Kennisbasis taal
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
§1 Taalonderwijs
~ Aanvankelijk lezen: De fase in het leesonderwijs waarin de kinderen de letters aanleren en
eenvoudige woorden hardop kunnen lezen (meestal vanaf groep 3).
~ Traditioneel taalonderwijs: Lesgeven met behulp van een methode. Traditioneel betekent
in dit geval dat het de oudste en meest gangbare manier van taalonderwijs is.
~ Binnen het taalonderwijs splits je de leerstof in 3 verschillende gebieden:
1. Mondeling taalonderwijs
2. Schriftelijk onderwijs
3. Taalbeschouwing
~ Ook zie je een verdeling in de taalmethoden die is verfijnd in 9 thema’s
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
~ De verdeling in domeinen heeft vooral betrekking op het taalonderwijs aan kinderen vanaf
groep 3. In de kleutergroepen ligt de focus meer op de mondelinge taalonderwijs. Wat je in
de kleutergroepen doet aan schriftelijke taalonderwijs valt onder het begrip beginnende
geletterdheid. De ontwikkeling van geletterdheid voor de kinderen in de groepen 1-3.
~ Mondelinge taalvaardigheid: Spreken, luisteren en het voeren van allerlei mondelinge
gespreksvormen staat centraal. Kinderen leren met spreekbeurten of hoe zij een goede vraag
kunnen stellen, hoe ze op elkaar kunnen reageren, hoe leg je iets uit.
~ Woordenschat: Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen en
spreekwoorden. Kinderen strategieën aanleren hoe ze achter de betekenis van een
onbekend woord komen.
~ Beginnende geletterdheid: Onder geletterdheid verstaan we het vermogen om schriftelijke
taal te begrijpen en te gebruiken. Je hebt 3 stadiums: Ontluikende, beginnende en
gevorderde geletterdheid. Ook hoort het aanvankelijk lezen hierbij (groep 3).
~ Voortgezet technisch lezen: Bij technisch lezen ga je kijken naar het ontcijferen van de
letters en het hardop lezen van woorden, maar er wordt ook gekeken naar leesstrategieën.
~ Begrijpend lezen: Hier gaat het om het begrijpen van de tekst het achterhalen van de
bedoeling. Denk hierbij aan nieuwsbegrip.
~ Stellen: Gaat hem om het schrijven van teksten.
~ Jeugdliteratuur: Kinderen motiveren om zelf te lezen, wordt ook wel leesplezier genoemd.
~ Taalbeschouwing: Kinderen leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is
verwoord en het gebruik van taal.
~ Spelling: Kinderen kunnen woorden correct schrijven en kunnen de belangrijkste
spellingsregels toepassen.
1
, §2 Het taalsysteem
~ Taal is communicatie. We gebruiken de taal om ideeën, ervaringen en meningen over te
brengen, om onze gedachten te ordenen of om onze gevoelens te uiten. Taal heeft
verschillende functies, we maken daar een onderscheid in:
1. De communicatieve of sociale taalfunctie
2. De conceptualiserende of cognitieve functie
3. De expressieve taalfunctie
~ De communicatieve of sociale taalfunctie: Door middel van taal kunnen we contact maken
met anderen. We kunnen iemand groeten of onze mening geven. In die situaties heeft taal
een communicatieve functie. We spreken ook wel van de sociale functie van taal. Dit begrip
geeft duidelijker aan dat het bij talige communicatie gaat om de interactie tussen mensen.
