Methodologie van sociaalwetenschappelijk onderzoek
Week 1 – Kennisclips
Kennisclip M1.1 – De stappen in het onderzoeksproces
Elementen van het onderzoeksproces
1. Onderzoeksvraag
2. Literatuur bestuderen (literature review)
3. Concepten en theorie
4. Selectie van onderzoekseenheden (sampling cases)
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
7. Rapportage (writing up)
Cyclus van empirisch-wetenschappelijk onderzoek
• Meer een cirkel dan een volgorde; wanneer je aan het einde van je onderzoek komt,
zijn er weer nieuwe vragen voor vervolgonderzoek
• In het bestuderen van de literatuur kijk je of je vraag al beantwoord is
o Is dat het geval? Dan ander onderzoek
• Literature review & theorie
o Theorie komt eigenlijk altijd terug, in meerdere fasen
o Literatuur lees je bijv. continu tijdens je onderzoek
o Kan in het midden van de cirkel gezien worden
• Ontwerp onderzoek
o Selectie van cases
o Maar ook hoelang je onderzoek gaat duren
o Hoe vaak ga je mensen interviewen?
• Onderzoeksvraag
o Heel belangrijk! Genoeg tijd aan besteden
o Invloed op alle andere stappen in het proces
o Uit de vraag vaak het type onderzoek te halen
Type vragen voor onderzoek
• Exploratory à verkennend
o Inventarisatie
o Welke soorten … zijn er?
o Welke factoren zouden een rol kunnen spelen?
• Descriptive à beschrijvend
o Hoe groot is de groep … die … heeft?
• Explanatory à verklarend
o Waarom?
o Welke factoren hebben een negatieve of positieve invloed op …?
• Evaluative à evaluatie
o Hoe effectief?
o Hoe effectief is een interventie om … te verminderen?
o Wat zijn de voor- en nadelen van verschillende interventies?
• Geen onderzoeksvraag
o Kan ook, maar is erg riskant
o Zonder onderzoeksvraag lastig om aan de slag te gaan
o Nog niet afgebakend? Zorg dan dat je al wel een goede richting hebt
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
,Kennisclip M1.2 – Het verschil tussen sociaalwetenschappelijk onderzoek en ‘alledaags’
Verschillen
• Onderzoek in dagelijkse context: uitzoeken wat verschillende vakantiebestemmingen
zijn
• Onderzoek in academische context: aandacht voor verschillende stappen uit het
stappenplan
“Attention to these steps, particularlt to the ideas and intellectual traditions of the social
sciences (their theories and concepts), is what distinguishes academic social research from
other kinds of social research” (Bryman’s SRM, p.14)
Academische context
• Op de universiteit
• Theorieën en concepten uit de sociale wetenschappen
Wat maakt academisch onderzoek een gedegen onderzoek?
1. Systematisch (= bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces)
a. Contrast: intuïtief, ad hoc
i. Dit kan bijv. leiden tot ‘confirmation bias’ (bevestigings-vertekening) =
op zoek naar informatie die jouw ideeën bevestigen
ii. Systematisch zoek je gerichter naar informatie die bijv. jouw idee
weerlegt
2. Transparant (= controleerbaar, open voor kritiek, uitleg en reflectie over hoe je tot
kennis bent gekomen)
a. Contrast: ondoorzichtig en dogmatisch
3. Empirisch bewijs (= data geeft de doorslag vs. Speculatie, eigen ideeen)
a. Contrast: tussen empirisme en rationalisme
i. Empirisme = kennis vergaren via zintuigen/waarnemingen
ii. Rationalisme = kennis vergaren via denken/redeneren
Volgen mensen altijd nauwkeurig het stappenplan?
- Nee, vaak rommeliger (“the messiness of social research”)
- Bij kwalitatief onderzoek vaak geswitcht tussen verschillende stappen
- Kan ook komen door ontwikkelingen (vb. online interviewen door COVID-19)
Stappenplan
1. Reconstructed logic
a. Duidelijke stap-voor-stap procedure
b. Navolgbare logica
2. Logic in practice
a. Rommeliger, verschilt per project, meer flexibel, meer ambachtsschap
b. Logica van de praktijk
“Social research is often a lot less smooth than it appears when it is sout out in the books”
(Bryman’s SRM, p.13)
Daarom: “Reflexivity, not recipes, is the hallmark of the good social science researcher”
(Somekh et al. 2005, p.4)
Reflexiviteit en reflecteren op de verschillende keuzes die je hebt gemaakt is belangrijker
dan het stappenplan volgen. Onderzoek hoeft daarmee niet altijd ‘perfect’ te zijn.
