Samenvatting
Successiewet en estate planning
Master Notarieel recht
2025-2026
Douwe Jacobs
Disclaimer I: voorheen werd dit vak volledig gecoördineerd en verzorgd door Martin Schoenmaker. Sinds
het collegejaar 2025-2026 is hij die coördinatie geleidelijk aan het afbouwen, waardoor bepaalde aspecten
van het vak in de komende jaren zullen veranderen. Eventuele wijzigingen die na het jaar 2025-2026 in het
vak worden doorgevoerd staan vanzelfsprekend niet in deze samenvatting beschreven en komen voor
jouw eigen risico.
Disclaimer II: het betreft een fiscaal vak. Dat betekent dat de tarieven, vrijstellingen en andere getallen die
in deze samenvatting worden genoemd gebaseerd zijn op de wet uit 2026. Deze getallen wijzigen ieder
jaar en zullen in de opvolgende jaren dus niet meer correct zijn.
,Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................ 3
Week 2 ...................................................................................................................................... 34
Week 3 ...................................................................................................................................... 63
Week 4 ...................................................................................................................................... 94
Week 5 ..................................................................................................................................... 116
Week 6 ..................................................................................................................................... 133
Week 7 ..................................................................................................................................... 175
Week 8 ..................................................................................................................................... 219
,Week 1
Inleiding
Deze (inleidende) week gaat over de beginselen van estate planning en de
Successiewet (SW), meer bijzonder, het woonplaatsbeginsel binnen de
Successiewet. We zien hier zodoende twee onderwerpen, die ieder verband houden
met een deel van het vak. Dat zal in andere weken ook vaak het geval zijn: de
Successiewet (SW) biedt toepasbare regels in het kader van erf- en schenkbelasting,
terwijl estate planning gebruikmaakt van die Successiewet, maar ook van tal van
andere rechtsgebieden (relatievermogensrecht, erfrecht, algemeen vermogensrecht,
pensioenrecht etc.). Dit vak bestaat, zoals ook de naam doet vermoeden, zodoende
uit het toepassen van bepalingen uit de Successiewet (‘Successiewet’) en het
signaleren van zaken over álle rechtsgebieden die van belang zijn voor estate
planning (‘estate planning’). Deze week biedt daar een inleiding van.
Definitie en beginselen van estate planning
- ‘Schijf van vijf’
Estate planning overstijgt afzonderlijke rechtsgebieden. Als notaris moet je
daar rekening mee houden. In het bijzonder het relatievermogensrecht,
erfrecht, schenkingen in het algemeen vermogensrecht, pensioenrecht en
internationaal recht verdienen aandacht. Hieronder ga ik in op enkele
voorbeelden uit deze ‘schijf van vijf’ met aandachtspunten voor de notaris.
Relatievermogensrecht
Allereerst vormt het relatievermogensrecht een belangrijk rechtsgebied om op
te letten bij estate planning.
o Wijzen op huwelijk of geregistreerd partnerschap (Notamail 2022-
4)
Moet de notaris mensen wijzen op het feit dat een huwelijk of
geregistreerd partnerschap grote belastingvoordelen met zich
meebrengt? Ja!
Casus
De Kamer voor het Notariaat had eerder een waarschuwing opgelegd
aan een notaris omdat zij niet met de erflater had besproken wat de
erfbelastinggevolgen waren voor diens LAT-partner, die als enig
erfgenaam was aangewezen. Het verweer dat slechts sprake was van
een beperkte opdracht ontsloeg de notaris niet van haar zorgplicht. In
hoger beroep trok de partner haar klacht in na een schikking, maar het
Hof oordeelt dat dit niet betekent dat de zaak stopt. In het notariële
tuchtrecht speelt namelijk ook het algemeen belang een rol, waardoor
het Hof alsnog inhoudelijk uitspraak doet.
Uitspraak
Het Hof benadrukt dat een notaris, ook bij een wijziging of aanvulling
van een testament, moet nagaan of de volledige inhoud overeenstemt
met de wensen van de erflater. In dit geval had de notaris niet alleen
, naar het toegevoegde legaat moeten kijken, maar het hele testament
moeten beoordelen en de erflater moeten wijzen op de gevolgen
daarvan. De notaris had de erflater moeten informeren over het grote
verschil in erfbelasting tussen partners en niet-partners. De partner
moest uiteindelijk ruim € 481.000 erfbelasting betalen, terwijl dit bij een
huwelijk of geregistreerd partnerschap veel lager zou zijn geweest door
een aanzienlijk hogere vrijstelling. Het is niet aannemelijk dat de notaris
dit met de erflater heeft besproken, mede omdat dit niet uit het dossier
blijkt en haar verklaringen hierover onduidelijk waren.