~ Sociale taalfuncties kan je ook weer opdelen:
1. Zelfhandhaving: Spreker beschermt zichzelf en verdedigt.
2. Zelfsturing: De spreker met woorden zijn handelen ordent of plannen aankondigt.
3. Sturing van anderen: Gedrag van anderen door taal de beïnvloeden.
4. Structurering van het gesprek: Het gespreksverloop te beïnvloeden door taal.
~ De conceptualiserende of cognitieve functie: Je gebruikt taal als een hulpmiddel om je
gedachten te ordenen en greep te krijgen op de werkelijkheid. Met behulp van taal verwijs je
naar betekenissen en concepten uit de werkelijkheid. We kennen er drie:
1. Rapporteren: Is aan de orde als je verslag doet, je hebt iets gezien en je vertelt erover.
2. Redeneren: Je bewerkt de gebeurtenis door een extra denkstap in te bouwen.
3. Projecteren: Je probeert je te verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand
anders.
~ De expressieve taalfunctie: Mensen gebruiken taal ook om te experimenteren of om hun
gevoelens te uiten. We gebruiken taal ook om ons van anderen te onderscheiden of om
uitdrukkingen te geven aan persoonlijke emoties. De taal wordt gebruikt als expressiemiddel.
~ De communicatieve competentie: Als je een vreemde taal leert zul je merken dat het er
echt toe doet hoe je iets formuleert. Hij wordt ook wel verdeeld in deze competenties:
1. De grammaticale competentie (linguïstische competentie): Het gaat niet alleen om
het kennen van de grammatica, maar ook de woordenschat, het correct vervoegen en
verbuigen van woorden en de kennis van de correcte uitspraak van woorden.
2. De tekstuele competentie: De kennis van gesproken en geschreven teksten. Je moet
weten hoe je een gesprek begint en eindigt, maar je moet ook kennis hebben van de
regels voor schriftelijke teksten.
3. De strategische competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om strategieën te
hanteren om zo bepaalde doelen te bereiken. Het gaat om schrijfstrategieën en
spreek- en luisterstrategieën. Je moet weten hoe je andere kunt overtuigen.
4. De functionele competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om zijn taalgebruik
aan te passen aan een specifieke situatie.
~ De laatste twee competenties worden ook wel pragmatische competenties genoemd,
omdat ze betrekking hebben op de praktijk en het concrete gebruik van de taal.
2
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
§1 Taalonderwijs
~ Aanvankelijk lezen: De fase in het leesonderwijs waarin de kinderen de letters aanleren en
eenvoudige woorden hardop kunnen lezen (meestal vanaf groep 3).
~ Traditioneel taalonderwijs: Lesgeven met behulp van een methode. Traditioneel betekent
in dit geval dat het de oudste en meest gangbare manier van taalonderwijs is.
~ Binnen het taalonderwijs splits je de leerstof in 3 verschillende gebieden:
1. Mondeling taalonderwijs
2. Schriftelijk onderwijs
3. Taalbeschouwing
~ Ook zie je een verdeling in de taalmethoden die is verfijnd in 9 thema’s
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
~ De verdeling in domeinen heeft vooral betrekking op het taalonderwijs aan kinderen vanaf
groep 3. In de kleutergroepen ligt de focus meer op de mondelinge taalonderwijs. Wat je in
de kleutergroepen doet aan schriftelijke taalonderwijs valt onder het begrip beginnende
geletterdheid. De ontwikkeling van geletterdheid voor de kinderen in de groepen 1-3.
~ Mondelinge taalvaardigheid: Spreken, luisteren en het voeren van allerlei mondelinge
gespreksvormen staat centraal. Kinderen leren met spreekbeurten of hoe zij een goede vraag
kunnen stellen, hoe ze op elkaar kunnen reageren, hoe leg je iets uit.
~ Woordenschat: Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen en
spreekwoorden. Kinderen strategieën aanleren hoe ze achter de betekenis van een
onbekend woord komen.
~ Beginnende geletterdheid: Onder geletterdheid verstaan we het vermogen om schriftelijke
taal te begrijpen en te gebruiken. Je hebt 3 stadiums: Ontluikende, beginnende en
gevorderde geletterdheid. Ook hoort het aanvankelijk lezen hierbij (groep 3).
