Inhoud
SA M E N V A T T I N G...................................................................................................2
VV: tracheacanule, tracheostoma, uitzuigen en zuurstof...........................................2
GK: acute dyspnoe door cardiale en pulmonale problematiek....................................26
GK: shock.....................................................................................................................39
VV: CRM: interprofessionele samenwerking................................................................55
GK: acute buik..............................................................................................................67
GK: leefstijlgeneeskunde.............................................................................................90
VV: onbegrepen gedrag, weerbaarheid en fixatie.......................................................94
GK: acute psychiatrie-onbegrepen gedrag..................................................................96
GK: traumatische en niet-traumatische afwijkingen van de extremiteiten...............103
GK: kleine kwalen in de dagelijkse praktijk...............................................................118
GK: stoornissen van de zintuigen..............................................................................133
GK: immunologie en afweer.......................................................................................143
GK: verslavingsproblematiek.....................................................................................143
GK: infectieziekten (importziekten)...........................................................................147
GK: AFP voortplantingsstelsel....................................................................................147
,SA M E N V A T T I N G
VV: tracheacanule, tracheostoma, uitzuigen en
zuurstof
Module tracheacanule en tracheostoma verzorgen
- Via een tracheotomie (sneetje in de luchtpijp vlak boven het borstbeen) wordt
een tracheacanule ingebracht die de luchtpijp openhoudt. Tijdelijke situatie.
- Is de opening permanent: tracheostoma. Gedurende de eerste periode een
tracheacanule, als de tracheostoma goed gevormd is kan de canule worden
verwijderd.
- Het kan nodig zijn dat mond- en keelholte of tracheacanule moet worden
uitgezogen om de luchtweg vrij te maken van slijm.
Luchtwegen
- Lucht die we inademen gaat via neus- of mondholte (cavitatis oris) naar de
keelholte, via het strottenhoofd, de luchtpijp en de luchtpijpvertakkingen
(bronchiën) en komt via bronchioli in de alveoli (longblaasjes).
- Bovenste luchtwegen leiden lucht naar onderste luchtwegen. In bovenste
luchtwegen lucht gezuiverd, op lichaamstemperatuur gebracht en verzadigd
met waterdamp.
- Onderste luchtwegen geleiden lucht naar longblaasjes, waar zuurstof en
koolzuur tussen lucht en bloed worden uitgewisseld.
- Luchtwegen bekleed met trilhaartjes en slijm. Trilhaartje voeren vuil af naar
keel à opgehoest of ingeslikt.
Bovenste luchtwegen
- Neus en keelholte (farynx) tot aan strottenhoofd (larynx).
- In neus lucht verwarmd en bevochtigd. Neusslijmvlies reinigt lucht van stof en
vuil. Via keel à onderste luchtwegen.
Onderste luchtwegen:
- Strottenhoofd, luchtpijp (trachea) en longen.
- Strottenhoofd kan luchtpijp en bronchiën afsluiten van keelholte, hierdoor
kunnen we hoesten.
, - Vanuit strottenhoofd lucht via luchtpijp à twee vertakkingen (bronchiën),
vervolgens in steeds verdere vertakkingen (bronchioli) en uiteindelijk in
longblaasjes.
Strottenhoofd (larynx)
- Bestaat uit kraakbeen, spieren en banden
- Bovenaan: het strotklepje/strottenklepje (epiglottis) en in het strottenhoofd de
stembanden
- Stembanden: spierplooien met spleet ertussen (stemspleet). Lengte bij
mannen is 2 tot 2,4 cm en bij vrouwen iets korter. Breedte varieert door
snelheid van ademhaling (van 0,5 cm bij rustige ademhaling tot 1,4 cm bij
snelle ademhaling.
- Stemspleet bij sluiten van stembanden smaller à dan wordt lucht er door heen
geperst à er ontstaat een toon. In mond- en neusholte wordt de toon door
weerkaatsing (resonantie) versterkt.
- Verschillende klanken door verschillende posities van stembanden, tong,
gebit, en zachte gehemelte ten opzichte van elkaar.
- Neus geprikkeld door bepaalde stof: stemspleet sluit automatisch. à heftige
ademstoten: niezen. Hoesten ontstaat op dezelfde manier maar dan wanneer
het strottenhoofdslijmvlies wordt geprikkeld.
- Aan buitenkant strottenhoofd te zien als adamsappel. Tijdens slikken sluit het
strottenklepje om te voorkomen dat speeksel of voedsel in de luchtpijp
terechtkomt.