Omdat de notaris haar kerntaak ernstig heeft verzaakt en dit grote
financiële gevolgen had, acht het Hof een berisping passend.
o F.A.M. Schoenmaker, ‘Notaris, zo zijn we niet getrouwd!, FTV
2023-36
De door Schoenmaker geschetste casus draait om de reikwijdte van de
zorg- en informatieplicht van de notaris en de vraag of die plicht zich
ook uitstrekt tot het ongevraagd aandragen van fiscaal optimale, maar
maatschappelijk en persoonlijk ingrijpende constructies zoals een
huwelijk of geregistreerd partnerschap met een neef.
In de door de auteur geschetste situatie is het uitgangspunt dat de
kandidaat-notaris tijdens een kort, gratis inloopspreekuur slechts een
globale erfrechtelijke toelichting gaf, die aansloot bij de expliciete vraag
en de concrete wens van de cliënt (de wettelijke vererving naar de
neef). Juridisch gezien is dat op zichzelf een correcte basisinformatie.
De kritiek van de neef – mede gebaseerd op de uitspraak van het Hof
Amsterdam van 14 december 2021 – raakt aan de vraag of een notaris
ook proactief moet wijzen op alle denkbare constructies met grote
fiscale gevolgen, ook als die niet door de cliënt worden gevraagd. Die
uitspraak wordt in de discussie gebruikt als aanknopingspunt voor een
mogelijk vergaande informatieplicht: een notaris zou niet mogen
volstaan met ‘wat er gebeurt’, maar moet ook wijzen op ‘hoe het
voordeliger kan’. Tegenover die benadering staat echter dat de
zorgplicht van de notaris niet onbeperkt is. Zij wordt begrensd door
onder meer:
▪ de concrete hulpvraag van de cliënt;
▪ de context (een gratis, kort inloopspreekuur);
▪ de redelijkheid van de te verwachten advisering in die setting, en
▪ het feit dat het hier gaat om ingrijpende persoonlijke keuzes
(zoals trouwen met een neef uitsluitend om fiscale redenen), die
niet zonder expliciete aanleiding hoeven te worden
geagendeerd.
Successiewet en estate planning
Master Notarieel recht
2025-2026
Douwe Jacobs
Disclaimer I: voorheen werd dit vak volledig gecoördineerd en verzorgd door Martin Schoenmaker. Sinds
het collegejaar 2025-2026 is hij die coördinatie geleidelijk aan het afbouwen, waardoor bepaalde aspecten
van het vak in de komende jaren zullen veranderen. Eventuele wijzigingen die na het jaar 2025-2026 in het
vak worden doorgevoerd staan vanzelfsprekend niet in deze samenvatting beschreven en komen voor
jouw eigen risico.
Disclaimer II: het betreft een fiscaal vak. Dat betekent dat de tarieven, vrijstellingen en andere getallen die
in deze samenvatting worden genoemd gebaseerd zijn op de wet uit 2026. Deze getallen wijzigen ieder
jaar en zullen in de opvolgende jaren dus niet meer correct zijn.
,Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................ 3
Week 2 ...................................................................................................................................... 34
Week 3 ...................................................................................................................................... 63
Week 4 ...................................................................................................................................... 94
Week 5 ..................................................................................................................................... 116
Week 6 ..................................................................................................................................... 133
Week 7 ..................................................................................................................................... 175
Week 8 ..................................................................................................................................... 219
,Week 1
Inleiding
Deze (inleidende) week gaat over de beginselen van estate planning en de
Successiewet (SW), meer bijzonder, het woonplaatsbeginsel binnen de
Successiewet. We zien hier zodoende twee onderwerpen, die ieder verband houden
met een deel van het vak. Dat zal in andere weken ook vaak het geval zijn: de
Successiewet (SW) biedt toepasbare regels in het kader van erf- en schenkbelasting,
terwijl estate planning gebruikmaakt van die Successiewet, maar ook van tal van
andere rechtsgebieden (relatievermogensrecht, erfrecht, algemeen vermogensrecht,
pensioenrecht etc.). Dit vak bestaat, zoals ook de naam doet vermoeden, zodoende
uit het toepassen van bepalingen uit de Successiewet (‘Successiewet’) en het
signaleren van zaken over álle rechtsgebieden die van belang zijn voor estate
planning (‘estate planning’). Deze week biedt daar een inleiding van.
