H8 Conformisme en gehoorzaamheid: sociale invloed en aanpassing
van gedrag
8.1 Conformisme: wanneer en waarom
Conformisme: Het zich aanpassen aan het gedrag en/of aan de reeële of ingebeelde
opvattingen van een groep. Het gedrag aanpassen doordat ze willen voldoen aan de
verwachtingen van anderen. Mensen komen terecht in een web van sociale
beïnvloedingsprocessen. De gevolgen hiervan kunnen groot zijn. Het kan ook nuttig zijn, doordat
we door elkaar geïnspireerd worden en elkaar beïnvloeden om goede daden te verrichten.
Door conformisme kunnen we onder andere beter met elkaar samenleven.
8.2 Informationeel conformisme: De behoefte om te weten wat ‘juist’ is
In bepaalde ambigue situaties weten we niet hoe we ons moeten gedragen. Gelukkig hebben we
dan een nuttige bron van kennis tot onze beschikking, namelijk het gedrag van anderen. We
beschouwen anderen dan even als bron van informatie van hoe we ons ‘moeten’ gedragen.
Informationeel conformisme: Het aanpassen aan het gedrag en/of aan de reële of ingebelde
opvattingen van een bepaalde groep, omdat we de groep gebruiken als bron van informatie
over hoe we een onduidelijke situatie moeten interpreteren.
BV: Je zoekt bij andere een soort bevestiging, je weet nog niet wat de norm is en wat er van je
verwacht wordt. We gebruiken andere mensen als bron van informatie.
Een belangrijk kenmerk van informeel conformisme is dat het kan leiden tot innerlijke
acceptatie: Zich conformeren aan het gedrag van andere mensen vanuit een oprechte
overtuiging dat wat zij doen of zeggen juist is. Ze gaan mee met een ander omdat ze echt
geloven dat die ander gelijk heeft.
Informationele sociale invloed
Experiment Muzafer Sherif; Verschijnsel dat een in werkelijkheid stilstaand lichtpunt in een
volledig donkere ruimte lijkte te bewegen. Autokinetische effect, visuele illusie in ambigue
situatie. Innerlijke acceptatie vs openlijke of publieke volgzaamheid.
Het zou ook kunnen dat iemand met een ander mee gaat omdat iemand niet dom wil lijken. Dan
is er geen sprake van innerlijke acceptatie, maar van publieke volgzaamheid: Zich naar
buiten toe aansluiten bij het gedrag van andere mensen zonder noodzakelijkerwijs te geloven in
wat ze zeggen of doen.
Op verschillende terreinen is getoond dat informationeel conformisme innerlijke acceptatie
kan veroorzaken. Informationeel conformisme: Psychologische fenomeen waarbij mensen de
meningen of het gedrag van anderen overnemen, omdat ze geloven dat de groep beter
geïnformeerd is of meer deskundigheid bezit.
8.2.1 Het belang van accuraat zijn
In situaties waarin het belangrijk is dat we accuraat zijn, neemt de neiging om ons aan anderen
te conformeren toe (informationele sociale beïnvloeding).
, 8.2.2 De schaduwzijde van informationeel conformisme
Informationeel conformisme kan een averechts effect hebben als anderen het bij het verkeerde
eind hebben. Het wordt besmetting genoemd als gevoelens en gedrag zich in een hoog tempo
verspreiden.
Informationeel conformisme dat fout liep
Bij snelle spreiding van emoties of gedrag door een menigte, vind ook informationeel
conformisme.
VB: Fake news als heel veel mensen dit al hebben gedeeld en hierin geloven. Een ander
voorbeeld van extreem informationeel conformisme dat tot verkeerde interpretaties heeft geleid
is psychogene groepsziekte: Het bij een groep mensen optreden van gelijksoortige
lichamelijke symptomen, zonder aantoonbare fysieke oorzaak. BV: Veel mensen worden ziek
nadat zij in een bepaald zwembad hebben gezwommen in Den Haag. Na onderzoek blijkt er niks
aan de hand met het zwembad. Het bleek een psychogene groepsziekte.
