Jurisprudentie
Week 1
Rechtsmacht over buiten NL gepleegde feiten
- Rechtsmacht
- Art. 2 en 7 Sr
Feiten
De zaak betreft een strafzaak waarin de verdachte in hoger beroep was veroordeeld voor witwassen van
45.000 Britse ponden en een auto. Deze feiten zouden hebben plaatsgevonden deels in Nederland en deels
in Engeland. De rechtbank en het hof oordeelden dat Nederland rechtsmacht heeft omdat de verdachte in
Nederland woonde en de handelwijze ook in Nederland relevant was.
Rechtsvraag
Heeft Nederland rechtsmacht t.a.v. delen van het ten laste gelegde (zoals bepaalde gedragingen)?
Rechtsregel
De Nederlandse strafwet is van toepassing op iedereen die zich in Nederland aan een strafbaar feit
schuldig maakt (art. 2 Sr). Art. 7 lid 1 Sr bepaalt dat de Nederlandse strafwet van toepassing is op de
Nederlander die zich buiten Nederland schuldig maakt aan een feit dat door de Nederlandse strafwet als
misdrijf wordt beschouwd en waarop door de wet van het land waar het begaan is, straf is gesteld. O.g.v.
art. 7 lid 3 Sr jo. 86b Sr wordt met een Nederlander voor de toepassing van het eerste lid gelijkgesteld de
vreemdeling die in Nederland een vaste woon- of verblijfplaats heeft.
Ook als delen van het strafbare feit buiten Nederland plaatsvinden, kan Nederland rechtsmacht hebben
mits die gedragingen deel uitmaken van hetzelfde strafbare feit en er een band met Nederland is
(bijv. woonplaats van de verdachte en deel van het feit in Nederland).
,Week 2
Prokuratuur
- Vorderen van verkeers- en locatiegegevens = ernstige inmenging van iemands privéleven
- Voorafgaande toetsing r-c vereist (evenredigheidsbeginsel)
Achtergrond
Na de aanslagen in Madrid en Londen werd op Europees niveau een richtlijn aangenomen die de bewaring
van telecommunicatiegegevens door telecombedrijven voorschreef (Dataretentierichtlijn). O.a. verkeers-
en locatiegegevens, de duur van de retentie en het doel van de bewaring (onderzoeken, opsporen en
vervolgen van ernstige criminaliteit) moest worden bewaard. Met de richtlijn werd ook beoogd de
nationale regels te harmoniseren.
Het Hof heeft de richtlijn later onverenigbaar verklaard met het recht op privacy en het recht op
bescherming van persoonsgegevens (art. 7 en 8 HVEU).
Feiten
H.K. werd verdacht van meerdere diefstallen van goederen en van contant geld, wegens het misbruiken
van de bankkaart van een ander, en wegens het plegen van geweld tegen betrokkenen bij een gerechtelijke
procedure tegen haar. Bij de veroordeling had de rechter o.a. gebruik gemaakt van processen-verbaal die
waren opgesteld o.b.v. verkeers- en locatiegegevens. De opsporingsinstantie had van het OM toestemming
gekregen die gegevens te vorderen. Onder verwijzing naar o.a. het Tele2-arrest werd de toelaatbaarheid
van de processen-verbaal ter discussie gesteld.
Rechtsvraag
De verwijzende rechter stelde de volgende drie prejudiciële vragen: zijn (i) de periode en (ii) de
hoeveelheid van de verkeers- en locatiegegevens die worden gevorderd relevant voor de vraag op het
opvragen van deze gegevens dient te worden beperkt tot gevallen waarin ‘serious crime’ wordt bestreden
(in plaats van de algemene doelstelling van “strafbare feiten”), en (iii) kan het OM, dat de
onderzoeksprocedure leidt, en vervolgens in de latere procedure optreedt als openbare aanklager, worden
beschouwd als een onafhankelijke bestuurlijke autoriteit bij wie voorafgaande toetsing kan plaatsvinden?
Rechtsregel
Naar aanleiding van het arrest is de conclusie getrokken dat:
(i) anders dan in de wet voorzien, een voorafgaande machtiging van de r-c vereist is voor het
vorderen van verkeers- en locatiegegevens door de OvJ bij een telecomprovider als daarmee
een ernstige inbreuk wordt gemaakt op de privacy van de gebruiker; en dat
(ii) toegang tot die gegevens alleen is toegestaan in procedures ter bestrijding van ernstige
criminaliteit en ter voorkoming van ernstige bedreigingen van de openbare veiligheid.
