitieve stoornissen en negatieve symptomen (apathie,
affectvervlakking).
2. Ventromediale prefrontale cortex (VMPFC) betrokken bij
emoties en affectieve regulatie. Tekort aan dopamineactiviteit veroorzaakt negatieve en affectieve
symptomen.
Pathofysiologie:
Volgens de dopaminetheorie leidt een tekort aan dopamineactiviteit in deze mesocorticale projecties tot
de negatieve en cognitieve symptomen van schizofrenie.
Dit tekort ontstaat waarschijnlijk door een verstoorde functie van het NMDA-glutamaatsysteem.
VTA → DLPFC: een te lage activiteit van deze neuronen hangt samen met negatieve symptomen (zoals
apathie en affectvervlakking) en cognitieve stoornissen (zoals concentratieproblemen en traag denken).
VTA → VMPFC: een te lage activiteit is vooral betrokken bij negatieve en affectieve symptomen.
Behandeling:
Verhoging van dopamine kan negatieve symptomen verbeteren, maar versterkt ook positieve symptomen
via de mesolimbische baan.
2. Mesolimbische pathway:
Ontstaat ook uit de ventrale tegmentale area (VTA): Projecteert naar de nucleus accumbens in het ventrale
striatum (onderdeel van het limbisch systeem).
Functie:
Reguleert emotioneel gedrag en beloningsprocessen.
Speelt een rol bij motivatie, plezier en beloning.
Pathofysiologie:
Overmatige dopaminerge activiteit leidt tot positieve symptomen zoals wanen, hallucinaties en agitatie.
Kan bijdragen aan agressief gedrag, mogelijk door disfunctie in de prefrontale cortex en hippocampus als
gevolg van glutamaatafwijkingen.
Behandeling:
D₂-receptorblokkers (antipsychotica) remmen de dopaminerge activiteit in deze pathway, waardoor
positieve symptomen afnemen.
3. Nigrostriatale pathway:
Projecteert van substantia Nigra naar het Striatum
EPS (panisch achtig symptom
, 4. Tuberoinfundibulaire pathway:
Projecteert van de Hypothalamus naar de Hypofyse
Prolactine synthese
Seksuele dysfunctie
Klassieke vs. atypische antipsychotica
Klassieke (1e generatie) middelen blokkeren dopamine D2-receptoren sterk → meer extrapiramidale
symptomen.
Atypische (2e generatie) middelen combineren D2- met 5-HT2A-blokkade → minder motorische
bijwerkingen, maar meer metabole effecten (gewicht, glucose).
3e generatie (zoals aripiprazol, cariprazine, brexpiprazol) werken als partiële D2-agonisten ('dopamine
stabilizers').
Beleid en behandeling van schizofrenie
Doel: reductie van positieve symptomen, functioneel herstel, minimaliseren van bijwerkingen.
Stap 1 Behandeling van psychose
Start antipsychoticum.
- Evalueer na twee, vier en zes weken: effectiviteit en bijwerkingen.
- Beoordeel de therapietrouw (eventueel spiegelbepaling).
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na zes weken -> Stap 2.
Stap 2 Na zes weken in Stap 1 geen respons?
Wissel van antipsychoticum.
- Evalueer na twee, vier en zes weken: effectiviteit en bijwerkingen.
- Beoordeel de therapietrouw (eventueel spiegelbepaling).
- Bij gebrekkige therapietrouw: overweeg depotpreparaat.
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na zes tot twaalf weken -> Stap 3.
Stap 3 Na twaalf weken Stap 2 geen respons?
Wissel naar clozapine.
Evalueer na twee, vier en acht weken en opnieuw na vier maanden: effectiviteit en bijwerkingen.
Verricht bloedcontroles en zo nodig spiegelbepalingen.
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na vier maanden: ga naar Stap 4.
Stap 4 Bij clozapine onvolledige respons?
Overweeg additie ander antipsychoticum.