8.2.3 Wanneer conformeren mensen zich aan informationeel conformisme?
De kans op informationeel conformisme is het grootst in de volgende situaties: (ABCD-
ezelsbrug)
- Onduidelijke situaties: (ambiguïteit) is de meest cruciale variabele om te voorspellen in
hoeverre mensen elkaar als informatiebron gebruiken. Hoe onzekerder je bent, hoe meer
je je zult verlaten op anderen; A van Ambigue
- Situaties die van belang zijn; B van belang
- Crisissituaties: We hebben meestal geen tijd om stil te staan bij de situatie en om na te
denken over de koers die we moeten varen. We voelen ons angstig en paniekerig en dan
is het menselijk om het gedrag van anderen over te nemen, ookal voelen die mensen
zich vaak hetzelfde; C crisis
- Situaties waarin andere mensen deskundigen zijn: Hoe deskundiger iemand is, des te
waardevoller deze persoon als informatiebron zal worden gebruikt. D van Deskundig
Deze categorieën overlappen elkaar vaak.
8.3 Normatief conformisme: de behoefte om geaccepteerd te worden
We nemen elkaars gedrag over, omdat we willen dat andere mensen ons aardig vinden en
accepteren. We conformeren ons aan de sociale normen van de groep.
Je weet dat de norm, conformisme ten behoeve van acceptatie.
Innerlijke acceptatie en openlijke volgzaamheid.
Naast de behoefte aan accuraat handelen en de behoefte aan informatie, is er nog een andere
reden waarom mensen zich conformeren: de behoefte om aardig gevonden te worden en
geaccepteerd te wilen worden door andere mensen. We conformeren ons aan de sociale normen
van de groep.
Publieke of openlijke volgzaamheid: Zich naar buiten toe aansluiten bij het gedrag van
andere mensen zonder noodzakelijkerwijs te geloven in wat ze doen of zeggen.
Sociale normen: De impliciete of expliciete regels die een groep hanteert voor acceptabel
gedrag en acceptabele waarden en opvattingen van zijn leden.
BV: Het meedoen aan een challenge online. We doen mee omdat we leuk gevonden en
geaccepteerd willen worden.
van gedrag
8.1 Conformisme: wanneer en waarom
Conformisme: Het zich aanpassen aan het gedrag en/of aan de reeële of ingebeelde
opvattingen van een groep. Het gedrag aanpassen doordat ze willen voldoen aan de
verwachtingen van anderen. Mensen komen terecht in een web van sociale
beïnvloedingsprocessen. De gevolgen hiervan kunnen groot zijn. Het kan ook nuttig zijn, doordat
we door elkaar geïnspireerd worden en elkaar beïnvloeden om goede daden te verrichten.
Door conformisme kunnen we onder andere beter met elkaar samenleven.
8.2 Informationeel conformisme: De behoefte om te weten wat ‘juist’ is
In bepaalde ambigue situaties weten we niet hoe we ons moeten gedragen. Gelukkig hebben we
dan een nuttige bron van kennis tot onze beschikking, namelijk het gedrag van anderen. We
beschouwen anderen dan even als bron van informatie van hoe we ons ‘moeten’ gedragen.
Informationeel conformisme: Het aanpassen aan het gedrag en/of aan de reële of ingebelde
opvattingen van een bepaalde groep, omdat we de groep gebruiken als bron van informatie
over hoe we een onduidelijke situatie moeten interpreteren.
BV: Je zoekt bij andere een soort bevestiging, je weet nog niet wat de norm is en wat er van je
verwacht wordt. We gebruiken andere mensen als bron van informatie.
Een belangrijk kenmerk van informeel conformisme is dat het kan leiden tot innerlijke
acceptatie: Zich conformeren aan het gedrag van andere mensen vanuit een oprechte
overtuiging dat wat zij doen of zeggen juist is. Ze gaan mee met een ander omdat ze echt
geloven dat die ander gelijk heeft.
Informationele sociale invloed
Experiment Muzafer Sherif; Verschijnsel dat een in werkelijkheid stilstaand lichtpunt in een
volledig donkere ruimte lijkte te bewegen. Autokinetische effect, visuele illusie in ambigue
situatie. Innerlijke acceptatie vs openlijke of publieke volgzaamheid.
