Religion, Violence and Conflict Resolution
Inhoudsopgave
Week 1.1................................................................................................................................................ 1
Hoorcollege 3................................................................................................................................... 11
Samenvatting................................................................................................................................... 11
Week 3.1.............................................................................................................................................. 12
Week 3.1.............................................................................................................................................. 14
Samenvatting................................................................................................................................... 14
Samenvatting................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 8................................................................................................................................... 21
Week 5.1.............................................................................................................................................. 22
Samenvatting................................................................................................................................... 22
Week 6.1.............................................................................................................................................. 25
Samenvatting................................................................................................................................... 25
Hoorcollege 12................................................................................................................................. 26
Week 1.1
Samenvatting
Powers 2021
Maximalisme: In het debat omtrent religie en geweld, stellen maximalisten zich op het
standpunt dat religieuze toewijding sterk gecorreleerd is aan gewelddadig gedrag. Dit kan een
heel oppervlakkige, denigrerende stelling zijn, maar het kan ook descriptief gebruikt worden.
Dit is het verschil tussen respectievelijk alarmistische en objectieve posities.
Sommige maximalisten wijzen erop, zoals Hitchens, dat religie geweld in de hand
werkt omdat religie exclusivistisch denken (wij-zij-denken) promoot. Ook heb je personen als
Dawkins die een vorm van seculier apocalypticisme hanteren, dat ervan uitgaat dat religie zo
bevorderlijk is voor geweld dat het de potentie heeft om al het leven op onze planeet te
vernietigen.
1
, Avalos is als religiewetenschapper ook van mening dat religie een bron van geweld
vormt, doordat religie net als andere sturingsmedia een schaarste creëert. Die schaarste is
vermeend heilig en daarover wordt gevochten. Hij stelt dat dit immoreel is, omdat niet
geverifieerd kan worden of dat heilige bestaat en daarmee staat het gelijk aan non-existentie.
Vechten over iets dat niet bestaat, is volgens hem daarom immoreel.
Wellman en Tokuno stellen dat religie contribueert aan identiteitsformatie, waardoor
het inherent conflictueus is. Zij betogen verder dat religie zich voedt mét en wordt gevoed
dóór sociaal-cultureel conflict; dus waar religie is, zal er conflict zijn, en waar conflict is, zal
er (waarschijnlijk) religie zijn. Sommige religiewetenschappers zijn daarbij van mening dat
vooral het monotheïsme de zondebok is, omdat het met het hebben van 1 god bijzondere
exclusiviteit schept. Het monotheïsme zou daarbij bovendien extra bijdragen aan
geweldsdenken, doordat het haar god gendered als man en daarmee een hiërarchie, autoriteit
en patriarchaliteit in het leven roept. Voor zij die daarnaast ook in een openbaring door een
god geloven, zou het bovendien ook nog gerechtvaardigd zijn om geweld te plegen, doordat
die god de absolute waarheid heeft geopenbaard en niet-gelovigen een existentiële dreiging
staan te wachten of zelfs expres anderen zouden weerhouden van die absolute waarheid.
Een component van maximalistische argumentatie is dat het religieuze toewijding
vaak afdoet als irrationeel, waardoor rationaliteit blijkbaar een kernwaarde is en religie
ontmantelt als vatbaar voor gebruik als rationele kritiek. Maximalistische argumentatie heeft
overigens vaak een smalle, specifieke focus op bepaalde elementen van religie en bepaalde
vormen van geweld. Daarmee doe je lijken alsof religie een eenvoudig iets is, terwijl het vaak
meer is; dit heet een metonymische drogreden: een deel aanzien voor het geheel. Door religie
primair of uitsluitend als directe oorzaak van geweld te willen identificeren, legt het de lat te
hoog en raakt het verstrikt in de onhoudbare aanname dat religie (of geweld) als afzonderlijke,
elimineerbare variabele kan worden geïsoleerd. Het kan geweld immers ook beperken en
slechts een van de meerdere factoren zijn.
Minimalisme: Een van de argumenten van het RV-minimalisme houdt in dat ware
religie vredelievend is. Dat is een theologisch-normatieve claim, waarmee je in de
academische studie van religie weinig mee kan. Een tweede argument is dat geweld vooral
wordt veroorzaakt door niet-religieuze factoren. Dit argument erkent geweld, maar schrijft de
oorzaak ervan toe aan politiek, economie of andere sociale belangen. Religie is daarbij
instrumenteel en secundair van belang. Religie wordt in deze opvatting echter begrepen als
een duidelijk afgebakende variabele die kan worden losgekoppeld van echte drijfveren van
geweld, terwijl het de vraag is of dat kan.