Evalueer na twee, vier en tien weken; stop bij onvoldoende effect.
Overweeg additie lamotrigine, memantine, lithium.
Overweeg rTMS.
Stap 5 Bij restsymptomen
Bij negatieve symptomen
Overweeg additie mirtazepine aan antipsychoticum of lamotrigine aan clozapine.
Overweeg eventueel rTMS.
Bij depressieve symptomen
Overweeg additie van antidepressivum aan antipsychoticum.
Beloop, fases van de aandoening
Premorbide fase (0-10 jaar): geringe problemen in het functioneren
Prodormale fase (10-20 jaar): Eerste voortekenen van de ziekte zoals teruggetrokken gedrag. Duurt tot eerste
episode
Progressieve fase: Ten minste 1 psychotische episode
Stabiele fase met opflakkeringen (30-50 jaar): Episoden volgen elkaar minder snel op, of symptomen
verminderen aanzienlijk
Symptomen van schizofrenie
Positieve symptomen: Teveel van normale
functies. Wanen, hallucinaties, verward gedrag.
Negatieve symptomen: Te weinig normale
functies. Affectvervlakking, anhedonie, sociale
terugtrekking, avolitie.
Cognitieve symptomen: Verstoring van normale
denk- en informatieverwerkingsfuncties.
Concentratieproblemen, verminderde
executieve functies.
Positieve symptomen Negatieve symptomen Cognitieve symptomen
Waanideeën Afstompt affect Problemen met het vertegenwoordigen en
handhaven van doelen
Hallucinaties Emotionele terugtrekking Problemen met het toewijzen van
aandachtsbronnen
Vervormingen of Slechte verstandhouding Problemen met het focussen van de
overdrijvingen in taal en aandacht
communicatie
Ongeorganiseerde spraak Passiviteit Problemen die de aandacht vasthouden
Ongeorganiseerd gedrag Apathische sociale Problemen met het evalueren van functies
terugtrekking
Catatonisch gedrag Moeilijkheid bij abstract denken Problemen met het monitoren van
prestaties
Agitatie Gebrek aan spontaniteit Problemen met prioriteit
Stereotiep denken Problemen met het moduleren van gedrag
op basis van sociale signalen
Alogia: beperkingen in Problemen met serieel leren
vloeiendheid en productiviteit
van denken en spreken
Avolition: beperkingen in het Verminderde verbale vloeiendheid
initiëren van doelgericht gedrag
Anhedonia: gebrek aan plezier Moeite met het oplossen van problemen
Aandachtsstoornis
,Diagnostische criteria (DSM-5)
Minstens 6 maanden symptomen, waarvan 1 maand actieve psychose met ≥2 kernsymptomen (wanen,
hallucinaties, gedesorganiseerde spraak/gedrag, negatieve symptomen). Functionele achteruitgang en uitsluiting
van schizoaffectieve of stemmingsstoornis zijn vereist.
Pathofysiologie van schizofrenie
1. Mesocorticale pathway:
De mesocorticale dopaminebaan ontstaat uit cellichamen in
de ventrale tegmentale area (VTA), die projecteren naar
de prefrontale cortex (PFC).
Belangrijke gebieden in de PFC:
1. Dorsolaterale prefrontale cortex (DLPFC) betrokken bij
cognitie en uitvoerende functies zoals plannen, redeneren
en werkgeheugen. Tekort aan dopamineactiviteit leidt tot
cognitieve stoornissen en negatieve symptomen (apathie,
affectvervlakking).
2. Ventromediale prefrontale cortex (VMPFC) betrokken bij
emoties en affectieve regulatie. Tekort aan dopamineactiviteit veroorzaakt negatieve en affectieve
symptomen.
Pathofysiologie:
Volgens de dopaminetheorie leidt een tekort aan dopamineactiviteit in deze mesocorticale projecties tot
de negatieve en cognitieve symptomen van schizofrenie.
Dit tekort ontstaat waarschijnlijk door een verstoorde functie van het NMDA-glutamaatsysteem.