~ Voortgezet technisch lezen: Bij technisch lezen ga je kijken naar het ontcijferen van de
letters en het hardop lezen van woorden, maar er wordt ook gekeken naar leesstrategieën.
~ Begrijpend lezen: Hier gaat het om het begrijpen van de tekst het achterhalen van de
bedoeling. Denk hierbij aan nieuwsbegrip.
~ Stellen: Gaat hem om het schrijven van teksten.
~ Jeugdliteratuur: Kinderen motiveren om zelf te lezen, wordt ook wel leesplezier genoemd.
~ Taalbeschouwing: Kinderen leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is
verwoord en het gebruik van taal.
~ Spelling: Kinderen kunnen woorden correct schrijven en kunnen de belangrijkste
spellingsregels toepassen.
1
, §2 Het taalsysteem
~ Taal is communicatie. We gebruiken de taal om ideeën, ervaringen en meningen over te
brengen, om onze gedachten te ordenen of om onze gevoelens te uiten. Taal heeft
verschillende functies, we maken daar een onderscheid in:
1. De communicatieve of sociale taalfunctie
2. De conceptualiserende of cognitieve functie
3. De expressieve taalfunctie
~ De communicatieve of sociale taalfunctie: Door middel van taal kunnen we contact maken
met anderen. We kunnen iemand groeten of onze mening geven. In die situaties heeft taal
een communicatieve functie. We spreken ook wel van de sociale functie van taal. Dit begrip
geeft duidelijker aan dat het bij talige communicatie gaat om de interactie tussen mensen.
~ Sociale taalfuncties kan je ook weer opdelen:
1. Zelfhandhaving: Spreker beschermt zichzelf en verdedigt.
2. Zelfsturing: De spreker met woorden zijn handelen ordent of plannen aankondigt.
3. Sturing van anderen: Gedrag van anderen door taal de beïnvloeden.
4. Structurering van het gesprek: Het gespreksverloop te beïnvloeden door taal.
~ De conceptualiserende of cognitieve functie: Je gebruikt taal als een hulpmiddel om je
gedachten te ordenen en greep te krijgen op de werkelijkheid. Met behulp van taal verwijs je
naar betekenissen en concepten uit de werkelijkheid. We kennen er drie:
1. Rapporteren: Is aan de orde als je verslag doet, je hebt iets gezien en je vertelt erover.
2. Redeneren: Je bewerkt de gebeurtenis door een extra denkstap in te bouwen.
3. Projecteren: Je probeert je te verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand
anders.
~ De expressieve taalfunctie: Mensen gebruiken taal ook om te experimenteren of om hun
gevoelens te uiten. We gebruiken taal ook om ons van anderen te onderscheiden of om
uitdrukkingen te geven aan persoonlijke emoties. De taal wordt gebruikt als expressiemiddel.
~ De communicatieve competentie: Als je een vreemde taal leert zul je merken dat het er
echt toe doet hoe je iets formuleert. Hij wordt ook wel verdeeld in deze competenties:
1. De grammaticale competentie (linguïstische competentie): Het gaat niet alleen om
het kennen van de grammatica, maar ook de woordenschat, het correct vervoegen en
verbuigen van woorden en de kennis van de correcte uitspraak van woorden.
2. De tekstuele competentie: De kennis van gesproken en geschreven teksten. Je moet
weten hoe je een gesprek begint en eindigt, maar je moet ook kennis hebben van de
regels voor schriftelijke teksten.
3. De strategische competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om strategieën te
hanteren om zo bepaalde doelen te bereiken. Het gaat om schrijfstrategieën en
spreek- en luisterstrategieën. Je moet weten hoe je andere kunt overtuigen.
4. De functionele competentie: Het vermogen van een taalgebruiker om zijn taalgebruik
aan te passen aan een specifieke situatie.
~ De laatste twee competenties worden ook wel pragmatische competenties genoemd,
omdat ze betrekking hebben op de praktijk en het concrete gebruik van de taal.
2