2
, Een derde minimalistische zienwijze stelt dat de categorie van ‘religie’ geen
transhistorische, universele categorie is; zowel maximalisten als de voorgaande versies van
minimalisten veronderstellen te weten wat religie is, maar Cavanaugh stelt dat religie niet
duidelijk af te bakenen is. Volgens hem zien maximalisten religieuze overtuigingen als anders
dan seculiere, omdat het object van hun geloof vermeend absoluut is. Anders dan menselijke
constructies zoals economie, stellen religieuzen dat hun geloof in het transcendente als object
onveranderlijk en absoluut is. Relativering is daardoor geen optie, wat fanatisme en geweld
mee zou brengen. Cavanaughs punt is dat niet-religieuze overtuigingen evengoed als absoluut
kunnen gelden, empirisch gezien. Daarmee is het onderscheid dat voorafgaand gemaakt wordt
voor religie niet deugend. Religie, met andere woorden, kan niet worden onderscheiden van
andere overtuigingen en daardoor kan niet gesteld worden dat religieuze overtuigingen
vatbaarder zijn voor geweld.
Cavanaughs betoogt dat de Godsdienstoorlogen vaak aangenomen worden als hét
bewijs dat religie geweld veroorzaakt, maar empirisch waren deze oorlogen intern verdeeld
(katholieken tegen katholieken, protestanten tegen protestanten) en sterk bepaald door
dynastieke, territoriale en sociale belangen. Zijn conclusie is daarom dat religie niet als bron
van het conflict kan worden geïsoleerd. Maar belangrijker nog is dat het verhaal dát deze
oorlogen religieus waren, functioneert als legitimering van de moderne staat. Immers
delegitimeert het religieus geweld door het af te doen als irrationeel, waardoor seculier
geweld als legitiem wordt beschouwd. En enkel de natiestaat is bevoegd tot dit seculiere
geweld. Wat dus niet wordt bevraagd is of dit seculiere geweld dan wel moreel is.
Religie is volgens Powers geen lege categorie die daardoor onbruikbaar is, geen puur
ideologisch construct zonder referent. Het feit dat religie historisch en contextueel gevormd
is, betekent niet dat zij niets aanwijst in de werkelijkheid. Het probleem zit meer in het begrip
oorzaak en causaliteit. Religie is multidimensionaal en heeft meervoudige relaties met
geweld, welke zelf ook geen enkelvoudig fenomeen is. Daarom is de voorgestelde aanpak om
te kijken naar hoe een bepaald religieus element, zoals rituelen of eschatologie, actief zijn in
het geweldsdiscours en hoe zij de specifieke vorm van geweld beïnvloedt.
Hoorcollege 1
Wat is geweld? Geweld is meer dan fysieke schade en het is ook de vraag of het excessief
dient te zijn. De onderscheidende factor in geweld is legitimiteit. Wanneer het legitiem is,
wordt het vaak gezien als het gebruik van kracht. Het laat zien dat geweld daarmee relatief is.
“Harmfull acts whose legitimacy is contesteer or ambivalent ” (Steward and Stathern 2013: 376).
3
Inhoudsopgave
Week 1.1................................................................................................................................................ 1
Hoorcollege 3................................................................................................................................... 11
Samenvatting................................................................................................................................... 11
Week 3.1.............................................................................................................................................. 12
Week 3.1.............................................................................................................................................. 14
Samenvatting................................................................................................................................... 14
Samenvatting................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 8................................................................................................................................... 21
Week 5.1.............................................................................................................................................. 22
Samenvatting................................................................................................................................... 22
Week 6.1.............................................................................................................................................. 25
Samenvatting................................................................................................................................... 25
Hoorcollege 12................................................................................................................................. 26
Week 1.1
Samenvatting
Powers 2021
Maximalisme: In het debat omtrent religie en geweld, stellen maximalisten zich op het
standpunt dat religieuze toewijding sterk gecorreleerd is aan gewelddadig gedrag. Dit kan een
heel oppervlakkige, denigrerende stelling zijn, maar het kan ook descriptief gebruikt worden.
Dit is het verschil tussen respectievelijk alarmistische en objectieve posities.
Sommige maximalisten wijzen erop, zoals Hitchens, dat religie geweld in de hand
werkt omdat religie exclusivistisch denken (wij-zij-denken) promoot. Ook heb je personen als
Dawkins die een vorm van seculier apocalypticisme hanteren, dat ervan uitgaat dat religie zo
bevorderlijk is voor geweld dat het de potentie heeft om al het leven op onze planeet te
vernietigen.
1
, Avalos is als religiewetenschapper ook van mening dat religie een bron van geweld
vormt, doordat religie net als andere sturingsmedia een schaarste creëert. Die schaarste is
vermeend heilig en daarover wordt gevochten. Hij stelt dat dit immoreel is, omdat niet
geverifieerd kan worden of dat heilige bestaat en daarmee staat het gelijk aan non-existentie.
Vechten over iets dat niet bestaat, is volgens hem daarom immoreel.
Wellman en Tokuno stellen dat religie contribueert aan identiteitsformatie, waardoor
het inherent conflictueus is. Zij betogen verder dat religie zich voedt mét en wordt gevoed
dóór sociaal-cultureel conflict; dus waar religie is, zal er conflict zijn, en waar conflict is, zal
er (waarschijnlijk) religie zijn. Sommige religiewetenschappers zijn daarbij van mening dat
vooral het monotheïsme de zondebok is, omdat het met het hebben van 1 god bijzondere
exclusiviteit schept. Het monotheïsme zou daarbij bovendien extra bijdragen aan
geweldsdenken, doordat het haar god gendered als man en daarmee een hiërarchie, autoriteit
en patriarchaliteit in het leven roept. Voor zij die daarnaast ook in een openbaring door een
god geloven, zou het bovendien ook nog gerechtvaardigd zijn om geweld te plegen, doordat
die god de absolute waarheid heeft geopenbaard en niet-gelovigen een existentiële dreiging
staan te wachten of zelfs expres anderen zouden weerhouden van die absolute waarheid.
