Inhoud
Leereenheid 1 Handhaving deel I..............................................................................................................................3
Hoofdstuk 16 Bestuurlijke handhaving algemeen................................................................................................3
Video Bestuursrechtelijke sancties.......................................................................................................................4
Hoofdstuk 17 Toezicht op de naleving.................................................................................................................5
Toezichthouder video...........................................................................................................................................7
Hoofdstuk 18.1 Sancties.......................................................................................................................................8
Gedogen en de beginselplicht tot handhaving...................................................................................................10
Hoofdstuk 18.6 Strafrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving....................................................................11
Hoofdstuk 18.7 Cumulatie en samenloop..........................................................................................................13
Readerteksten.....................................................................................................................................................14
EHRM, 21 februari 1984, NJ 1988/937 (Öztürk).................................................................................................14
ECLI:NL:RVS:2004:AP4683 (Haarlemse dakopbouw).........................................................................................15
Handdoekautomaat, ABRvS 5 oktober 2011......................................................................................................16
ECLI:NL:RVS:2019:1356 Gedogen in Bladel........................................................................................................17
Leereenheid 2 Handhaving deel II...........................................................................................................................18
Hoofdstuk 18.2 en 18.3 herstelsancties.............................................................................................................19
Hoofdstuk 18.4 bestuurlijke boete.....................................................................................................................21
Hoofdstuk 18.5 Intrekking of wijziging van een begunstigende beschikking bij wijze van sanctie en overige
sancties...............................................................................................................................................................22
Tekst 2 Intrekking of wijziging van een begunstigende beschikking bij wijze van sanctie ................................23
Leereenheid 3..........................................................................................................................................................23
Hoofdstuk 6 Bestuursrechtelijke rechtsbescherming.........................................................................................34
Teksten................................................................................................................................................................40
Hoofdstuk 23 band 2...........................................................................................................................................44
Leereenheid 4 Bezwaar en beroep.........................................................................................................................49
H6 Herhaling: bestuursrechtelijke rechtsbescherming......................................................................................50
H24 Systematiek van het bestuursprocesrecht: bezwaar, beroep en de volgorde van procedures.................50
Tekst 4.1 Uitgangspunten van het stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming..................................59
Leereenheid 5 Toegangsdrempels in het bestuursprocesrecht..............................................................................63
Hoofdstuk 24.3 Algemene bepalingen...............................................................................................................65
Tekst 5.1 Bevoegdheids- en ontvankelijkheidskwesties en het besluit als ‘rechtsingang’...............................69
Tekst 5.2 Stappenplan bestuursrechtelijke voorziening...................................................................................71
ABRvS 1 november 2006, JB 2007/6, m.nt. L.J.M. Timmermans (Kettingregel).................................................73
ABRvS 9 maart 2011, JB 2011/91, m.nt. C.L.G.F.H. Albers en R.J.N. Schlössels (Paarden- en fokzeugenhouderij
Boxmeer).............................................................................................................................................................73
1
, Tekst 5.3 De termijn van bezwaar en beroep...................................................................................................74
Tekst 5.4 Verschoonbare termijnoverschrijding – actuele ontwikkelingen.....................................................77
CBb 30 januari 2024, ECLI:NL:CBB:2024:31, JB 2024/72 m.nt. J.H. Keinemans (Black Label Hotel Valkenburg
B.V.).....................................................................................................................................................................77
Leereenheid 6..........................................................................................................................................................78
Tekst 6.1 Het algemene bestuursprocesrecht – een overzicht........................................................................88
Leereenheid 7..........................................................................................................................................................90