Tracheotomie en tracheostoma
- Soms ademhaling belemmerd en is het nodig om een opening in de luchtpijp
te maken.Door de opening van de tracheotomie wordt een canule geplaatst,
bestaat uit een binnencanule en buitencanule. Buitencanule wordt op de
plaats gehouden door bandje om de hals. Binnencanule kan verwijderd worden
om deze te reinigen. Buitencanule mag niet verwijderd worden.
- Tracheotomie kan nodig zijn vanwege:
Zwelling van de luchtwegen na bestraling, een operatie, ongeluk of
allergische reactie
Obstructie door een vreemd voorwerp
Obstructie door littekenweefsel als gevolg van decubitus in de luchtpijp
Tumorgroei rondom het strottenhoofd (larynx), de mond en/of de keelholte
Niet goed functioneren van de stembanden
Bij langdurige beademing
- Soms keelstoma (tracheostoma) nodig. Blijvende situatie: luchtpijp
doorgesneden en vastgehecht in de hals. Verbinding tussen onderste en
bovenste luchtwegen verbroken: eindstandig stoma.
- Tracheostoma aangelegd na een verwijdering van het strottenhoofd
(laryngectomie). Vaak ook stembanden verwijderd. Direct na operatie: canule
geplaatst om krimpen van stoma te voorkomen. Meestal eendelige canule. Als
wond genezen is in principe geen canule meer nodig.
- Geen verbinding meer tussen onderste/bovenste luchtwegen à iemand met
tracheostoma nooit gereanimeerd worden via mond en neus
Fysiologie tracheotomie Fysiologie eindstandig
tracheostoma
, Blijf verbinding bestaan tussen luchtweg Verbinding tussen luchtpijp en slokdarm
en slokdarm (oesofagus) is verbroken
Zorgvrager ademt voornamelijk in en uit Zorgvrager ademt in en uit via
via canule, ademen via neus of mond tracheostoma. Ademen via neus of
mogelijk, behalve wanneer mond niet mogelijk.
obstructie/zwelling de ademweg afsluit
Zorgvrager heeft nog stembanden, Zorgvrager heeft geen stembanden
maar niet meer te gebruiken zoals meer
voorheen
De verbinding tussen onderste en Er is geen verbinding tussen de
bovenste luchtwegen in principe intact onderste en bovenste luchtwegen
Zorgvrager kan zich verslikken, kan bij Verslikken is onmogelijk
het slikken gehinderd worden door de
canule of door een zwelling van het
strotklepje
Snede in de luchtpijp is tijdelijk; canule Eindstandig stoma is een definitieve
is nodig constructie, canule uiteindelijk niet
nodig
- In meeste situaties tracheostomie tijdelijk, wanneer indicatie voor
tracheacanule niet meer bestaat: tracheotomie hersteld. Hiervoor gebruik
canule worden afgebouwd. Wordt dan afgedopt volgens een individueel
afdopschema. Voorwaarde: zorgvrager ervaart geen klachten van
benauwdheid bij gebruik van een spreekklep.
- Op geleide van (benauwdheidsklachten), bloedgas en/of saturatie worden de
frequentie en duur van het afdoppen geleidelijk opgevoerd. Arts beslist
wanneer canule definitief verwijderd kan worden. Dop alleen af bij zorgvrager
met canule zonder cuff. Afdoppen kan vooral in het begin angst oproepen.
Spreken met tracheotomie
- Normaal maakt iemand geluid doordat uitgeademde lucht de stembanden in
het strottenhoofd in trilling brengt
- Bij het gebruik van een open canule gaat de uitgeademde lucht via de canule
naar buiten. Hierdoor gaat lucht niet langs stembanden, spreken niet mogelijk.
- Zorgvrager met tracheotomie kan de canule met een vinger afsluiten nadat hij
heeft ingeademd. Uitademing kan dan via normale ademweg langs de
stembanden. Kan alleen bij canule met venster of als er voldoende ruimte is
om langs de canule via de mond uit te ademen.
- Gebruik spreekdopje of spreekklepje: een canule met venster kan afgesloten
worden met een spreekdopje of spreekklepje, al of niet als onderdeel van een
filter of kunstneus. Via spreekklepje kan iemand gewoon inademen, maar bij
uitademing sluit het dopje zich. Lucht gaat dan via de normale weg naar
buiten en komt langs het strottenhoofd en de stembanden. Hierdoor is
spreken mogelijk.
- Geen spreekklepje in combinatie met een opgeblazen cuff of tijdens het
slapen gebruiken.
- Slokdarmspraak: zorgvragers met een tracheostoma kunnen leren spreken via
de slokdarm (oesofagus). Om op deze manier te kunnen spreken wordt lucht
op een bepaalde manier achter in de slokdarm geperst. Door soort opboeren
komt lucht weer terug en wordt het bovenste deel van de slokdarm in trilling
SA M E N V A T T I N G...................................................................................................2
VV: tracheacanule, tracheostoma, uitzuigen en zuurstof...........................................2
GK: acute dyspnoe door cardiale en pulmonale problematiek....................................26
GK: shock.....................................................................................................................39
VV: CRM: interprofessionele samenwerking................................................................55
GK: acute buik..............................................................................................................67
GK: leefstijlgeneeskunde.............................................................................................90
VV: onbegrepen gedrag, weerbaarheid en fixatie.......................................................94
GK: acute psychiatrie-onbegrepen gedrag..................................................................96
GK: traumatische en niet-traumatische afwijkingen van de extremiteiten...............103
GK: kleine kwalen in de dagelijkse praktijk...............................................................118
GK: stoornissen van de zintuigen..............................................................................133
GK: immunologie en afweer.......................................................................................143
GK: verslavingsproblematiek.....................................................................................143
GK: infectieziekten (importziekten)...........................................................................147
GK: AFP voortplantingsstelsel....................................................................................147
,SA M E N V A T T I N G
VV: tracheacanule, tracheostoma, uitzuigen en
zuurstof
Module tracheacanule en tracheostoma verzorgen
- Via een tracheotomie (sneetje in de luchtpijp vlak boven het borstbeen) wordt
een tracheacanule ingebracht die de luchtpijp openhoudt. Tijdelijke situatie.
- Is de opening permanent: tracheostoma. Gedurende de eerste periode een
tracheacanule, als de tracheostoma goed gevormd is kan de canule worden
verwijderd.
- Het kan nodig zijn dat mond- en keelholte of tracheacanule moet worden
uitgezogen om de luchtweg vrij te maken van slijm.
Luchtwegen
- Lucht die we inademen gaat via neus- of mondholte (cavitatis oris) naar de
keelholte, via het strottenhoofd, de luchtpijp en de luchtpijpvertakkingen
(bronchiën) en komt via bronchioli in de alveoli (longblaasjes).
- Bovenste luchtwegen leiden lucht naar onderste luchtwegen. In bovenste
luchtwegen lucht gezuiverd, op lichaamstemperatuur gebracht en verzadigd
met waterdamp.
- Onderste luchtwegen geleiden lucht naar longblaasjes, waar zuurstof en
koolzuur tussen lucht en bloed worden uitgewisseld.
- Luchtwegen bekleed met trilhaartjes en slijm. Trilhaartje voeren vuil af naar
keel à opgehoest of ingeslikt.
Bovenste luchtwegen
- Neus en keelholte (farynx) tot aan strottenhoofd (larynx).
- In neus lucht verwarmd en bevochtigd. Neusslijmvlies reinigt lucht van stof en
vuil. Via keel à onderste luchtwegen.
Onderste luchtwegen:
- Strottenhoofd, luchtpijp (trachea) en longen.
- Strottenhoofd kan luchtpijp en bronchiën afsluiten van keelholte, hierdoor
kunnen we hoesten.
, - Vanuit strottenhoofd lucht via luchtpijp à twee vertakkingen (bronchiën),
vervolgens in steeds verdere vertakkingen (bronchioli) en uiteindelijk in
longblaasjes.
Strottenhoofd (larynx)
- Bestaat uit kraakbeen, spieren en banden
- Bovenaan: het strotklepje/strottenklepje (epiglottis) en in het strottenhoofd de
stembanden
- Stembanden: spierplooien met spleet ertussen (stemspleet). Lengte bij
mannen is 2 tot 2,4 cm en bij vrouwen iets korter. Breedte varieert door
snelheid van ademhaling (van 0,5 cm bij rustige ademhaling tot 1,4 cm bij
snelle ademhaling.
- Stemspleet bij sluiten van stembanden smaller à dan wordt lucht er door heen
geperst à er ontstaat een toon. In mond- en neusholte wordt de toon door
weerkaatsing (resonantie) versterkt.
- Verschillende klanken door verschillende posities van stembanden, tong,
gebit, en zachte gehemelte ten opzichte van elkaar.
- Neus geprikkeld door bepaalde stof: stemspleet sluit automatisch. à heftige
ademstoten: niezen. Hoesten ontstaat op dezelfde manier maar dan wanneer
het strottenhoofdslijmvlies wordt geprikkeld.
- Aan buitenkant strottenhoofd te zien als adamsappel. Tijdens slikken sluit het
strottenklepje om te voorkomen dat speeksel of voedsel in de luchtpijp
terechtkomt.
Tracheotomie en tracheostoma
- Soms ademhaling belemmerd en is het nodig om een opening in de luchtpijp
te maken.Door de opening van de tracheotomie wordt een canule geplaatst,
bestaat uit een binnencanule en buitencanule. Buitencanule wordt op de
plaats gehouden door bandje om de hals. Binnencanule kan verwijderd worden
om deze te reinigen. Buitencanule mag niet verwijderd worden.
- Tracheotomie kan nodig zijn vanwege:
Zwelling van de luchtwegen na bestraling, een operatie, ongeluk of
allergische reactie
Obstructie door een vreemd voorwerp
Obstructie door littekenweefsel als gevolg van decubitus in de luchtpijp
Tumorgroei rondom het strottenhoofd (larynx), de mond en/of de keelholte
Niet goed functioneren van de stembanden
Bij langdurige beademing
- Soms keelstoma (tracheostoma) nodig. Blijvende situatie: luchtpijp
doorgesneden en vastgehecht in de hals. Verbinding tussen onderste en
bovenste luchtwegen verbroken: eindstandig stoma.
- Tracheostoma aangelegd na een verwijdering van het strottenhoofd
(laryngectomie). Vaak ook stembanden verwijderd. Direct na operatie: canule
geplaatst om krimpen van stoma te voorkomen. Meestal eendelige canule. Als
wond genezen is in principe geen canule meer nodig.
- Geen verbinding meer tussen onderste/bovenste luchtwegen à iemand met
tracheostoma nooit gereanimeerd worden via mond en neus
Fysiologie tracheotomie Fysiologie eindstandig
tracheostoma
, Blijf verbinding bestaan tussen luchtweg Verbinding tussen luchtpijp en slokdarm
en slokdarm (oesofagus) is verbroken
Zorgvrager ademt voornamelijk in en uit Zorgvrager ademt in en uit via
via canule, ademen via neus of mond tracheostoma. Ademen via neus of
mogelijk, behalve wanneer mond niet mogelijk.
obstructie/zwelling de ademweg afsluit
Zorgvrager heeft nog stembanden, Zorgvrager heeft geen stembanden
maar niet meer te gebruiken zoals meer
voorheen
De verbinding tussen onderste en Er is geen verbinding tussen de
bovenste luchtwegen in principe intact onderste en bovenste luchtwegen
Zorgvrager kan zich verslikken, kan bij Verslikken is onmogelijk
het slikken gehinderd worden door de
canule of door een zwelling van het
strotklepje
Snede in de luchtpijp is tijdelijk; canule Eindstandig stoma is een definitieve
is nodig constructie, canule uiteindelijk niet
nodig
- In meeste situaties tracheostomie tijdelijk, wanneer indicatie voor
tracheacanule niet meer bestaat: tracheotomie hersteld. Hiervoor gebruik
canule worden afgebouwd. Wordt dan afgedopt volgens een individueel
afdopschema. Voorwaarde: zorgvrager ervaart geen klachten van
benauwdheid bij gebruik van een spreekklep.
- Op geleide van (benauwdheidsklachten), bloedgas en/of saturatie worden de
frequentie en duur van het afdoppen geleidelijk opgevoerd. Arts beslist
wanneer canule definitief verwijderd kan worden. Dop alleen af bij zorgvrager
met canule zonder cuff. Afdoppen kan vooral in het begin angst oproepen.
Spreken met tracheotomie
- Normaal maakt iemand geluid doordat uitgeademde lucht de stembanden in
het strottenhoofd in trilling brengt
- Bij het gebruik van een open canule gaat de uitgeademde lucht via de canule
naar buiten. Hierdoor gaat lucht niet langs stembanden, spreken niet mogelijk.
- Zorgvrager met tracheotomie kan de canule met een vinger afsluiten nadat hij
heeft ingeademd. Uitademing kan dan via normale ademweg langs de
stembanden. Kan alleen bij canule met venster of als er voldoende ruimte is
om langs de canule via de mond uit te ademen.
- Gebruik spreekdopje of spreekklepje: een canule met venster kan afgesloten
worden met een spreekdopje of spreekklepje, al of niet als onderdeel van een
filter of kunstneus. Via spreekklepje kan iemand gewoon inademen, maar bij
uitademing sluit het dopje zich. Lucht gaat dan via de normale weg naar
buiten en komt langs het strottenhoofd en de stembanden. Hierdoor is
spreken mogelijk.
- Geen spreekklepje in combinatie met een opgeblazen cuff of tijdens het
slapen gebruiken.
- Slokdarmspraak: zorgvragers met een tracheostoma kunnen leren spreken via
de slokdarm (oesofagus). Om op deze manier te kunnen spreken wordt lucht
op een bepaalde manier achter in de slokdarm geperst. Door soort opboeren
komt lucht weer terug en wordt het bovenste deel van de slokdarm in trilling