Een component van maximalistische argumentatie is dat het religieuze toewijding
vaak afdoet als irrationeel, waardoor rationaliteit blijkbaar een kernwaarde is en religie
ontmantelt als vatbaar voor gebruik als rationele kritiek. Maximalistische argumentatie heeft
overigens vaak een smalle, specifieke focus op bepaalde elementen van religie en bepaalde
vormen van geweld. Daarmee doe je lijken alsof religie een eenvoudig iets is, terwijl het vaak
meer is; dit heet een metonymische drogreden: een deel aanzien voor het geheel. Door religie
primair of uitsluitend als directe oorzaak van geweld te willen identificeren, legt het de lat te
hoog en raakt het verstrikt in de onhoudbare aanname dat religie (of geweld) als afzonderlijke,
elimineerbare variabele kan worden geïsoleerd. Het kan geweld immers ook beperken en
slechts een van de meerdere factoren zijn.
Minimalisme: Een van de argumenten van het RV-minimalisme houdt in dat ware
religie vredelievend is. Dat is een theologisch-normatieve claim, waarmee je in de
academische studie van religie weinig mee kan. Een tweede argument is dat geweld vooral
wordt veroorzaakt door niet-religieuze factoren. Dit argument erkent geweld, maar schrijft de
oorzaak ervan toe aan politiek, economie of andere sociale belangen. Religie is daarbij
instrumenteel en secundair van belang. Religie wordt in deze opvatting echter begrepen als
een duidelijk afgebakende variabele die kan worden losgekoppeld van echte drijfveren van
geweld, terwijl het de vraag is of dat kan.
2
, Een derde minimalistische zienwijze stelt dat de categorie van ‘religie’ geen
transhistorische, universele categorie is; zowel maximalisten als de voorgaande versies van
minimalisten veronderstellen te weten wat religie is, maar Cavanaugh stelt dat religie niet
duidelijk af te bakenen is. Volgens hem zien maximalisten religieuze overtuigingen als anders
dan seculiere, omdat het object van hun geloof vermeend absoluut is. Anders dan menselijke
constructies zoals economie, stellen religieuzen dat hun geloof in het transcendente als object
onveranderlijk en absoluut is. Relativering is daardoor geen optie, wat fanatisme en geweld
mee zou brengen. Cavanaughs punt is dat niet-religieuze overtuigingen evengoed als absoluut
kunnen gelden, empirisch gezien. Daarmee is het onderscheid dat voorafgaand gemaakt wordt
voor religie niet deugend. Religie, met andere woorden, kan niet worden onderscheiden van
andere overtuigingen en daardoor kan niet gesteld worden dat religieuze overtuigingen
vatbaarder zijn voor geweld.
Cavanaughs betoogt dat de Godsdienstoorlogen vaak aangenomen worden als hét
bewijs dat religie geweld veroorzaakt, maar empirisch waren deze oorlogen intern verdeeld
(katholieken tegen katholieken, protestanten tegen protestanten) en sterk bepaald door
dynastieke, territoriale en sociale belangen. Zijn conclusie is daarom dat religie niet als bron
van het conflict kan worden geïsoleerd. Maar belangrijker nog is dat het verhaal dát deze
oorlogen religieus waren, functioneert als legitimering van de moderne staat. Immers
delegitimeert het religieus geweld door het af te doen als irrationeel, waardoor seculier
geweld als legitiem wordt beschouwd. En enkel de natiestaat is bevoegd tot dit seculiere
geweld. Wat dus niet wordt bevraagd is of dit seculiere geweld dan wel moreel is.
Religie is volgens Powers geen lege categorie die daardoor onbruikbaar is, geen puur
ideologisch construct zonder referent. Het feit dat religie historisch en contextueel gevormd
is, betekent niet dat zij niets aanwijst in de werkelijkheid. Het probleem zit meer in het begrip
oorzaak en causaliteit. Religie is multidimensionaal en heeft meervoudige relaties met
geweld, welke zelf ook geen enkelvoudig fenomeen is. Daarom is de voorgestelde aanpak om
te kijken naar hoe een bepaald religieus element, zoals rituelen of eschatologie, actief zijn in
het geweldsdiscours en hoe zij de specifieke vorm van geweld beïnvloedt.
Hoorcollege 1
Wat is geweld? Geweld is meer dan fysieke schade en het is ook de vraag of het excessief
dient te zijn. De onderscheidende factor in geweld is legitimiteit. Wanneer het legitiem is,
wordt het vaak gezien als het gebruik van kracht. Het laat zien dat geweld daarmee relatief is.
“Harmfull acts whose legitimacy is contesteer or ambivalent ” (Steward and Stathern 2013: 376).
3