Het uniforme bestuursprocesrecht; doelstellingen (23.3.2; herhaling).............................................................90
Overige karakteristieken en kenmerken van het bestuursprocesrecht (23.3.3)................................................92
Ontwikkelingen in het uniform bestuursrecht (23.3.4)......................................................................................94
Uitspraak (24.5.2.4)............................................................................................................................................95
Readertekst 7.2 Uitspraakbevoegdheden: wat kan of moet de bestuursrechter doen na vernietiging van het
bestreden besluit?............................................................................................................................................103
Hoger beroep (H24.6).......................................................................................................................................107
Readertekst 7.1 Omvang van het geding..........................................................................................................108
Stichting Geertgen) ABRvS 6 maart 2013, JB 2013/69, m.nt. Schlössels..........................................................112
Arrest Van der Weerd e.a./Nederland.............................................................................................................113
(Geen ambtshalve toetsing tijdigheid bezwaar of beroep bij voorgaande instantie) CRvB 9 juli 2021,
ECLI:NL:CRVB:2021:1500..................................................................................................................................115
(I Geen grondenfuik bij de Afdeling bestuursrechtspraak voor zover het gaat om niet-omgevingsrechtelijke
zaken I) ABRvS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:362...................................................................................116
(II Geen grondenfuik bij de Afdeling bestuursrechtspraak voor zover het gaat om niet-omgevingsrechtelijke
zaken II)ABRvS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:363...................................................................................117
Leereenheid 8........................................................................................................................................................118
Rechtsbescherming bij de burgerlijke rechter..................................................................................................118
Hoofdstuk 26.....................................................................................................................................................120
Arrest Guldemond/Noordwijkerhout-arrest (niet verplicht)...........................................................................128
Kuipers/Valkenswaard (HR 9 september 2005)................................................................................................131
Formele Rechtskracht: Heesch/Van de Akker .................................................................................................132
Leereenheid 9........................................................................................................................................................135
Hoofdstuk 26 (behandeld in L8)............................................................................................................................136
Hoofdstuk 27.........................................................................................................................................................136
2
,LEEREENHEID 1 HANDHAVING DEEL I
HOOFDSTUK 16 BESTUURLIJKE HANDHAVING ALGEMEEN
16.1 Algemeen
Handhaving wordt als juridisch begrip omschreven als:
- het toezien op de naleving van wettelijke voorschriften, én
- het sanctioneren van handelingen die in strijd zijn met die voorschriften.
Bestuurlijke handhaving is de handhaving die geschiedt door bestuursorganen.
Het uitgangspunt is dat voorschriften die de overheid stelt ook moeten worden nageleefd. Volledig
spontane naleving is echter een illusie. Het is daarom een kerntaak van de overheid om ervoor te
zorgen dat voorschriften daadwerkelijk worden nageleefd.
Daarvoor is nodig:
1. dat wordt vastgesteld of voorschriften worden nageleefd;
2. dat geconstateerde niet-naleving tot een reactie kan leiden.
Die reactie kan uiteenlopen van weinig ingrijpende maatregelen (zoals een waarschuwend woord of
een appèl op eigen verantwoordelijkheid) tot zware sancties zoals:
- gevangenisstraf,
- ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
Al deze reacties zijn instrumenteel: zij dienen het doel dat de overheid met haar regelgeving voor ogen
heeft. Het recht normeert deze instrumenten en voorziet in waarborgen. In het bestuursrecht ordent de
Awb deze instrumenten.
Hoewel handhaving breed kan worden opgevat als elk optreden gericht op naleving van voorschriften,
wordt het begrip hier beperkter gebruikt: handhaving ziet met name op sancties die eenzijdig de
rechtspositie van overtreders wijzigen of van degenen die een overtreding ongedaan kunnen maken.
Louter voorlichting of aansporing valt daarbuiten.
Besturen en handhaven
In het bestuursrecht wordt handhaving gezien als het sluitstuk van het bestuursproces. Dat proces
bestaat uit:
1. normstelling (vaststellen van regels),
2. uitvoering (eventueel nadere normstelling),
3. toezicht op naleving,
4. eventuele sanctionering,
5. monitoring en evaluatie.
Bestuursrechtelijke handhaving gaat over het bewaken en afdwingen van regels die de overheid heeft
gesteld. Het draait daarbij om twee dingen. Eerst moet worden gecontroleerd of burgers, bedrijven of
andere instanties zich aan de regels houden. Daarna komt de vraag aan de orde wat er moet
gebeuren als iemand die regels overtreedt. Handhaving bestaat dus uit toezicht en sanctionering. In
het bestuursrecht is dit geregeld in hoofdstuk 5 van de Awb. In het strafrecht zie je een vergelijkbare
opbouw, daar spreken we van opsporing en vervolging. Samen vormen deze fasen het
handhavingsproces.