Definitie en beginselen van estate planning
- ‘Schijf van vijf’
Estate planning overstijgt afzonderlijke rechtsgebieden. Als notaris moet je
daar rekening mee houden. In het bijzonder het relatievermogensrecht,
erfrecht, schenkingen in het algemeen vermogensrecht, pensioenrecht en
internationaal recht verdienen aandacht. Hieronder ga ik in op enkele
voorbeelden uit deze ‘schijf van vijf’ met aandachtspunten voor de notaris.
Relatievermogensrecht
Allereerst vormt het relatievermogensrecht een belangrijk rechtsgebied om op
te letten bij estate planning.
o Wijzen op huwelijk of geregistreerd partnerschap (Notamail 2022-
4)
Moet de notaris mensen wijzen op het feit dat een huwelijk of
geregistreerd partnerschap grote belastingvoordelen met zich
meebrengt? Ja!
Casus
De Kamer voor het Notariaat had eerder een waarschuwing opgelegd
aan een notaris omdat zij niet met de erflater had besproken wat de
erfbelastinggevolgen waren voor diens LAT-partner, die als enig
erfgenaam was aangewezen. Het verweer dat slechts sprake was van
een beperkte opdracht ontsloeg de notaris niet van haar zorgplicht. In
hoger beroep trok de partner haar klacht in na een schikking, maar het
Hof oordeelt dat dit niet betekent dat de zaak stopt. In het notariële
tuchtrecht speelt namelijk ook het algemeen belang een rol, waardoor
het Hof alsnog inhoudelijk uitspraak doet.
Uitspraak
Het Hof benadrukt dat een notaris, ook bij een wijziging of aanvulling
van een testament, moet nagaan of de volledige inhoud overeenstemt
met de wensen van de erflater. In dit geval had de notaris niet alleen
, naar het toegevoegde legaat moeten kijken, maar het hele testament
moeten beoordelen en de erflater moeten wijzen op de gevolgen
daarvan. De notaris had de erflater moeten informeren over het grote
verschil in erfbelasting tussen partners en niet-partners. De partner
moest uiteindelijk ruim € 481.000 erfbelasting betalen, terwijl dit bij een
huwelijk of geregistreerd partnerschap veel lager zou zijn geweest door
een aanzienlijk hogere vrijstelling. Het is niet aannemelijk dat de notaris
dit met de erflater heeft besproken, mede omdat dit niet uit het dossier
blijkt en haar verklaringen hierover onduidelijk waren.
Omdat de notaris haar kerntaak ernstig heeft verzaakt en dit grote
financiële gevolgen had, acht het Hof een berisping passend.
o F.A.M. Schoenmaker, ‘Notaris, zo zijn we niet getrouwd!, FTV
2023-36
De door Schoenmaker geschetste casus draait om de reikwijdte van de
zorg- en informatieplicht van de notaris en de vraag of die plicht zich
ook uitstrekt tot het ongevraagd aandragen van fiscaal optimale, maar
maatschappelijk en persoonlijk ingrijpende constructies zoals een
huwelijk of geregistreerd partnerschap met een neef.
In de door de auteur geschetste situatie is het uitgangspunt dat de
kandidaat-notaris tijdens een kort, gratis inloopspreekuur slechts een
globale erfrechtelijke toelichting gaf, die aansloot bij de expliciete vraag
en de concrete wens van de cliënt (de wettelijke vererving naar de
neef). Juridisch gezien is dat op zichzelf een correcte basisinformatie.
De kritiek van de neef – mede gebaseerd op de uitspraak van het Hof
Amsterdam van 14 december 2021 – raakt aan de vraag of een notaris
ook proactief moet wijzen op alle denkbare constructies met grote
fiscale gevolgen, ook als die niet door de cliënt worden gevraagd. Die
uitspraak wordt in de discussie gebruikt als aanknopingspunt voor een
mogelijk vergaande informatieplicht: een notaris zou niet mogen
volstaan met ‘wat er gebeurt’, maar moet ook wijzen op ‘hoe het
voordeliger kan’. Tegenover die benadering staat echter dat de
zorgplicht van de notaris niet onbeperkt is. Zij wordt begrensd door
onder meer:
▪ de concrete hulpvraag van de cliënt;
▪ de context (een gratis, kort inloopspreekuur);
▪ de redelijkheid van de te verwachten advisering in die setting, en
▪ het feit dat het hier gaat om ingrijpende persoonlijke keuzes
(zoals trouwen met een neef uitsluitend om fiscale redenen), die
niet zonder expliciete aanleiding hoeven te worden
geagendeerd.
