Samenvatting personen- en familierecht
Week 1
Persoon → drager van rechten en plichten
Persoonlijkheid → Deze vangt aan met de geboorte, met uitzondering van art. 1:2 BW (ivm
erfrecht). De persoonlijkheid eindigt door dood, (vermogensrechtelijke) rechten vererven.
bloed- en aanverwantschap
Bloedverwantschap is gebaseerd op geboorte.
Aanverwantschap is gebaseerd op huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Bloedverwantschap → Betrekking tussen personen van wie:
- de een van de ander afstamt (bloedverwantschap in de rechte linie)
Of
- tussen personen die gemeenschappelijke stamouders hebben (bloedverwantschap in
zijlinie)
* Bloedverwantschap is een verzamelbegrip van begrippen als: vader, moeder, broer, tante,
neef, grootouders, etc.
Juridische bloedverwantschap
- Biologische betrekking, afstamming (door geboorte), ook al is de echtgenoot niet de
verwekker.
- Erkenning (art. 1:203 BW)
- Adoptie (art. 1:229 BW)
Art. 1:3 lid 1 BW → Geeft aan hoe de graad van bloedverwantschap moet worden vastgesteld.
(je telt de geboorten, erkenning, adoptie en gerechtelijke vaststelling staat gelijk aan geboorte)
* Aantal graden vaststellen in zijlinie → Eerst opklimmen tot een gemeenschappelijke
voorouder.
Art 1:3 lid 2 BW → Door huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat aanverwantschap
tussen de ene echtgenoot /partner en bloedverwanten van de andere echtgenoot/partner.
Het bepalen van de graad van bloedverwantschap is van belang voor:
- Erfrecht (art. 4:10 BW)
- Aanwezigheid van huwelijksbeletsel (art. 1:41 en art. 1:41a BW)
- Bevoegdheid zich van afleggen van getuigenverklaring te verschonen (art. 165 lid 2 Rv)
Family life (belangwekkend criterium, art. 8 EVRM)
- tussen moeder en kind
- tussen de man met wie de moeder is gehuwd ten tijde van de geboorte vsn het kind
- Tussen echtgenoten
, - tussen kind en man die het erkend heeft
Het Marcks-arrest (uitspraak Europese Hof 13 juni 1979)
Marckx-arrest was eerste aanzet naar erkenning van family life en dus juridische
banden buiten de in de wet geregelde gevallen.
Er werd beslist dat de Belgische wetgeving met betrekking tot kinderen van ongehuwde
moeders in strijd was met art. 8 van het EVRM.
Juridisch bestaande familie- en gezinsbanden worden door dit arrest aangevuld en
genuanceerd met een autonoom en op feitelijke betrekkingen gebaseerd familie- en
gezinsleven, zelfs zo dat die banden de wettelijke mogelijkheden kunnen verruimen.
Alexander Marckx was een Belgische ongehuwde moeder en beklaagde zich erover dat zij haar
eigen kind (Paula) moest erkennen om juridisch familie te worden van dat kind. Ook was zij het
er niet mee eens dat na die omstreden erkenning haar familie juridisch geen familie werd van
haar eigen kind. Het Europese Hof gaf mevrouw Marckx op alle punten gelijk. De Belgische wet
vormde een ontoelaatbare inmenging voor de normale ontwikkeling van het gezinsleven. België
moest de wetgeving op dit punt aanpassen en Nederland ook.
De naam
Een belangrijke functie van de naam is dat het een middel tot identificatie is.
Verkrijging en wijziging van de geslachtsnaam
- Uitgangspunt → ouders kunnen de geslachtsnaam van hun kind kiezen
* Per 1 januari 1998 en 1 januari 2024, zijn de regels voor naamsverkrijging ingrijpend
veranderd.
Naamskeuze
1. Ouders kiezen een van hun beider namen of een gecombineerde naam (de combinatie
bestaat uit beider namen en mag in beide volgorden). Het mag dus geen naam van een
grootouder zijn of een fantasienaam.
2. Eenheid van de naam in het gezin, de keuze van de naam van het eerste kind geldt ook
voor de rest van de kinderen. Art. 1:5 lid 8 BW
3. In de wet is bepaald hoe en wanneer ouders een naamkeuze kunnen doen, maar ook
welke naam het kind krijgt als er geen naamskeuze wordt gemaakt.
a. Met elkaar gehuwde ouders → Of voor de geboorte wordt een keuze gemaakt
(akte van naamskeuze) of bij het doen van geboorteaangifte (de keuze wordt
opgenomen is de akte van geboorte). Art. 1:5 lid 4 BW
* Geen keuze → Kind krijgt de naam van de vader (art. 1:5 lid 5 BW), in het geval
van twee vrouwen de naam van de duomoeder (art. 1:5 lid 13 BW).
b. Adoptie → Keuze ter rechterlijke uitspraak. Art. 1:5 lid 3 BW
* Geen keuze → Geslachtsnaam vader (in het geval van man en vrouw die
gehuwd zijn)
, c. Erkenning → Naamskeuze geschiedt ter gelegenheid van de erkenning.
* Geen keuze → Naam van geboortemoeder. Art. 1:5 lid 2 BW
d. Gerechtelijke vaststelling → Ouders doen keuze ter gelegenheid van de
rechterlijke uitspraak tot vaststelling van vaderschap.
* Geen keuze → Naam van geboortemoeder. Art. 1:5 lid 2 BW
e. Bij ontkenning ouderschap van overleden echtgeno(o)t(e) of geregistreerd
partnerschap o.g.v. art. 1:199 onder b BW en de geboortemoeder was hertrouwd
op tijdstip geboorte kind → Er kan een nieuwe naamskeuze worden gedaan.
* Geen keuze → Kind heeft naam vader (art. 1:5 lid 6 BW) of bij huwelijk of
geregistreerd partnerschap van twee vrouwen krijgt het kind de naam van de
duomoeder (art. 1:5 lid 6 jo. 1:5 lid 13 BW)
f. In geval van ouder en partner die niet ouder is → Ze kunnen de naamskeuze
doen voor het kind dat binnen hun huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt
geboren en waarover zij van rechtswege gezamenlijk het gezag uitoefenen. Art.
1:253 BW
* Geen keuze → Kind krijgt de naam van de moeder (art. 1:5 lid 5 onder b BW)
4. Eenmaal door ouders gemaakte keuze kan niet door hen worden herzien. Het kind kan
zodra het meerderjarig is een andere keuze maken langs de weg van naamswijziging.
5. Als de ouder zelf al de geslachtsnaam heeft die een combinatie is van geslachtsnamen
van zijn of haar ouders, kan er maar 1 geslachtsnaam uit die combinatie worden
doorgegeven.
Uitzondering → Indien een kind van 16 jaar of ouder wordt geadopteerd, erkend of indien ten
aanzien van hem vaderschap gerechtelijk wordt vastgesteld, maakt het kind zelf de
naamskeuze. Art. 1:5 lid 7 BW
Art. 1:6 BW → Bewijs van geslachtsnaam, geboorteakte is dwingend bewijs.
Art. 1:7 BW → Wijziging van geslachtsnaam geschiedt bij koninklijk besluit op verzoek van
betrokkene of diens wettelijke vertegenwoordiger.
Verkrijging en wijziging van voornamen
Art 1:4 BW
Lid 1 → Namen gewoonlijk gegeven door degene die de geboorte aangeeft
Lid 2 → Keuze voornamen is vrij, behoudens beperking van lid 2.
Lid 3 → Wanneer ambtenaar het kind ambtshalve 1 of meer voornamen geeft
Wijziging voornamen
Art. 1:4 lid 4 en 1:20 en 20a BW → Op verzoek door rechtbank, wijziging geschiedt door
toevoeging van latere vermelding aan akte van geboorte (op grond van een rechterlijke last tot
wijziging van de voornamen).
Naam van echtgenoten en geregistreerd partnerschap
Art. 1:9 BW → Keuze vrijheid, zowel voor man als vrouw. (voeren van de naam van de
ex-echtgeno(o)t(e) of ex-geregistreerd partnerschap mag zelfs na scheiding/ontbinding)
, De woonplaats
- Plaats waar men rechtens, dus ten aanzien van uitoefening rechten en vervulling van zijn
verplichtingen, geacht wordt steeds tegenwoordig te zijn, ook bij feitelijke afwezigheid
- In juridische zin is men aldaar bereikbaar
Woonplaats is op vele terrein van belang:
- De plaats van nakomen van verbintenis (art. 6:41 BW)
- De rechtsmacht van Nederlandse rechter (art. 2 e.v. Rv)
- De relatieve competentie rechter (art. 99 Rv)
- De kieswet, belastingen, bijstand
1. De eigenlijke woonplaats, onder te verdelen in:
a. de zelfstandige woonplaats
b. b. de afhankelijke woonplaats
2. De gekozen woonplaats, onder te verdelen in:
a. de vrijwillig gekozen woonplaats
b. b. de noodzakelijk gekozen woonplaats
De zelfstandige woonplaats
Het vaste adres, de woonplaats in het dagelijkse leven.
Art. 1:10 lid 1 BW → van belang is bijvoorbeeld de inschrijving in de gemeentelijke
basisadministratie.
De afhankelijke woonplaats
Regelt de woonplaats van een handelingsonbekwame
Art. 1:12 lid 1 BW → de woonplaats van een handelingsonbekwame is bij zijn wettelijke
vertegenwoordiger.
De vrijwillig gekozen woonplaats
Art. 1:15 BW → mogelijkheid om een andere dan werkelijke woonplaats te kiezen.
De gekozen woonplaats kan van belang zijn voor (betrekkelijke) bevoegdheid van de rechter.
De noodzakelijke gekozen woonplaats
Bijvoorbeeld:
- Art. 3:260 lid 1 BW (de hypotheekhouder moet in de akte een woonplaats kiezen in
Nederland)
- Art. 111 lid 2 onder a. Rv (eiser moet woonplaats kiezen in Nederland)
Week 1
Persoon → drager van rechten en plichten
Persoonlijkheid → Deze vangt aan met de geboorte, met uitzondering van art. 1:2 BW (ivm
erfrecht). De persoonlijkheid eindigt door dood, (vermogensrechtelijke) rechten vererven.
bloed- en aanverwantschap
Bloedverwantschap is gebaseerd op geboorte.
Aanverwantschap is gebaseerd op huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Bloedverwantschap → Betrekking tussen personen van wie:
- de een van de ander afstamt (bloedverwantschap in de rechte linie)
Of
- tussen personen die gemeenschappelijke stamouders hebben (bloedverwantschap in
zijlinie)
* Bloedverwantschap is een verzamelbegrip van begrippen als: vader, moeder, broer, tante,
neef, grootouders, etc.
Juridische bloedverwantschap
- Biologische betrekking, afstamming (door geboorte), ook al is de echtgenoot niet de
verwekker.
- Erkenning (art. 1:203 BW)
- Adoptie (art. 1:229 BW)
Art. 1:3 lid 1 BW → Geeft aan hoe de graad van bloedverwantschap moet worden vastgesteld.
(je telt de geboorten, erkenning, adoptie en gerechtelijke vaststelling staat gelijk aan geboorte)
* Aantal graden vaststellen in zijlinie → Eerst opklimmen tot een gemeenschappelijke
voorouder.
Art 1:3 lid 2 BW → Door huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat aanverwantschap
tussen de ene echtgenoot /partner en bloedverwanten van de andere echtgenoot/partner.
Het bepalen van de graad van bloedverwantschap is van belang voor:
- Erfrecht (art. 4:10 BW)
- Aanwezigheid van huwelijksbeletsel (art. 1:41 en art. 1:41a BW)
- Bevoegdheid zich van afleggen van getuigenverklaring te verschonen (art. 165 lid 2 Rv)
Family life (belangwekkend criterium, art. 8 EVRM)
- tussen moeder en kind
- tussen de man met wie de moeder is gehuwd ten tijde van de geboorte vsn het kind
- Tussen echtgenoten
, - tussen kind en man die het erkend heeft
Het Marcks-arrest (uitspraak Europese Hof 13 juni 1979)
Marckx-arrest was eerste aanzet naar erkenning van family life en dus juridische
banden buiten de in de wet geregelde gevallen.
Er werd beslist dat de Belgische wetgeving met betrekking tot kinderen van ongehuwde
moeders in strijd was met art. 8 van het EVRM.
Juridisch bestaande familie- en gezinsbanden worden door dit arrest aangevuld en
genuanceerd met een autonoom en op feitelijke betrekkingen gebaseerd familie- en
gezinsleven, zelfs zo dat die banden de wettelijke mogelijkheden kunnen verruimen.
Alexander Marckx was een Belgische ongehuwde moeder en beklaagde zich erover dat zij haar
eigen kind (Paula) moest erkennen om juridisch familie te worden van dat kind. Ook was zij het
er niet mee eens dat na die omstreden erkenning haar familie juridisch geen familie werd van
haar eigen kind. Het Europese Hof gaf mevrouw Marckx op alle punten gelijk. De Belgische wet
vormde een ontoelaatbare inmenging voor de normale ontwikkeling van het gezinsleven. België
moest de wetgeving op dit punt aanpassen en Nederland ook.
De naam
Een belangrijke functie van de naam is dat het een middel tot identificatie is.
Verkrijging en wijziging van de geslachtsnaam
- Uitgangspunt → ouders kunnen de geslachtsnaam van hun kind kiezen
* Per 1 januari 1998 en 1 januari 2024, zijn de regels voor naamsverkrijging ingrijpend
veranderd.
Naamskeuze
1. Ouders kiezen een van hun beider namen of een gecombineerde naam (de combinatie
bestaat uit beider namen en mag in beide volgorden). Het mag dus geen naam van een
grootouder zijn of een fantasienaam.
2. Eenheid van de naam in het gezin, de keuze van de naam van het eerste kind geldt ook
voor de rest van de kinderen. Art. 1:5 lid 8 BW
3. In de wet is bepaald hoe en wanneer ouders een naamkeuze kunnen doen, maar ook
welke naam het kind krijgt als er geen naamskeuze wordt gemaakt.
a. Met elkaar gehuwde ouders → Of voor de geboorte wordt een keuze gemaakt
(akte van naamskeuze) of bij het doen van geboorteaangifte (de keuze wordt
opgenomen is de akte van geboorte). Art. 1:5 lid 4 BW
* Geen keuze → Kind krijgt de naam van de vader (art. 1:5 lid 5 BW), in het geval
van twee vrouwen de naam van de duomoeder (art. 1:5 lid 13 BW).
b. Adoptie → Keuze ter rechterlijke uitspraak. Art. 1:5 lid 3 BW
* Geen keuze → Geslachtsnaam vader (in het geval van man en vrouw die
gehuwd zijn)
, c. Erkenning → Naamskeuze geschiedt ter gelegenheid van de erkenning.
* Geen keuze → Naam van geboortemoeder. Art. 1:5 lid 2 BW
d. Gerechtelijke vaststelling → Ouders doen keuze ter gelegenheid van de
rechterlijke uitspraak tot vaststelling van vaderschap.
* Geen keuze → Naam van geboortemoeder. Art. 1:5 lid 2 BW
e. Bij ontkenning ouderschap van overleden echtgeno(o)t(e) of geregistreerd
partnerschap o.g.v. art. 1:199 onder b BW en de geboortemoeder was hertrouwd
op tijdstip geboorte kind → Er kan een nieuwe naamskeuze worden gedaan.
* Geen keuze → Kind heeft naam vader (art. 1:5 lid 6 BW) of bij huwelijk of
geregistreerd partnerschap van twee vrouwen krijgt het kind de naam van de
duomoeder (art. 1:5 lid 6 jo. 1:5 lid 13 BW)
f. In geval van ouder en partner die niet ouder is → Ze kunnen de naamskeuze
doen voor het kind dat binnen hun huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt
geboren en waarover zij van rechtswege gezamenlijk het gezag uitoefenen. Art.
1:253 BW
* Geen keuze → Kind krijgt de naam van de moeder (art. 1:5 lid 5 onder b BW)
4. Eenmaal door ouders gemaakte keuze kan niet door hen worden herzien. Het kind kan
zodra het meerderjarig is een andere keuze maken langs de weg van naamswijziging.
5. Als de ouder zelf al de geslachtsnaam heeft die een combinatie is van geslachtsnamen
van zijn of haar ouders, kan er maar 1 geslachtsnaam uit die combinatie worden
doorgegeven.
Uitzondering → Indien een kind van 16 jaar of ouder wordt geadopteerd, erkend of indien ten
aanzien van hem vaderschap gerechtelijk wordt vastgesteld, maakt het kind zelf de
naamskeuze. Art. 1:5 lid 7 BW
Art. 1:6 BW → Bewijs van geslachtsnaam, geboorteakte is dwingend bewijs.
Art. 1:7 BW → Wijziging van geslachtsnaam geschiedt bij koninklijk besluit op verzoek van
betrokkene of diens wettelijke vertegenwoordiger.
Verkrijging en wijziging van voornamen
Art 1:4 BW
Lid 1 → Namen gewoonlijk gegeven door degene die de geboorte aangeeft
Lid 2 → Keuze voornamen is vrij, behoudens beperking van lid 2.
Lid 3 → Wanneer ambtenaar het kind ambtshalve 1 of meer voornamen geeft
Wijziging voornamen
Art. 1:4 lid 4 en 1:20 en 20a BW → Op verzoek door rechtbank, wijziging geschiedt door
toevoeging van latere vermelding aan akte van geboorte (op grond van een rechterlijke last tot
wijziging van de voornamen).
Naam van echtgenoten en geregistreerd partnerschap
Art. 1:9 BW → Keuze vrijheid, zowel voor man als vrouw. (voeren van de naam van de
ex-echtgeno(o)t(e) of ex-geregistreerd partnerschap mag zelfs na scheiding/ontbinding)
, De woonplaats
- Plaats waar men rechtens, dus ten aanzien van uitoefening rechten en vervulling van zijn
verplichtingen, geacht wordt steeds tegenwoordig te zijn, ook bij feitelijke afwezigheid
- In juridische zin is men aldaar bereikbaar
Woonplaats is op vele terrein van belang:
- De plaats van nakomen van verbintenis (art. 6:41 BW)
- De rechtsmacht van Nederlandse rechter (art. 2 e.v. Rv)
- De relatieve competentie rechter (art. 99 Rv)
- De kieswet, belastingen, bijstand
1. De eigenlijke woonplaats, onder te verdelen in:
a. de zelfstandige woonplaats
b. b. de afhankelijke woonplaats
2. De gekozen woonplaats, onder te verdelen in:
a. de vrijwillig gekozen woonplaats
b. b. de noodzakelijk gekozen woonplaats
De zelfstandige woonplaats
Het vaste adres, de woonplaats in het dagelijkse leven.
Art. 1:10 lid 1 BW → van belang is bijvoorbeeld de inschrijving in de gemeentelijke
basisadministratie.
De afhankelijke woonplaats
Regelt de woonplaats van een handelingsonbekwame
Art. 1:12 lid 1 BW → de woonplaats van een handelingsonbekwame is bij zijn wettelijke
vertegenwoordiger.
De vrijwillig gekozen woonplaats
Art. 1:15 BW → mogelijkheid om een andere dan werkelijke woonplaats te kiezen.
De gekozen woonplaats kan van belang zijn voor (betrekkelijke) bevoegdheid van de rechter.
De noodzakelijke gekozen woonplaats
Bijvoorbeeld:
- Art. 3:260 lid 1 BW (de hypotheekhouder moet in de akte een woonplaats kiezen in
Nederland)
- Art. 111 lid 2 onder a. Rv (eiser moet woonplaats kiezen in Nederland)