Toezicht is de eerste stap. Daarbij onderzoekt een bestuursorgaan, of iemand die namens dat orgaan
optreedt, of wettelijke voorschriften worden nageleefd. Toezicht is dus actief van aard. Het
bestuursorgaan wacht niet alleen af, maar kijkt daadwerkelijk of regels worden gevolgd. Het doel
daarvan is in de eerste plaats om vast te stellen of de norm wordt nageleefd. Daarnaast heeft toezicht
nog een tweede functie: het kan de basis vormen voor het opleggen van een sanctie als blijkt dat een
overtreding heeft plaatsgevonden. Toezicht staat dus in dienst van de naleving van het recht.
Als een norm is overtreden, kan een sanctie volgen. Sancties kunnen in het bestuursrecht grofweg in
twee soorten worden verdeeld. Aan de ene kant zijn er reparatoire sancties. Die zijn gericht op herstel
van de rechtmatige situatie. Het doel is dan niet om leed toe te voegen, maar om de overtreding
ongedaan te maken of te beëindigen. Aan de andere kant zijn er bestraffende of punitieve sancties.
Die zijn juist wél gericht op leedtoevoeging. Het verschil tussen deze twee soorten sancties is
belangrijk, omdat daarvan afhangt welke juridische waarborgen van toepassing zijn.
Handhaving is voor de overheid van groot belang. Regels hebben namelijk weinig betekenis als zij in
de praktijk niet worden nageleefd of niet worden afgedwongen. Daarom spreekt men van een
3
, handhavingstekort wanneer regelgeving wel bestaat, maar in de praktijk onvoldoende wordt nageleefd
of gehandhaafd. Zo’n tekort kan ontstaan als overtredingen niet worden opgespoord, niet worden
bestraft, of als er simpelweg te weinig capaciteit is om toezicht te houden. Ook gebrek aan prioritering
of organisatorische problemen kunnen een rol spelen. Een handhavingstekort is ernstig, omdat
daardoor niet alleen de naleving van regels afneemt, maar ook het gezag van die regels wordt
ondermijnd.
Handhaving richt zich niet alleen op burgers en bedrijven. Ook de overheid zelf kan in strijd met wet-
en regelgeving handelen. Dan rijst de vraag of tegen een bestuursorgaan handhavend kan worden
opgetreden. In sommige gevallen ligt dat niet voor de hand, bijvoorbeeld wanneer datzelfde
bestuursorgaan zelf belast is met handhaving. Toch blijft het uitgangspunt dat ook overheidsorganen
aan de wet zijn gebonden. De overheid staat dus niet boven het recht.
16.3 Handhaving in de Awb
De Awb bevat in hoofdstuk 5 de algemene regels over bestuursrechtelijke handhaving. Dat hoofdstuk
regelt zowel het toezicht als de bestuurlijke sancties. Binnen de sancties maakt de Awb onderscheid
tussen herstelsancties, geregeld in titel 5.3, en de bestuurlijke boete, geregeld in titel 5.4. De Awb ziet
daarbij alleen op bestuursrechtelijke handhaving. Strafrechtelijke handhaving valt buiten dit hoofdstuk.
De verhouding tussen bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving is in de praktijk niet altijd
eenvoudig. Soms kunnen beide stelsels naast elkaar een rol spelen. Dan ontstaan vragen over
samenloop, over de afbakening tussen beide systemen en over verschuivingen van het ene naar het
andere stelsel. Juist daarom is het van belang goed te zien binnen welk kader een overtreding wordt
aangepakt.
Wanneer een bestuurlijke sanctie wordt opgelegd, gebeurt dat bij beschikking. Dat betekent dat
sprake is van een besluit in de zin van de Awb. Daardoor zijn de algemene regels over besluiten van
toepassing en staat ook rechtsbescherming open. De betrokkene kan dus bezwaar maken en beroep
instellen tegen de sanctie.
