H3 Sociale cognitie; hoe we denken over de sociale wereld
Sociale cognitie: Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om oordelen te vormen en
beslissingen te nemen.
Twee verschillende typen sociale cognitie, namelijk:
- 1. Automatisch denken: Denken dat onbewust, onopzettelijk, onwillekeurig en zonder
inspanning plaatsvindt.
2. Gecontroleerd denken: Denken dat bewust, opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt en dat
inspanning vereist.
Deze twee typen werken erg goed samen.
3.2 Automatisch denken met schema’s: mensen als alledaagse theoretici
→ Soms gebeurt iets zonder na te denken of op de automatische piloot.
Bij automatisch denken wordt gebruik gemaakt van:
- Schema’s: Mentale structuren die mensen gebruiken om hun kennis over de sociale wereld te
organiseren in categorieën en om nieuwe informatie te begrijpen.
- Scripts: Schema’s over specifieke gebeurtenissen, oftewel de beschrijving van hoe zo’n
gebeurtenis gewoonlijk verloopt.
Automatisch denken scheelt veel tijd en energie. We maken gebruik van sociale categorisatie:
Het begrijpelijk maken van de sociale wereld door mensen op basis van enkele kenmerken in te
delen in categorieën. Schema’s zijn breder dan sociale categorisatie.
In welk schema je iemand categoriseert, heeft te maken met welke schema’s in je opkomen.
Toegankelijkheid van schema’s: Mate waarin schema’s en
concepten zich op de voorgrond van ons bewustzijn bevinden
waardoor het waarschijnlijk is dat we ze gebruiken bij onze
interpretatie van de sociale wereld.
→ Sommige schema’s zijn blijvend toegankelijk (bijv. in jeugd
alcoholisme ouders).
→ Anderen tijdelijk toegankelijk.
Beeld wat je van iemand krijgt is ook gevormd door priming:
Het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid
van een schema, kenmerk of concept vergroten.
BV: Priming kan ook bewust worden ingezet. Denk
bijvoorbeeld aan het experiment waarbij participanten van
een onderzoek een sollicitant moeten beoordelen, nadat ze
een warm of een koud drankje vast hebben gehad. De
sollicitant is hetzelfde, maar de mensen die het koude
drankje even moesten vasthouden zou de sollicitant niet
aannemen, maar merendeel van de participanten, die het
warme drankje moesten vasthouden wel.
Hardnekkige schema’s, je hoort iets slechts over een collega
wat niet waar blijkt te zijn, zal je gekleurd blijven.
Perseverantie-effect: Fenomeen dat opvattingen van
mensen over zichzelf en de sociale wereld aanhouden,
ondanks bewijzen tegendeel.
Sociale cognitie: Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om oordelen te vormen en
beslissingen te nemen.
Twee verschillende typen sociale cognitie, namelijk:
- 1. Automatisch denken: Denken dat onbewust, onopzettelijk, onwillekeurig en zonder
inspanning plaatsvindt.
2. Gecontroleerd denken: Denken dat bewust, opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt en dat
inspanning vereist.
Deze twee typen werken erg goed samen.
3.2 Automatisch denken met schema’s: mensen als alledaagse theoretici
→ Soms gebeurt iets zonder na te denken of op de automatische piloot.
Bij automatisch denken wordt gebruik gemaakt van:
- Schema’s: Mentale structuren die mensen gebruiken om hun kennis over de sociale wereld te
organiseren in categorieën en om nieuwe informatie te begrijpen.
- Scripts: Schema’s over specifieke gebeurtenissen, oftewel de beschrijving van hoe zo’n
gebeurtenis gewoonlijk verloopt.
Automatisch denken scheelt veel tijd en energie. We maken gebruik van sociale categorisatie:
Het begrijpelijk maken van de sociale wereld door mensen op basis van enkele kenmerken in te
delen in categorieën. Schema’s zijn breder dan sociale categorisatie.
In welk schema je iemand categoriseert, heeft te maken met welke schema’s in je opkomen.
Toegankelijkheid van schema’s: Mate waarin schema’s en
concepten zich op de voorgrond van ons bewustzijn bevinden
waardoor het waarschijnlijk is dat we ze gebruiken bij onze
interpretatie van de sociale wereld.
→ Sommige schema’s zijn blijvend toegankelijk (bijv. in jeugd
alcoholisme ouders).
→ Anderen tijdelijk toegankelijk.
Beeld wat je van iemand krijgt is ook gevormd door priming:
Het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid
van een schema, kenmerk of concept vergroten.
BV: Priming kan ook bewust worden ingezet. Denk
bijvoorbeeld aan het experiment waarbij participanten van
een onderzoek een sollicitant moeten beoordelen, nadat ze
een warm of een koud drankje vast hebben gehad. De
sollicitant is hetzelfde, maar de mensen die het koude
drankje even moesten vasthouden zou de sollicitant niet
aannemen, maar merendeel van de participanten, die het
warme drankje moesten vasthouden wel.
Hardnekkige schema’s, je hoort iets slechts over een collega
wat niet waar blijkt te zijn, zal je gekleurd blijven.
Perseverantie-effect: Fenomeen dat opvattingen van
mensen over zichzelf en de sociale wereld aanhouden,
ondanks bewijzen tegendeel.