Toegang tot bewaarde verkeers- en locatiegegevens (waarmee een ernstige inbreuk wordt gemaakt op het
recht op privacy en gegevensbescherming) kan enkel worden gerechtvaardigd ter bestrijding van ‘serious
crime’ en het voorkomen van ernstige bedreigingen van de openbare veiligheid. Indien er sprake is van een
minder ernstige inmenging in de privacy volstaat de doelstelling om strafbare feiten in het algemeen te
voorkomen, te onderzoeken, op te sporen en te vervolgen.
Het Hof overweegt (anders dan de A-G) dat de duur, hoeveelheid of gevoeligheid van de gevorderde
informatie daarbij niet bepalend is: verkeers- en locatiegegevens brengen altijd een ernstige
inmenging met zich omdat daarmee zeer nauwkeurige conclusies kunnen worden getrokken over
de persoonlijke levenssfeer van de personen van wie de gegevens zijn bewaard (en pas na de
vordering en ontvangst van de gegevens blijkt in welke mate dat is).
, Ten slotte overweegt het Hof dat het EU-recht zich verzet tegen een nationale regeling welke het OM,
als leider van de onderzoeksprocedure, en vervolgens openbaar aanklager de bevoegdheid toekent om
toegang te verlenen tot verkeers- en locatiegegevens. De toetsing dient (behalve in naar behoren
gemotiveerde urgente gevallen) voorafgaand aan de toegang plaats te vinden door een onafhankelijke
rechter of bestuurlijke instantie.
Er wordt in dit arrest geen uitspraak gedaan over de vraag wat onder ‘serious crime’ of een ‘ernstig
strafbaar feit’ moet worden verstaan. De A-G overweegt in dit verband expliciet, verwijzend naar de
historische, economische en sociale context van elke lidstaat, dat de invulling van dat begrip een
nationale aangelegenheid is.
Conclusie
De Nederlandse opsporingspraktijk, voor zover die ziet op verkeers- en locatiegegevens die bij een
telecomprovider worden gevorderd, zijn deels in strijd met EU-recht (o.a. door de mate van bescherming
van het WvSv en de rol van de OvJ binnen het strafproces).
Betekenis van het Prokuratuur-arrest voor Nederland
1. Is de OvJ een onafhankelijke rechterlijke of bestuurlijke autoriteit?
a. Nee, vanwege zijn rol als leider van het opsporingsonderzoek en vervolgens als openbaar
aanklager is de OvJ geen onafhankelijke autoriteit
2. Is het relevant dat er in Nederland geen bewaarplicht geldt?
a. Het is voor de vraag of een machtiging vereist is niet van belang dat er wel/geen
bewaarplicht geldt
3. Wanneer is voor het vorderen van verkeers- en locatiegegevens een machtiging van de r-c
vereist?
a. Belangrijkste lijn uit het arrest is dat de ‘ernst van de inbreuk op de privacy gekoppeld
is aan de mate van bescherming die de privacyrichtlijn biedt’
b. Daardoor drie typen inmenging:
i. Geringe inmenging (zoals welk telefoonnummer aan een IMEI-nummer kan
worden gekoppeld en NAW-gegevens)
1. Gerechtvaardigd door de doelstelling van bestrijding van criminaliteit
2. Geen voorafgaande onafhankelijke toetsing vereist
ii. Ernstige inmenging (verkeers- en locatiegegevens)
1. Enkel gerechtvaardigd door de bestrijding van ernstige criminaliteit
2. Kunnen een nauwkeurig beeld geven van het privéleven van een persoon
3. Voorafgaande toetsing vereist
iii. Bijzonder ernstige inmenging (verkeers- en locatiegegevens in real time)
1. Gerechtvaardigd voor bijzonder ernstige criminaliteit (zoals terrorisme)
2. Maakt het mogelijk verplaatsingen nauwkeurig en permanent te volgen
3. Voorafgaande toetsing vereist
4. Wat kan worden verstaan onder het begrip ‘ernstige criminaliteit’?
a. Volgens het Hof vereisen de uniforme toepassing van EU-recht en het gelijkheidsbeginsel
dat de bewoordingen van een bepaling autonoom en uniform worden uitgelegd,
rekening houdend met de context van de bepaling en het doel van de betrokken regeling
b. Belang hiervan is harmonisatie
Landeck
Week 1
Rechtsmacht over buiten NL gepleegde feiten
- Rechtsmacht
- Art. 2 en 7 Sr
Feiten
De zaak betreft een strafzaak waarin de verdachte in hoger beroep was veroordeeld voor witwassen van
45.000 Britse ponden en een auto. Deze feiten zouden hebben plaatsgevonden deels in Nederland en deels
in Engeland. De rechtbank en het hof oordeelden dat Nederland rechtsmacht heeft omdat de verdachte in
Nederland woonde en de handelwijze ook in Nederland relevant was.