Bij toezicht ligt dat anders. De meeste handelingen die tijdens toezicht plaatsvinden, zijn feitelijke
handelingen. Denk bijvoorbeeld aan een inspectie of controle. Pas op het moment dat het
bestuursorgaan besluit een sanctie op te leggen, is er sprake van een besluit in de zin van artikel 1:3
Awb. Dat onderscheid is belangrijk, omdat juist bij een besluit de regels van de Awb en de
mogelijkheden van rechtsbescherming volledig in beeld komen.
VIDEO BESTUURSRECHTELIJKE SANCTIES
Begrip
Sanctie: door bestuursorgaan opgelegd naar aanleiding van overtreding.
Twee hoofdgroepen (Awb)
1. Herstelsancties
o Doel: onrechtmatige situatie herstellen → rechtmatige situatie.
o Voorbeelden uit college: gevaarlijke situaties, bouwen zonder vergunning, asbest,
onveilig pand, onveilig speeltoestel.
2. Bestraffende sancties
o Doel: leedtoevoeging (niet herstel: “overtreder moet het voelen”).
o Voorbeelden:
bestuurlijke boete (titel 5.4 Awb),
sommige intrekkingen van begunstigende beschikkingen (als bestraffend
gebruikt).
Herstelsancties: twee “klassiekers”
a) Last onder bestuursdwang (afd. 5.3.1 Awb)
Bestuursorgaan geeft eerst termijn om zelf te herstellen.
Herstel je niet? Dan herstelt bestuursorgaan zelf (vaak via aannemer).
Kosten komen voor rekening van overtreder.
b) Last onder dwangsom (afd. 5.3.2 Awb)
Alternatief voor bestuursdwang.
Als bestuursorgaan bevoegd is tot bestuursdwang, kan het kiezen voor dwangsom (art. 5:32
Awb).
Verschil in vervolgtraject:
o bestuursdwang: overheid herstelt zelf;
o dwangsom: overtreding kan blijven bestaan, maar overtreder verbeurt geldbedragen.
4
Leereenheid 1 Handhaving deel I..............................................................................................................................3
Hoofdstuk 16 Bestuurlijke handhaving algemeen................................................................................................3
Video Bestuursrechtelijke sancties.......................................................................................................................4
Hoofdstuk 17 Toezicht op de naleving.................................................................................................................5
Toezichthouder video...........................................................................................................................................7
Hoofdstuk 18.1 Sancties.......................................................................................................................................8
Gedogen en de beginselplicht tot handhaving...................................................................................................10
Hoofdstuk 18.6 Strafrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving....................................................................11
Hoofdstuk 18.7 Cumulatie en samenloop..........................................................................................................13
Readerteksten.....................................................................................................................................................14
EHRM, 21 februari 1984, NJ 1988/937 (Öztürk).................................................................................................14
ECLI:NL:RVS:2004:AP4683 (Haarlemse dakopbouw).........................................................................................15
Handdoekautomaat, ABRvS 5 oktober 2011......................................................................................................16
ECLI:NL:RVS:2019:1356 Gedogen in Bladel........................................................................................................17
Leereenheid 2 Handhaving deel II...........................................................................................................................18
Hoofdstuk 18.2 en 18.3 herstelsancties.............................................................................................................19
Hoofdstuk 18.4 bestuurlijke boete.....................................................................................................................21
Hoofdstuk 18.5 Intrekking of wijziging van een begunstigende beschikking bij wijze van sanctie en overige
sancties...............................................................................................................................................................22
Tekst 2 Intrekking of wijziging van een begunstigende beschikking bij wijze van sanctie ................................23
Leereenheid 3..........................................................................................................................................................23
Hoofdstuk 6 Bestuursrechtelijke rechtsbescherming.........................................................................................34
Teksten................................................................................................................................................................40
Hoofdstuk 23 band 2...........................................................................................................................................44
Leereenheid 4 Bezwaar en beroep.........................................................................................................................49
H6 Herhaling: bestuursrechtelijke rechtsbescherming......................................................................................50
H24 Systematiek van het bestuursprocesrecht: bezwaar, beroep en de volgorde van procedures.................50
Tekst 4.1 Uitgangspunten van het stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming..................................59
Leereenheid 5 Toegangsdrempels in het bestuursprocesrecht..............................................................................63
Hoofdstuk 24.3 Algemene bepalingen...............................................................................................................65
Tekst 5.1 Bevoegdheids- en ontvankelijkheidskwesties en het besluit als ‘rechtsingang’...............................69
Tekst 5.2 Stappenplan bestuursrechtelijke voorziening...................................................................................71
ABRvS 1 november 2006, JB 2007/6, m.nt. L.J.M. Timmermans (Kettingregel).................................................73
ABRvS 9 maart 2011, JB 2011/91, m.nt. C.L.G.F.H. Albers en R.J.N. Schlössels (Paarden- en fokzeugenhouderij
Boxmeer).............................................................................................................................................................73
1
, Tekst 5.3 De termijn van bezwaar en beroep...................................................................................................74
Tekst 5.4 Verschoonbare termijnoverschrijding – actuele ontwikkelingen.....................................................77
CBb 30 januari 2024, ECLI:NL:CBB:2024:31, JB 2024/72 m.nt. J.H. Keinemans (Black Label Hotel Valkenburg
B.V.).....................................................................................................................................................................77
Leereenheid 6..........................................................................................................................................................78
Tekst 6.1 Het algemene bestuursprocesrecht – een overzicht........................................................................88
Leereenheid 7..........................................................................................................................................................90
Het uniforme bestuursprocesrecht; doelstellingen (23.3.2; herhaling).............................................................90
Overige karakteristieken en kenmerken van het bestuursprocesrecht (23.3.3)................................................92
Ontwikkelingen in het uniform bestuursrecht (23.3.4)......................................................................................94
Uitspraak (24.5.2.4)............................................................................................................................................95
Readertekst 7.2 Uitspraakbevoegdheden: wat kan of moet de bestuursrechter doen na vernietiging van het
bestreden besluit?............................................................................................................................................103
Hoger beroep (H24.6).......................................................................................................................................107
Readertekst 7.1 Omvang van het geding..........................................................................................................108
Stichting Geertgen) ABRvS 6 maart 2013, JB 2013/69, m.nt. Schlössels..........................................................112
Arrest Van der Weerd e.a./Nederland.............................................................................................................113
(Geen ambtshalve toetsing tijdigheid bezwaar of beroep bij voorgaande instantie) CRvB 9 juli 2021,
ECLI:NL:CRVB:2021:1500..................................................................................................................................115
(I Geen grondenfuik bij de Afdeling bestuursrechtspraak voor zover het gaat om niet-omgevingsrechtelijke
zaken I) ABRvS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:362...................................................................................116
(II Geen grondenfuik bij de Afdeling bestuursrechtspraak voor zover het gaat om niet-omgevingsrechtelijke
zaken II)ABRvS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:363...................................................................................117
Leereenheid 8........................................................................................................................................................118
Rechtsbescherming bij de burgerlijke rechter..................................................................................................118
Hoofdstuk 26.....................................................................................................................................................120
Arrest Guldemond/Noordwijkerhout-arrest (niet verplicht)...........................................................................128
Kuipers/Valkenswaard (HR 9 september 2005)................................................................................................131
Formele Rechtskracht: Heesch/Van de Akker .................................................................................................132
Leereenheid 9........................................................................................................................................................135
Hoofdstuk 26 (behandeld in L8)............................................................................................................................136
Hoofdstuk 27.........................................................................................................................................................136
2
,LEEREENHEID 1 HANDHAVING DEEL I
HOOFDSTUK 16 BESTUURLIJKE HANDHAVING ALGEMEEN
16.1 Algemeen
Handhaving wordt als juridisch begrip omschreven als:
- het toezien op de naleving van wettelijke voorschriften, én
- het sanctioneren van handelingen die in strijd zijn met die voorschriften.
Bestuurlijke handhaving is de handhaving die geschiedt door bestuursorganen.
Het uitgangspunt is dat voorschriften die de overheid stelt ook moeten worden nageleefd. Volledig
spontane naleving is echter een illusie. Het is daarom een kerntaak van de overheid om ervoor te
zorgen dat voorschriften daadwerkelijk worden nageleefd.
Daarvoor is nodig:
1. dat wordt vastgesteld of voorschriften worden nageleefd;
2. dat geconstateerde niet-naleving tot een reactie kan leiden.
Die reactie kan uiteenlopen van weinig ingrijpende maatregelen (zoals een waarschuwend woord of
een appèl op eigen verantwoordelijkheid) tot zware sancties zoals:
- gevangenisstraf,
- ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
Al deze reacties zijn instrumenteel: zij dienen het doel dat de overheid met haar regelgeving voor ogen
heeft. Het recht normeert deze instrumenten en voorziet in waarborgen. In het bestuursrecht ordent de
Awb deze instrumenten.
Hoewel handhaving breed kan worden opgevat als elk optreden gericht op naleving van voorschriften,
wordt het begrip hier beperkter gebruikt: handhaving ziet met name op sancties die eenzijdig de
rechtspositie van overtreders wijzigen of van degenen die een overtreding ongedaan kunnen maken.
Louter voorlichting of aansporing valt daarbuiten.
Besturen en handhaven
In het bestuursrecht wordt handhaving gezien als het sluitstuk van het bestuursproces. Dat proces
bestaat uit:
1. normstelling (vaststellen van regels),
2. uitvoering (eventueel nadere normstelling),
3. toezicht op naleving,
4. eventuele sanctionering,
5. monitoring en evaluatie.
Bestuursrechtelijke handhaving gaat over het bewaken en afdwingen van regels die de overheid heeft
gesteld. Het draait daarbij om twee dingen. Eerst moet worden gecontroleerd of burgers, bedrijven of
andere instanties zich aan de regels houden. Daarna komt de vraag aan de orde wat er moet
gebeuren als iemand die regels overtreedt. Handhaving bestaat dus uit toezicht en sanctionering. In
het bestuursrecht is dit geregeld in hoofdstuk 5 van de Awb. In het strafrecht zie je een vergelijkbare
opbouw, daar spreken we van opsporing en vervolging. Samen vormen deze fasen het
handhavingsproces.
Toezicht is de eerste stap. Daarbij onderzoekt een bestuursorgaan, of iemand die namens dat orgaan
optreedt, of wettelijke voorschriften worden nageleefd. Toezicht is dus actief van aard. Het
bestuursorgaan wacht niet alleen af, maar kijkt daadwerkelijk of regels worden gevolgd. Het doel
daarvan is in de eerste plaats om vast te stellen of de norm wordt nageleefd. Daarnaast heeft toezicht
nog een tweede functie: het kan de basis vormen voor het opleggen van een sanctie als blijkt dat een
overtreding heeft plaatsgevonden. Toezicht staat dus in dienst van de naleving van het recht.
Als een norm is overtreden, kan een sanctie volgen. Sancties kunnen in het bestuursrecht grofweg in
twee soorten worden verdeeld. Aan de ene kant zijn er reparatoire sancties. Die zijn gericht op herstel
van de rechtmatige situatie. Het doel is dan niet om leed toe te voegen, maar om de overtreding
ongedaan te maken of te beëindigen. Aan de andere kant zijn er bestraffende of punitieve sancties.
Die zijn juist wél gericht op leedtoevoeging. Het verschil tussen deze twee soorten sancties is
belangrijk, omdat daarvan afhangt welke juridische waarborgen van toepassing zijn.
Handhaving is voor de overheid van groot belang. Regels hebben namelijk weinig betekenis als zij in
de praktijk niet worden nageleefd of niet worden afgedwongen. Daarom spreekt men van een
3
, handhavingstekort wanneer regelgeving wel bestaat, maar in de praktijk onvoldoende wordt nageleefd
of gehandhaafd. Zo’n tekort kan ontstaan als overtredingen niet worden opgespoord, niet worden
bestraft, of als er simpelweg te weinig capaciteit is om toezicht te houden. Ook gebrek aan prioritering
of organisatorische problemen kunnen een rol spelen. Een handhavingstekort is ernstig, omdat
daardoor niet alleen de naleving van regels afneemt, maar ook het gezag van die regels wordt
ondermijnd.
Handhaving richt zich niet alleen op burgers en bedrijven. Ook de overheid zelf kan in strijd met wet-
en regelgeving handelen. Dan rijst de vraag of tegen een bestuursorgaan handhavend kan worden
opgetreden. In sommige gevallen ligt dat niet voor de hand, bijvoorbeeld wanneer datzelfde
bestuursorgaan zelf belast is met handhaving. Toch blijft het uitgangspunt dat ook overheidsorganen
aan de wet zijn gebonden. De overheid staat dus niet boven het recht.
16.3 Handhaving in de Awb
De Awb bevat in hoofdstuk 5 de algemene regels over bestuursrechtelijke handhaving. Dat hoofdstuk
regelt zowel het toezicht als de bestuurlijke sancties. Binnen de sancties maakt de Awb onderscheid
tussen herstelsancties, geregeld in titel 5.3, en de bestuurlijke boete, geregeld in titel 5.4. De Awb ziet
daarbij alleen op bestuursrechtelijke handhaving. Strafrechtelijke handhaving valt buiten dit hoofdstuk.
De verhouding tussen bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving is in de praktijk niet altijd
eenvoudig. Soms kunnen beide stelsels naast elkaar een rol spelen. Dan ontstaan vragen over
samenloop, over de afbakening tussen beide systemen en over verschuivingen van het ene naar het
andere stelsel. Juist daarom is het van belang goed te zien binnen welk kader een overtreding wordt
aangepakt.
Wanneer een bestuurlijke sanctie wordt opgelegd, gebeurt dat bij beschikking. Dat betekent dat
sprake is van een besluit in de zin van de Awb. Daardoor zijn de algemene regels over besluiten van
toepassing en staat ook rechtsbescherming open. De betrokkene kan dus bezwaar maken en beroep
instellen tegen de sanctie.
Bij toezicht ligt dat anders. De meeste handelingen die tijdens toezicht plaatsvinden, zijn feitelijke
handelingen. Denk bijvoorbeeld aan een inspectie of controle. Pas op het moment dat het
bestuursorgaan besluit een sanctie op te leggen, is er sprake van een besluit in de zin van artikel 1:3
Awb. Dat onderscheid is belangrijk, omdat juist bij een besluit de regels van de Awb en de
mogelijkheden van rechtsbescherming volledig in beeld komen.
VIDEO BESTUURSRECHTELIJKE SANCTIES
Begrip
Sanctie: door bestuursorgaan opgelegd naar aanleiding van overtreding.
Twee hoofdgroepen (Awb)
1. Herstelsancties
o Doel: onrechtmatige situatie herstellen → rechtmatige situatie.
o Voorbeelden uit college: gevaarlijke situaties, bouwen zonder vergunning, asbest,
onveilig pand, onveilig speeltoestel.
2. Bestraffende sancties
o Doel: leedtoevoeging (niet herstel: “overtreder moet het voelen”).
o Voorbeelden:
bestuurlijke boete (titel 5.4 Awb),
sommige intrekkingen van begunstigende beschikkingen (als bestraffend
gebruikt).
Herstelsancties: twee “klassiekers”
a) Last onder bestuursdwang (afd. 5.3.1 Awb)
Bestuursorgaan geeft eerst termijn om zelf te herstellen.
Herstel je niet? Dan herstelt bestuursorgaan zelf (vaak via aannemer).
Kosten komen voor rekening van overtreder.
b) Last onder dwangsom (afd. 5.3.2 Awb)
Alternatief voor bestuursdwang.
Als bestuursorgaan bevoegd is tot bestuursdwang, kan het kiezen voor dwangsom (art. 5:32
Awb).
Verschil in vervolgtraject:
o bestuursdwang: overheid herstelt zelf;
o dwangsom: overtreding kan blijven bestaan, maar overtreder verbeurt geldbedragen.
4