VTA → DLPFC: een te lage activiteit van deze neuronen hangt samen met negatieve symptomen (zoals
apathie en affectvervlakking) en cognitieve stoornissen (zoals concentratieproblemen en traag denken).
VTA → VMPFC: een te lage activiteit is vooral betrokken bij negatieve en affectieve symptomen.
Behandeling:
Verhoging van dopamine kan negatieve symptomen verbeteren, maar versterkt ook positieve symptomen
via de mesolimbische baan.
2. Mesolimbische pathway:
Ontstaat ook uit de ventrale tegmentale area (VTA): Projecteert naar de nucleus accumbens in het ventrale
striatum (onderdeel van het limbisch systeem).
Functie:
Reguleert emotioneel gedrag en beloningsprocessen.
Speelt een rol bij motivatie, plezier en beloning.
Pathofysiologie:
Overmatige dopaminerge activiteit leidt tot positieve symptomen zoals wanen, hallucinaties en agitatie.
Kan bijdragen aan agressief gedrag, mogelijk door disfunctie in de prefrontale cortex en hippocampus als
gevolg van glutamaatafwijkingen.
Behandeling:
D₂-receptorblokkers (antipsychotica) remmen de dopaminerge activiteit in deze pathway, waardoor
positieve symptomen afnemen.
3. Nigrostriatale pathway:
Projecteert van substantia Nigra naar het Striatum
EPS (panisch achtig symptom
, 4. Tuberoinfundibulaire pathway:
Projecteert van de Hypothalamus naar de Hypofyse
Prolactine synthese
Seksuele dysfunctie
Klassieke vs. atypische antipsychotica
Klassieke (1e generatie) middelen blokkeren dopamine D2-receptoren sterk → meer extrapiramidale
symptomen.
Atypische (2e generatie) middelen combineren D2- met 5-HT2A-blokkade → minder motorische
bijwerkingen, maar meer metabole effecten (gewicht, glucose).
3e generatie (zoals aripiprazol, cariprazine, brexpiprazol) werken als partiële D2-agonisten ('dopamine
stabilizers').
Beleid en behandeling van schizofrenie
Doel: reductie van positieve symptomen, functioneel herstel, minimaliseren van bijwerkingen.
Stap 1 Behandeling van psychose
Start antipsychoticum.
- Evalueer na twee, vier en zes weken: effectiviteit en bijwerkingen.
- Beoordeel de therapietrouw (eventueel spiegelbepaling).
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na zes weken -> Stap 2.
Stap 2 Na zes weken in Stap 1 geen respons?
Wissel van antipsychoticum.
- Evalueer na twee, vier en zes weken: effectiviteit en bijwerkingen.
- Beoordeel de therapietrouw (eventueel spiegelbepaling).
- Bij gebrekkige therapietrouw: overweeg depotpreparaat.
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na zes tot twaalf weken -> Stap 3.
Stap 3 Na twaalf weken Stap 2 geen respons?
Wissel naar clozapine.
Evalueer na twee, vier en acht weken en opnieuw na vier maanden: effectiviteit en bijwerkingen.
Verricht bloedcontroles en zo nodig spiegelbepalingen.
Eventueel dosisaanpassing.
- Bij remissie -> langdurige onderhoudsdosering.
- Bij onvolledige remissie na vier maanden: ga naar Stap 4.
Stap 4 Bij clozapine onvolledige respons?
Overweeg additie ander antipsychoticum.
Evalueer na twee, vier en tien weken; stop bij onvoldoende effect.
Overweeg additie lamotrigine, memantine, lithium.
Overweeg rTMS.
Stap 5 Bij restsymptomen
Bij negatieve symptomen
Overweeg additie mirtazepine aan antipsychoticum of lamotrigine aan clozapine.
Overweeg eventueel rTMS.
Bij depressieve symptomen
Overweeg additie van antidepressivum aan antipsychoticum.
