Samenvatting Sociale veiligheid in het sociaal domein - Goede gezondheid & Welzijn (L.31874)

Hoofdstuk 1
Wat wordt verstaan onder sociale veiligheid?
De sociaal veilige omgeving is een omgeving zonder dreiging van geweld.
Veiligheidsbeleving omvat gedachten, percepties en emoties. Veilig voelen
betekent jezelf kunnen zijn zonder angst voor uitsluiting of geweld. Professionals
hebben een belangrijke rol in het signaleren van grensoverschrijdend gedrag om
de sociale veiligheid te herstellen.
Grensoverschrijdend gedrag en sociale veiligheid
Grensoverschrijdend gedrag is een sleutelbegrip als het gaat over sociale
veiligheid en kan overal voorkomen. Het omvat ongewenste handelingen,
toenaderingen of contacten die iemand aantasten:
 psychologisch
 fysiek
 seksueel
 financieel
 materieel
Grensoverschrijdend gedrag is niet altijd gemakkelijk te herkennen en wat als
grensoverschrijdend ervaren wordt kan variëren per persoon.
Uitingen van grensoverschrijdend gedrag
Grensoverschrijdend gedrag kan:
 subtiel zijn, zoals ongepaste opmerkingen of iemand negeren
 duidelijk zichtbaar zijn, zoals agressie en fysiek geweld
Gewenst gedrag wordt vaak bepaald door werkcultuur en opvoeding. Ongewenst
gedrag kan variëren van subtiele opmerkingen tot openlijk geweld. Organisaties
hebben gedragsregels en normen om te bepalen wat aanvaardbaar is en om
grensoverschrijdend gedrag te herkennen en te voorkomen.
Agressie en grensoverschrijdend gedrag
Grensoverschrijdend gedrag omvat:
 actieve vormen van agressie: fysieke, verbale en psychische agressie
 passieve vormen van agressie: geestelijke mishandeling en financieel
misbruik
Machtsverschillen en afhankelijkheid tussen pleger en slachtoffer spelen vaak
een rol, waarbij machtsmisbruik kan optreden. Dit kan zich voordoen in:
 gezinssituaties
 professionele relaties
 zorgrelaties

,Vormen van grensoverschrijdend gedrag
 Fysieke grensoverschrijding: ongewenste aanrakingen, slaan,
schoppen, bijten, knijpen. Het kan zich overal voordoen ook thuis: huiselijk
geweld.
 Pesten: psychisch grensoverschrijdend gedrag met grote en langdurige
gevolgen bij kinderen, jongeren en volwassenen.
 Seksuele grensoverschrijdingen, waaronder seksueel misbruik:
seksuele intimidatie, ongewenste aanrakingen, aanranding en
verkrachting, vaak besproken door #MeToo.
 Discriminatie: ongelijkwaardige behandeling, achterstellen of uitsluiten
op basis van persoonlijke kenmerken.
 Schending van rechten: zeggenschap onthouden of beperkingen op
vrijheid en privacy.
 Radicalisering: opvattingen haaks op de democratische rechtsorde.
 Financiële en materiële uitbuiting: profiteren, wegnemen van
bezittingen, onder druk zetten, diefstal, financieel korthouden of afpersing.
Grensoverschrijdend gedrag in jouw beroep
Als professional in de gezondheidszorg, sociaal werk, sport en/of onderwijs kun je
situaties van grensoverschrijdend gedrag tegenkomen die sociale onveiligheid
veroorzaken.
Grensoverschrijdend gedrag in zorg en welzijn
In zorg- en welzijnsorganisaties wordt onderscheid gemaakt tussen:
 psychisch grensoverschrijdend gedrag
 verwaarlozing
 onthouding van zorg
Dit omvat bijvoorbeeld:
 onthouden van medicatie
 onvoldoende voeding
 geen hulp bij eten en naar de wc gaan
 slechte hygiëne
Grensoverschrijdend gedrag in de gezondheidzorg
In ziekenhuizen komen regelmatig seksueel grensoverschrijdende situaties voor.
Uit een enquête blijkt dat 30% van de artsen en studenten dit gedrag heeft
meegemaakt, variërend van:
 seksueel getinte grappen
 handtastelijkheden


Grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs
De sociale veiligheid op scholen is niet altijd gegarandeerd. Volgens de Wet
Veiligheid op school moeten scholen:
 een veilige omgeving bieden
 pesten aanpakken

, Een protocol voor grensoverschrijdend gedrag is essentieel, zodat medewerkers
weten hoe te handelen.
Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer
Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer is vaak subtiel en kan gericht zijn
op:
 collega's
 cliënten
 leerlingen
 patiënten
Grensoverschrijdend gedrag en sport
Grensoverschrijdend gedrag komt regelmatig voor in de sport:
 amateursport
 professionele sport
Met:
 emotionele incidenten
 lichamelijke incidenten
 seksuele incidenten
Professioneel handelen bij grensoverschrijdend gedrag
Als professional in zorg, welzijn, gezondheidszorg, sport of onderwijs is het
belangrijk om:
 tijdig te signaleren
 grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar te maken
Tijdig signaleren zorgt voor:
 preventie
 voorkomen van verder grensoverschrijdend gedrag
 herstel van veiligheid


Bewust worden
Signaleren van grensoverschrijdend gedrag begint met het bewust worden dat dit
gedrag in jouw beroepsgroep kan voorkomen. Het kennen van:
 eigen waarden en normen
 algemene omgangsregels van je organisatie
is essentieel om grensoverschrijdend gedrag te herkennen en te bespreken.
Het ‘niet-pluis-gevoel’ serieus nemen
Signaleren van grensoverschrijdend gedrag begint met:
 het uitzetten van je voelsprieten
 het erkennen van een niet-pluisgevoel
Het is niet alleen een kwestie van voelen, maar ook weten welke signalen erop
kunnen wijzen dat iemand:
 pleger is
 slachtoffer is


Signaleren in jouw beroep
Als leerkracht moet je signalen van grensoverschrijdend gedrag herkennen en
ingrijpen om pesten te stoppen. Belangrijk is kennis over: