Koloniale Verledens hoorcolleges
Hoorcollege 1: educatie na de komma
Agency: of iemand een stem heeft in het verhaal
Je kan de vijf kenmerken van kolonialisme uitleggen en herkennen in bronnen en hedendaagse situaties
Je kan oorzaken en gevolgen noemen van de Europese 'trek' naar het westen
Je kan vijf redenen noemen voor het verschillende kolonisatieproces in Amerika en Azië verklaren.
Je kan de vijf kenmerken van kolonialisme uitleggen en herkennen in bronnen en hedendaagse situaties.
Wat is kolonialisme? Een eenduidige toelichting is er niet, maar kenmerken zijn wel
te koppelen.
Kenmerken van het kolonialisme
Verovering/overname van bewoond gebied.
Wijziging en/of vernietiging van de inheemse cultuur en sociale structuur.
Heerschappij/onderwerping van de veroveraar over de inheemse bevolking
op sociaal-cultureel, economisch en politiek gebied.
Economische uitbuiting van veroverd gebied en haar bronnen om eigen
land te versterken/verrijken.
Rechtvaardiging vanuit de veroveraar voor handelen vanuit vooroordelen,
stereotypen en/of racistische overtuigingen.
Waarom gaan Europeanen naar het Westen?
Handel
Tussenhandelaren i.p.v. zelf naar Azië gaan (Eind Middeleeuwen)
Betalen tussenhandelaren niet handig en te veel afhankelijk, zelf manieren zoeken
om te handelen met contactpersonen of rechtstreeks te handelen.
- Venetië en Genua – Ottomaanse Rijk
- Handel met Azië via West—Afrika
Kennis en technologie
- Tegen de wind in laveren (varen)
- Varen op lange afstanden
- Wereldkaarten
Politiek
- Dynastieke machtsverhoudingen: wie wordt machtiger dan de ander? De
ander aftroeven, dan ben jij de machtige speler.
- Centralisatie
Religie
- Mythe van Pape Jan: ergens op de wereld een afstammeling van een van
de drie wijzen, dus zelf gaan reizen op zoek naar hem als bondgenoot tegen
andere religies zoals de Islam.
- Reconquista: andere gebieden in de wereld Christenen
,Persoonlijk: roem en rijkdom
Rijkdom: Goud in Amerika’s, specerijen in Azië, beloning bij thuiskomst
Roem: status familie (feodalisme), avontuur, geschiedenisboeken
Amerika blijft in beeld
Cabral bereikt het vaste land van Brazilië 1500: het gaat echt om een continent
en dus niet een paar eilanden, hier moeten we iets mee.
Ontdekking Golfstroom 1513: als je op een bepaalde manier gaat varen kun je
gemakkelijk met de golfstroom meevaren naar Afrika, dan Amerika en weer terug
naar Europa.
Verschuiving economisch zwaartepunt
Vanaf het Midden-Oosten naar Europa
, Hoorcollege 2: macht
Leerdoel
Je kan verklaren hoe kolonialisme macht, ecologie, identiteit en ongelijkheid vormgaf en hoe deze doorwerken in het heden.
Je kan de koloniale machtsverhoudingen ten tijde van de VOC beschrijven en uitleggen wie welke macht had.
Je kan voorbeelden geven van de verschillende manieren waarop de VOC haar monopolie handhaafde en analyseren wat
de gevolgen waren voor verschillende sociale bevolkingsgroepen.
Je kan de verschillende bevolkingsgroepen van Batavia in VOC-tijd herkennen en beschrijven aan de hand van afbeeldingen
en uitleggen hoe deze juridisch en sociaal van elkaar waren gescheiden.
Je kan uitleggen welke factoren leidden tot de oprichting van de WIC en verklaren hoe en waarom haar doelstellingen
veranderden.
Je kan de motieven voor de Nederlandse verovering en kolonisatie in het Atlantisch gebied verklaren.
Je kan de koloniale machtsverhoudingen in Suriname beschrijven en de gevolgen daarvan analyseren.
Hypothese: Koloniale systemen vestigen macht en ongelijkheid via politieke, economische en
sociale structuren
VOC: handelscompagnie met staatsmacht
1602 oprichting van de verenigde Oost-Indische compagnie
Staten-Generaal gaf de VOC een octrooi voor 21 jaar.
De VOC kreeg:
- Alleenrecht op handel in Azië (monopolie)
- Recht op oorlogvoering (geweld)
- Recht om vrede te sluiten en verdragen te ondertekenen
- Forten bouwen, troepen onderhouden, rechtspreken, gebieden besturen in
naam van de republiek
Koloniaal bestuur tijdens de VOC
Particulier bedrijf met een staatsconstructie
VOC had aandelen met aandeelhouders
1. Heren XVII
2. Gouverneur-generaal (Batavia)
3. Raad van Indië
4. Commandant der troepen
5. Residenten/commandeurs in districten
6. Lokale vorsten/ tussenpersonen (Mataramvorsten (Java), koning van Kandy (Ceylon))
7. Handelsdirecteuren/planters/boekhouders
, VOC-schepen
Werving en ongelijkheid op de schepen
• “Achter de mast” werkende mensen, zoals kinderen en matrozen, zwaar
werk
• Mensen op schepen krijgen: lokken met rijk kunnen worden in Indië en een
schuldsysteem door mensen uit buitenland die de taal niet goed spreken
een schuld laten oplopen.
Monopolie en militair geweld
3 voorbeelden:
- Ambon
- Honghi tochten
- Makassar
‘Gezicht op Ambon’
- Eerst een fort van de Portugezen handel in specerijen
- VOC verdrijven Portugezen (met geweld maar wel snel) en stichten
een eigen fort
- Krijgen controle over de productie van specerijen en vooral
nootmuskaat
Honghi tochten
- Gewapende expedities in de Molukken
- Gewapende expeditie VOC noemt het zelf “inspectie en controle
tochten”
- VOC gaat samen met lokale oorlogsschepen op bezoek bij
verschillende plekken om dorpen te controleren of ze juist handelen
via de regels van de VOC
- Als de VOC erachter kwam dat je niet alleen met hen handelde of
produceerde dan sloegen ze het neer met geweld bv door
kruidnagelbomen te kappen en ze straften de gehele dorpen
Makassar: VOC vs. Sultanaat Gowa
- Verovering van Makassar
- Soms werden sultanaten gebruikt om lokale bevolkingen via deze te
beheersen maar in dit geval was het een strijd tegen
- Makassar moest veroverd worden, want het is een havenstad
- VOC wint en Makassar verliest zijn vrije handelsstad status
Lokale elite op Java
Op Java mengt de VOC zich in opvolgingsconflicten in het Mataram-Rijk
- De VOC biedt militaire steun tegen rivalen
- De VOC vraagt belastingrecht, verplichte leveringen van koffie en
suiker
Hoorcollege 1: educatie na de komma
Agency: of iemand een stem heeft in het verhaal
Je kan de vijf kenmerken van kolonialisme uitleggen en herkennen in bronnen en hedendaagse situaties
Je kan oorzaken en gevolgen noemen van de Europese 'trek' naar het westen
Je kan vijf redenen noemen voor het verschillende kolonisatieproces in Amerika en Azië verklaren.
Je kan de vijf kenmerken van kolonialisme uitleggen en herkennen in bronnen en hedendaagse situaties.
Wat is kolonialisme? Een eenduidige toelichting is er niet, maar kenmerken zijn wel
te koppelen.
Kenmerken van het kolonialisme
Verovering/overname van bewoond gebied.
Wijziging en/of vernietiging van de inheemse cultuur en sociale structuur.
Heerschappij/onderwerping van de veroveraar over de inheemse bevolking
op sociaal-cultureel, economisch en politiek gebied.
Economische uitbuiting van veroverd gebied en haar bronnen om eigen
land te versterken/verrijken.
Rechtvaardiging vanuit de veroveraar voor handelen vanuit vooroordelen,
stereotypen en/of racistische overtuigingen.
Waarom gaan Europeanen naar het Westen?
Handel
Tussenhandelaren i.p.v. zelf naar Azië gaan (Eind Middeleeuwen)
Betalen tussenhandelaren niet handig en te veel afhankelijk, zelf manieren zoeken
om te handelen met contactpersonen of rechtstreeks te handelen.
- Venetië en Genua – Ottomaanse Rijk
- Handel met Azië via West—Afrika
Kennis en technologie
- Tegen de wind in laveren (varen)
- Varen op lange afstanden
- Wereldkaarten
Politiek
- Dynastieke machtsverhoudingen: wie wordt machtiger dan de ander? De
ander aftroeven, dan ben jij de machtige speler.
- Centralisatie
Religie
- Mythe van Pape Jan: ergens op de wereld een afstammeling van een van
de drie wijzen, dus zelf gaan reizen op zoek naar hem als bondgenoot tegen
andere religies zoals de Islam.
- Reconquista: andere gebieden in de wereld Christenen
,Persoonlijk: roem en rijkdom
Rijkdom: Goud in Amerika’s, specerijen in Azië, beloning bij thuiskomst
Roem: status familie (feodalisme), avontuur, geschiedenisboeken
Amerika blijft in beeld
Cabral bereikt het vaste land van Brazilië 1500: het gaat echt om een continent
en dus niet een paar eilanden, hier moeten we iets mee.
Ontdekking Golfstroom 1513: als je op een bepaalde manier gaat varen kun je
gemakkelijk met de golfstroom meevaren naar Afrika, dan Amerika en weer terug
naar Europa.
Verschuiving economisch zwaartepunt
Vanaf het Midden-Oosten naar Europa
, Hoorcollege 2: macht
Leerdoel
Je kan verklaren hoe kolonialisme macht, ecologie, identiteit en ongelijkheid vormgaf en hoe deze doorwerken in het heden.
Je kan de koloniale machtsverhoudingen ten tijde van de VOC beschrijven en uitleggen wie welke macht had.
Je kan voorbeelden geven van de verschillende manieren waarop de VOC haar monopolie handhaafde en analyseren wat
de gevolgen waren voor verschillende sociale bevolkingsgroepen.
Je kan de verschillende bevolkingsgroepen van Batavia in VOC-tijd herkennen en beschrijven aan de hand van afbeeldingen
en uitleggen hoe deze juridisch en sociaal van elkaar waren gescheiden.
Je kan uitleggen welke factoren leidden tot de oprichting van de WIC en verklaren hoe en waarom haar doelstellingen
veranderden.
Je kan de motieven voor de Nederlandse verovering en kolonisatie in het Atlantisch gebied verklaren.
Je kan de koloniale machtsverhoudingen in Suriname beschrijven en de gevolgen daarvan analyseren.
Hypothese: Koloniale systemen vestigen macht en ongelijkheid via politieke, economische en
sociale structuren
VOC: handelscompagnie met staatsmacht
1602 oprichting van de verenigde Oost-Indische compagnie
Staten-Generaal gaf de VOC een octrooi voor 21 jaar.
De VOC kreeg:
- Alleenrecht op handel in Azië (monopolie)
- Recht op oorlogvoering (geweld)
- Recht om vrede te sluiten en verdragen te ondertekenen
- Forten bouwen, troepen onderhouden, rechtspreken, gebieden besturen in
naam van de republiek
Koloniaal bestuur tijdens de VOC
Particulier bedrijf met een staatsconstructie
VOC had aandelen met aandeelhouders
1. Heren XVII
2. Gouverneur-generaal (Batavia)
3. Raad van Indië
4. Commandant der troepen
5. Residenten/commandeurs in districten
6. Lokale vorsten/ tussenpersonen (Mataramvorsten (Java), koning van Kandy (Ceylon))
7. Handelsdirecteuren/planters/boekhouders
, VOC-schepen
Werving en ongelijkheid op de schepen
• “Achter de mast” werkende mensen, zoals kinderen en matrozen, zwaar
werk
• Mensen op schepen krijgen: lokken met rijk kunnen worden in Indië en een
schuldsysteem door mensen uit buitenland die de taal niet goed spreken
een schuld laten oplopen.
Monopolie en militair geweld
3 voorbeelden:
- Ambon
- Honghi tochten
- Makassar
‘Gezicht op Ambon’
- Eerst een fort van de Portugezen handel in specerijen
- VOC verdrijven Portugezen (met geweld maar wel snel) en stichten
een eigen fort
- Krijgen controle over de productie van specerijen en vooral
nootmuskaat
Honghi tochten
- Gewapende expedities in de Molukken
- Gewapende expeditie VOC noemt het zelf “inspectie en controle
tochten”
- VOC gaat samen met lokale oorlogsschepen op bezoek bij
verschillende plekken om dorpen te controleren of ze juist handelen
via de regels van de VOC
- Als de VOC erachter kwam dat je niet alleen met hen handelde of
produceerde dan sloegen ze het neer met geweld bv door
kruidnagelbomen te kappen en ze straften de gehele dorpen
Makassar: VOC vs. Sultanaat Gowa
- Verovering van Makassar
- Soms werden sultanaten gebruikt om lokale bevolkingen via deze te
beheersen maar in dit geval was het een strijd tegen
- Makassar moest veroverd worden, want het is een havenstad
- VOC wint en Makassar verliest zijn vrije handelsstad status
Lokale elite op Java
Op Java mengt de VOC zich in opvolgingsconflicten in het Mataram-Rijk
- De VOC biedt militaire steun tegen rivalen
- De VOC vraagt belastingrecht, verplichte leveringen van koffie en
suiker
