Afstuderen: Literatuurstudie
NIET-MEDICAMENTEUZE INTERVENTIES BIJ DE
BEHANDELING VAN FANTOOMPIJN
Naam:
Studentnummer:
Groep: LV-4C1
Naam 1e examinator:
Naam 2e examinator:
Studieonderdeel: Afstuderen: Literatuurstudie
Studiegidsnummer: 4520AFLIPA
Aantal woorden: 2238
Inleverdatum: 14-02-2021
D.G.P. Hoogerwerf
, INLEIDING
Elk jaar vinden er ongeveer 3200 beenamputaties plaats in Nederland (1). Bij ruim 95% is de oorzaak
perifeer arterieel vaatlijden, dan wel niet in combinatie met diabetes mellitus. Een amputatie van een
(onder)been is een ingrijpende situatie voor de patiënt en diens naasten en heeft veel invloed op de
kwaliteit van leven (1).
Na een amputatie kan fantoompijn ontstaan. Hierbij is er sprake van een gevoel van pijn en ongemak in
een geamputeerd ledemaat (2). Fantoompijn is anders dan stomppijn, waarbij de patiënt pijn heeft in het
stompgedeelte en niet in het geamputeerde ledemaat (3). Uit onderzoek blijkt dat 60 tot 80% van de
patiënten fantoompijn ontwikkelen na een amputatie (4).
Fantoompijn begint vaak twee weken na de amputatie (1). Echter heeft de helft van de patiënten al
fantoompijn binnen de eerste 24 uur. Fantoompijn vermindert vaak in de loop der jaren, maar bij
ongeveer een op de tien patiënten blijft de fantoompijn langer bestaan (4).
De meeste patiënten met fantoompijn hebben last van aanvalsgewijze pijn, variërend van dagelijks tot
maandelijks (5). De pijn varieert van seconden tot uren en is vaak stekend, prikkend, knijpend of
krampend van aard. Pijnlijke plekken in de stomp zijn vaak aanwezig en kunnen fantoompijn uitlokken (5).
De oorzaak van fantoompijn bevindt zich in de hersenen (3). Bij een amputatie wordt een ledemaat
verwijderd en worden er perifere zenuwen doorgesneden (6). Het hersendeel wat in verbinding stond
met dit ledemaat ontvangt geen prikkels meer. De hersencellen kunnen zich na de amputatie niet goed
aanpassen aan hun verloren functie. Hierdoor wordt de prikkeldrempel verlaagd en wordt dat
hersengebied gevoeliger voor prikkels. Uiteindelijk worden de prikkels uit die gebieden vertaald als pijn in
het geamputeerde ledemaat.
Fantoompijn wordt vaak behandeld met neuropathische pijnmedicatie zoals anti-epileptica of
antidepressiva (3). Deze grijpen in op de prikkeloverdracht in de hersenen. Artsen moeten terughoudend
zijn met medicatie voorschrijven gezien de vele bijwerkingen die het met zich meebrengt. Er is echter nog
weinig bekend over niet-medicamenteuze interventies. Deze zouden een belangrijke rol kunnen spelen in
de behandeling van fantoompijn. Daarom wordt in deze literatuurstudie onderzocht welke niet-
medicamenteuze interventies effectief zijn bij de behandeling van fantoompijn na een
onderbeenamputatie.
De onderzoeksvraag bij deze klinische onzekerheid is als volgt:
“Welke niet-medicamenteuze interventies zijn effectief voor de behandeling van fantoompijn bij
volwassenen na een onderbeenamputatie?”
1
NIET-MEDICAMENTEUZE INTERVENTIES BIJ DE
BEHANDELING VAN FANTOOMPIJN
Naam:
Studentnummer:
Groep: LV-4C1
Naam 1e examinator:
Naam 2e examinator:
Studieonderdeel: Afstuderen: Literatuurstudie
Studiegidsnummer: 4520AFLIPA
Aantal woorden: 2238
Inleverdatum: 14-02-2021
D.G.P. Hoogerwerf
, INLEIDING
Elk jaar vinden er ongeveer 3200 beenamputaties plaats in Nederland (1). Bij ruim 95% is de oorzaak
perifeer arterieel vaatlijden, dan wel niet in combinatie met diabetes mellitus. Een amputatie van een
(onder)been is een ingrijpende situatie voor de patiënt en diens naasten en heeft veel invloed op de
kwaliteit van leven (1).
Na een amputatie kan fantoompijn ontstaan. Hierbij is er sprake van een gevoel van pijn en ongemak in
een geamputeerd ledemaat (2). Fantoompijn is anders dan stomppijn, waarbij de patiënt pijn heeft in het
stompgedeelte en niet in het geamputeerde ledemaat (3). Uit onderzoek blijkt dat 60 tot 80% van de
patiënten fantoompijn ontwikkelen na een amputatie (4).
Fantoompijn begint vaak twee weken na de amputatie (1). Echter heeft de helft van de patiënten al
fantoompijn binnen de eerste 24 uur. Fantoompijn vermindert vaak in de loop der jaren, maar bij
ongeveer een op de tien patiënten blijft de fantoompijn langer bestaan (4).
De meeste patiënten met fantoompijn hebben last van aanvalsgewijze pijn, variërend van dagelijks tot
maandelijks (5). De pijn varieert van seconden tot uren en is vaak stekend, prikkend, knijpend of
krampend van aard. Pijnlijke plekken in de stomp zijn vaak aanwezig en kunnen fantoompijn uitlokken (5).
De oorzaak van fantoompijn bevindt zich in de hersenen (3). Bij een amputatie wordt een ledemaat
verwijderd en worden er perifere zenuwen doorgesneden (6). Het hersendeel wat in verbinding stond
met dit ledemaat ontvangt geen prikkels meer. De hersencellen kunnen zich na de amputatie niet goed
aanpassen aan hun verloren functie. Hierdoor wordt de prikkeldrempel verlaagd en wordt dat
hersengebied gevoeliger voor prikkels. Uiteindelijk worden de prikkels uit die gebieden vertaald als pijn in
het geamputeerde ledemaat.
Fantoompijn wordt vaak behandeld met neuropathische pijnmedicatie zoals anti-epileptica of
antidepressiva (3). Deze grijpen in op de prikkeloverdracht in de hersenen. Artsen moeten terughoudend
zijn met medicatie voorschrijven gezien de vele bijwerkingen die het met zich meebrengt. Er is echter nog
weinig bekend over niet-medicamenteuze interventies. Deze zouden een belangrijke rol kunnen spelen in
de behandeling van fantoompijn. Daarom wordt in deze literatuurstudie onderzocht welke niet-
medicamenteuze interventies effectief zijn bij de behandeling van fantoompijn na een
onderbeenamputatie.
De onderzoeksvraag bij deze klinische onzekerheid is als volgt:
“Welke niet-medicamenteuze interventies zijn effectief voor de behandeling van fantoompijn bij
volwassenen na een onderbeenamputatie?”
1