Rechtsvraag
Heeft Nederland rechtsmacht t.a.v. delen van het ten laste gelegde (zoals bepaalde gedragingen)?
Rechtsregel
De Nederlandse strafwet is van toepassing op iedereen die zich in Nederland aan een strafbaar feit
schuldig maakt (art. 2 Sr). Art. 7 lid 1 Sr bepaalt dat de Nederlandse strafwet van toepassing is op de
Nederlander die zich buiten Nederland schuldig maakt aan een feit dat door de Nederlandse strafwet als
misdrijf wordt beschouwd en waarop door de wet van het land waar het begaan is, straf is gesteld. O.g.v.
art. 7 lid 3 Sr jo. 86b Sr wordt met een Nederlander voor de toepassing van het eerste lid gelijkgesteld de
vreemdeling die in Nederland een vaste woon- of verblijfplaats heeft.
Ook als delen van het strafbare feit buiten Nederland plaatsvinden, kan Nederland rechtsmacht hebben
mits die gedragingen deel uitmaken van hetzelfde strafbare feit en er een band met Nederland is
(bijv. woonplaats van de verdachte en deel van het feit in Nederland).
,Week 2
Prokuratuur
- Vorderen van verkeers- en locatiegegevens = ernstige inmenging van iemands privéleven
- Voorafgaande toetsing r-c vereist (evenredigheidsbeginsel)
Achtergrond
Na de aanslagen in Madrid en Londen werd op Europees niveau een richtlijn aangenomen die de bewaring
van telecommunicatiegegevens door telecombedrijven voorschreef (Dataretentierichtlijn). O.a. verkeers-
en locatiegegevens, de duur van de retentie en het doel van de bewaring (onderzoeken, opsporen en
vervolgen van ernstige criminaliteit) moest worden bewaard. Met de richtlijn werd ook beoogd de
nationale regels te harmoniseren.
Het Hof heeft de richtlijn later onverenigbaar verklaard met het recht op privacy en het recht op
bescherming van persoonsgegevens (art. 7 en 8 HVEU).
Feiten
H.K. werd verdacht van meerdere diefstallen van goederen en van contant geld, wegens het misbruiken
van de bankkaart van een ander, en wegens het plegen van geweld tegen betrokkenen bij een gerechtelijke
procedure tegen haar. Bij de veroordeling had de rechter o.a. gebruik gemaakt van processen-verbaal die
waren opgesteld o.b.v. verkeers- en locatiegegevens. De opsporingsinstantie had van het OM toestemming
gekregen die gegevens te vorderen. Onder verwijzing naar o.a. het Tele2-arrest werd de toelaatbaarheid
van de processen-verbaal ter discussie gesteld.
Rechtsvraag
De verwijzende rechter stelde de volgende drie prejudiciële vragen: zijn (i) de periode en (ii) de
hoeveelheid van de verkeers- en locatiegegevens die worden gevorderd relevant voor de vraag op het
opvragen van deze gegevens dient te worden beperkt tot gevallen waarin ‘serious crime’ wordt bestreden
(in plaats van de algemene doelstelling van “strafbare feiten”), en (iii) kan het OM, dat de
onderzoeksprocedure leidt, en vervolgens in de latere procedure optreedt als openbare aanklager, worden
beschouwd als een onafhankelijke bestuurlijke autoriteit bij wie voorafgaande toetsing kan plaatsvinden?
Rechtsregel
Naar aanleiding van het arrest is de conclusie getrokken dat:
(i) anders dan in de wet voorzien, een voorafgaande machtiging van de r-c vereist is voor het
vorderen van verkeers- en locatiegegevens door de OvJ bij een telecomprovider als daarmee
een ernstige inbreuk wordt gemaakt op de privacy van de gebruiker; en dat
(ii) toegang tot die gegevens alleen is toegestaan in procedures ter bestrijding van ernstige
criminaliteit en ter voorkoming van ernstige bedreigingen van de openbare veiligheid.