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
,Kennisclip M1.3 – De rol van theorie in onderzoek
Twee richtingen van theorieontwikkeling
• Deductie = van theorie naar concrete hypothese
• Inductie = van specifieke observatie naar theorie
Deductie
• Gebaseerd op een logische afleiding
• Conclusie is altijd juist als twee uitspraken waar blijken te zijn
• Uitspraken zijn theorievorming
• Op basis van theorievorming kom je tot een conclusie
Inductie
• Begint bij een observatie = empirie
• We zien iedere keer hetzelfde, op basis hiervan vormen we een theorie
o Voorbeeld: alle zwanen die ik zie zijn wit. Dus alle zwanen zijn wit
Theorieën
Deductie
Inductie
Empirische
Hypotheses
generalisaties
Observaties
Deductie en inductie vertaald naar het onderzoeksproces
• Deductie meer aan de traditionele opstart van onderzoek (hypothese)
• Inductie meer aan de analyse/conclusie kant
o Ik zie iets en dat ga ik onderzoeken
o Van analyseren data richting het formuleren van een theorie
• Meeste onderzoeken hebben beiden fases
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
, Iteratieve strategie
“Weaving back and forth between data and theory”
Iteratie (= herhaling)
• Na fase van theoretische reflectie over gegevens, gaat onderzoeker meer gegevens
verzamelen om theorie aan te scherpen
• Komt vooral voor bij ‘grounded theory’
o Bij deze benadering begin je bij observaties
o Op basis daarvan theorie vormen
o En dan op basis van de ontwikkelde theorie nieuwe data verzamelen en
theorie aanscherpen of uitbreiden
o Rondje wordt dan een paar keer gevolgd
Inductie-probleem
• Niet logisch geldig of houdbaar
• Geen logische zekerheid voor een uitkomst
• Algemene theorie kan wel gebouwd worden
Samenvatting
• Kennis vergaren via sociaalwetenschappelijk onderzoek vs. ‘common sense’
o SWO is systematisch, controleerbaar en empirisch
o Cyclus van onderzoek
• Onderzoeksvraag is belangrijk
o Verschillende typen vragen: verkennend, beschrijvend, verklarend, evaluatief
o Type vraag beïnvloedt het gehele onderzoeksproces
• Rol van theorie
o Deductieve fase: afleiden concrete, toetsbare hypotheses
§ Op basis van proposities (theoretische uitspraken)
o Inductieve fase: formuleren algemene conclusies (theoretische uitspraken)
§ Op basis van empirische observaties
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
Week 1 – Kennisclips
Kennisclip M1.1 – De stappen in het onderzoeksproces
Elementen van het onderzoeksproces
1. Onderzoeksvraag
2. Literatuur bestuderen (literature review)
3. Concepten en theorie
4. Selectie van onderzoekseenheden (sampling cases)
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
7. Rapportage (writing up)
Cyclus van empirisch-wetenschappelijk onderzoek
• Meer een cirkel dan een volgorde; wanneer je aan het einde van je onderzoek komt,
zijn er weer nieuwe vragen voor vervolgonderzoek
• In het bestuderen van de literatuur kijk je of je vraag al beantwoord is
o Is dat het geval? Dan ander onderzoek
• Literature review & theorie
o Theorie komt eigenlijk altijd terug, in meerdere fasen
o Literatuur lees je bijv. continu tijdens je onderzoek
o Kan in het midden van de cirkel gezien worden
• Ontwerp onderzoek
o Selectie van cases
o Maar ook hoelang je onderzoek gaat duren
o Hoe vaak ga je mensen interviewen?
• Onderzoeksvraag
o Heel belangrijk! Genoeg tijd aan besteden
o Invloed op alle andere stappen in het proces
o Uit de vraag vaak het type onderzoek te halen
Type vragen voor onderzoek
• Exploratory à verkennend
o Inventarisatie
o Welke soorten … zijn er?
o Welke factoren zouden een rol kunnen spelen?
• Descriptive à beschrijvend
o Hoe groot is de groep … die … heeft?
• Explanatory à verklarend
o Waarom?
o Welke factoren hebben een negatieve of positieve invloed op …?
• Evaluative à evaluatie
o Hoe effectief?
o Hoe effectief is een interventie om … te verminderen?
o Wat zijn de voor- en nadelen van verschillende interventies?