Het zou ook kunnen dat iemand met een ander mee gaat omdat iemand niet dom wil lijken. Dan
is er geen sprake van innerlijke acceptatie, maar van publieke volgzaamheid: Zich naar
buiten toe aansluiten bij het gedrag van andere mensen zonder noodzakelijkerwijs te geloven in
wat ze zeggen of doen.
Op verschillende terreinen is getoond dat informationeel conformisme innerlijke acceptatie
kan veroorzaken. Informationeel conformisme: Psychologische fenomeen waarbij mensen de
meningen of het gedrag van anderen overnemen, omdat ze geloven dat de groep beter
geïnformeerd is of meer deskundigheid bezit.
8.2.1 Het belang van accuraat zijn
In situaties waarin het belangrijk is dat we accuraat zijn, neemt de neiging om ons aan anderen
te conformeren toe (informationele sociale beïnvloeding).
, 8.2.2 De schaduwzijde van informationeel conformisme
Informationeel conformisme kan een averechts effect hebben als anderen het bij het verkeerde
eind hebben. Het wordt besmetting genoemd als gevoelens en gedrag zich in een hoog tempo
verspreiden.
Informationeel conformisme dat fout liep
Bij snelle spreiding van emoties of gedrag door een menigte, vind ook informationeel
conformisme.
VB: Fake news als heel veel mensen dit al hebben gedeeld en hierin geloven. Een ander
voorbeeld van extreem informationeel conformisme dat tot verkeerde interpretaties heeft geleid
is psychogene groepsziekte: Het bij een groep mensen optreden van gelijksoortige
lichamelijke symptomen, zonder aantoonbare fysieke oorzaak. BV: Veel mensen worden ziek
nadat zij in een bepaald zwembad hebben gezwommen in Den Haag. Na onderzoek blijkt er niks
aan de hand met het zwembad. Het bleek een psychogene groepsziekte.
8.2.3 Wanneer conformeren mensen zich aan informationeel conformisme?
De kans op informationeel conformisme is het grootst in de volgende situaties: (ABCD-
ezelsbrug)
- Onduidelijke situaties: (ambiguïteit) is de meest cruciale variabele om te voorspellen in
hoeverre mensen elkaar als informatiebron gebruiken. Hoe onzekerder je bent, hoe meer
je je zult verlaten op anderen; A van Ambigue
- Situaties die van belang zijn; B van belang
- Crisissituaties: We hebben meestal geen tijd om stil te staan bij de situatie en om na te
denken over de koers die we moeten varen. We voelen ons angstig en paniekerig en dan
is het menselijk om het gedrag van anderen over te nemen, ookal voelen die mensen
zich vaak hetzelfde; C crisis
- Situaties waarin andere mensen deskundigen zijn: Hoe deskundiger iemand is, des te
waardevoller deze persoon als informatiebron zal worden gebruikt. D van Deskundig
Deze categorieën overlappen elkaar vaak.
8.3 Normatief conformisme: de behoefte om geaccepteerd te worden
We nemen elkaars gedrag over, omdat we willen dat andere mensen ons aardig vinden en
accepteren. We conformeren ons aan de sociale normen van de groep.
Je weet dat de norm, conformisme ten behoeve van acceptatie.
Innerlijke acceptatie en openlijke volgzaamheid.
Naast de behoefte aan accuraat handelen en de behoefte aan informatie, is er nog een andere
reden waarom mensen zich conformeren: de behoefte om aardig gevonden te worden en
geaccepteerd te wilen worden door andere mensen. We conformeren ons aan de sociale normen
van de groep.
Publieke of openlijke volgzaamheid: Zich naar buiten toe aansluiten bij het gedrag van
andere mensen zonder noodzakelijkerwijs te geloven in wat ze doen of zeggen.
Sociale normen: De impliciete of expliciete regels die een groep hanteert voor acceptabel
gedrag en acceptabele waarden en opvattingen van zijn leden.
BV: Het meedoen aan een challenge online. We doen mee omdat we leuk gevonden en
geaccepteerd willen worden.