Toegang tot bewaarde verkeers- en locatiegegevens (waarmee een ernstige inbreuk wordt gemaakt op het
recht op privacy en gegevensbescherming) kan enkel worden gerechtvaardigd ter bestrijding van ‘serious
crime’ en het voorkomen van ernstige bedreigingen van de openbare veiligheid. Indien er sprake is van een
minder ernstige inmenging in de privacy volstaat de doelstelling om strafbare feiten in het algemeen te
voorkomen, te onderzoeken, op te sporen en te vervolgen.
Het Hof overweegt (anders dan de A-G) dat de duur, hoeveelheid of gevoeligheid van de gevorderde
informatie daarbij niet bepalend is: verkeers- en locatiegegevens brengen altijd een ernstige
inmenging met zich omdat daarmee zeer nauwkeurige conclusies kunnen worden getrokken over
de persoonlijke levenssfeer van de personen van wie de gegevens zijn bewaard (en pas na de
vordering en ontvangst van de gegevens blijkt in welke mate dat is).
, Ten slotte overweegt het Hof dat het EU-recht zich verzet tegen een nationale regeling welke het OM,
als leider van de onderzoeksprocedure, en vervolgens openbaar aanklager de bevoegdheid toekent om
toegang te verlenen tot verkeers- en locatiegegevens. De toetsing dient (behalve in naar behoren
gemotiveerde urgente gevallen) voorafgaand aan de toegang plaats te vinden door een onafhankelijke
rechter of bestuurlijke instantie.
Er wordt in dit arrest geen uitspraak gedaan over de vraag wat onder ‘serious crime’ of een ‘ernstig
strafbaar feit’ moet worden verstaan. De A-G overweegt in dit verband expliciet, verwijzend naar de
historische, economische en sociale context van elke lidstaat, dat de invulling van dat begrip een
nationale aangelegenheid is.
Conclusie
De Nederlandse opsporingspraktijk, voor zover die ziet op verkeers- en locatiegegevens die bij een
telecomprovider worden gevorderd, zijn deels in strijd met EU-recht (o.a. door de mate van bescherming
van het WvSv en de rol van de OvJ binnen het strafproces).
Betekenis van het Prokuratuur-arrest voor Nederland
1. Is de OvJ een onafhankelijke rechterlijke of bestuurlijke autoriteit?
a. Nee, vanwege zijn rol als leider van het opsporingsonderzoek en vervolgens als openbaar
aanklager is de OvJ geen onafhankelijke autoriteit
2. Is het relevant dat er in Nederland geen bewaarplicht geldt?
a. Het is voor de vraag of een machtiging vereist is niet van belang dat er wel/geen
bewaarplicht geldt
3. Wanneer is voor het vorderen van verkeers- en locatiegegevens een machtiging van de r-c
vereist?
a. Belangrijkste lijn uit het arrest is dat de ‘ernst van de inbreuk op de privacy gekoppeld
is aan de mate van bescherming die de privacyrichtlijn biedt’
b. Daardoor drie typen inmenging:
i. Geringe inmenging (zoals welk telefoonnummer aan een IMEI-nummer kan
worden gekoppeld en NAW-gegevens)
1. Gerechtvaardigd door de doelstelling van bestrijding van criminaliteit
2. Geen voorafgaande onafhankelijke toetsing vereist
ii. Ernstige inmenging (verkeers- en locatiegegevens)
1. Enkel gerechtvaardigd door de bestrijding van ernstige criminaliteit
2. Kunnen een nauwkeurig beeld geven van het privéleven van een persoon
3. Voorafgaande toetsing vereist
iii. Bijzonder ernstige inmenging (verkeers- en locatiegegevens in real time)
1. Gerechtvaardigd voor bijzonder ernstige criminaliteit (zoals terrorisme)
2. Maakt het mogelijk verplaatsingen nauwkeurig en permanent te volgen
3. Voorafgaande toetsing vereist
4. Wat kan worden verstaan onder het begrip ‘ernstige criminaliteit’?
a. Volgens het Hof vereisen de uniforme toepassing van EU-recht en het gelijkheidsbeginsel
dat de bewoordingen van een bepaling autonoom en uniform worden uitgelegd,
rekening houdend met de context van de bepaling en het doel van de betrokken regeling
b. Belang hiervan is harmonisatie
Landeck