• Geen onderzoeksvraag
o Kan ook, maar is erg riskant
o Zonder onderzoeksvraag lastig om aan de slag te gaan
o Nog niet afgebakend? Zorg dan dat je al wel een goede richting hebt
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
,Kennisclip M1.2 – Het verschil tussen sociaalwetenschappelijk onderzoek en ‘alledaags’
Verschillen
• Onderzoek in dagelijkse context: uitzoeken wat verschillende vakantiebestemmingen
zijn
• Onderzoek in academische context: aandacht voor verschillende stappen uit het
stappenplan
“Attention to these steps, particularlt to the ideas and intellectual traditions of the social
sciences (their theories and concepts), is what distinguishes academic social research from
other kinds of social research” (Bryman’s SRM, p.14)
Academische context
• Op de universiteit
• Theorieën en concepten uit de sociale wetenschappen
Wat maakt academisch onderzoek een gedegen onderzoek?
1. Systematisch (= bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces)
a. Contrast: intuïtief, ad hoc
i. Dit kan bijv. leiden tot ‘confirmation bias’ (bevestigings-vertekening) =
op zoek naar informatie die jouw ideeën bevestigen
ii. Systematisch zoek je gerichter naar informatie die bijv. jouw idee
weerlegt
2. Transparant (= controleerbaar, open voor kritiek, uitleg en reflectie over hoe je tot
kennis bent gekomen)
a. Contrast: ondoorzichtig en dogmatisch
3. Empirisch bewijs (= data geeft de doorslag vs. Speculatie, eigen ideeen)
a. Contrast: tussen empirisme en rationalisme
i. Empirisme = kennis vergaren via zintuigen/waarnemingen
ii. Rationalisme = kennis vergaren via denken/redeneren
Volgen mensen altijd nauwkeurig het stappenplan?
- Nee, vaak rommeliger (“the messiness of social research”)
- Bij kwalitatief onderzoek vaak geswitcht tussen verschillende stappen
- Kan ook komen door ontwikkelingen (vb. online interviewen door COVID-19)
Stappenplan
1. Reconstructed logic
a. Duidelijke stap-voor-stap procedure
b. Navolgbare logica
2. Logic in practice
a. Rommeliger, verschilt per project, meer flexibel, meer ambachtsschap
b. Logica van de praktijk
“Social research is often a lot less smooth than it appears when it is sout out in the books”
(Bryman’s SRM, p.13)
Daarom: “Reflexivity, not recipes, is the hallmark of the good social science researcher”
(Somekh et al. 2005, p.4)
Reflexiviteit en reflecteren op de verschillende keuzes die je hebt gemaakt is belangrijker
dan het stappenplan volgen. Onderzoek hoeft daarmee niet altijd ‘perfect’ te zijn.
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
,Kennisclip M1.3 – De rol van theorie in onderzoek
Twee richtingen van theorieontwikkeling
• Deductie = van theorie naar concrete hypothese
• Inductie = van specifieke observatie naar theorie
Deductie
• Gebaseerd op een logische afleiding
• Conclusie is altijd juist als twee uitspraken waar blijken te zijn
• Uitspraken zijn theorievorming
• Op basis van theorievorming kom je tot een conclusie
Inductie
• Begint bij een observatie = empirie
• We zien iedere keer hetzelfde, op basis hiervan vormen we een theorie
o Voorbeeld: alle zwanen die ik zie zijn wit. Dus alle zwanen zijn wit
Theorieën
Deductie
Inductie
Empirische
Hypotheses
generalisaties
Observaties
Deductie en inductie vertaald naar het onderzoeksproces
• Deductie meer aan de traditionele opstart van onderzoek (hypothese)
• Inductie meer aan de analyse/conclusie kant
o Ik zie iets en dat ga ik onderzoeken
o Van analyseren data richting het formuleren van een theorie
• Meeste onderzoeken hebben beiden fases
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
, Iteratieve strategie
“Weaving back and forth between data and theory”
Iteratie (= herhaling)
• Na fase van theoretische reflectie over gegevens, gaat onderzoeker meer gegevens
verzamelen om theorie aan te scherpen
• Komt vooral voor bij ‘grounded theory’
o Bij deze benadering begin je bij observaties
o Op basis daarvan theorie vormen
o En dan op basis van de ontwikkelde theorie nieuwe data verzamelen en
theorie aanscherpen of uitbreiden
o Rondje wordt dan een paar keer gevolgd
Inductie-probleem
• Niet logisch geldig of houdbaar
• Geen logische zekerheid voor een uitkomst
• Algemene theorie kan wel gebouwd worden
Samenvatting
• Kennis vergaren via sociaalwetenschappelijk onderzoek vs. ‘common sense’
o SWO is systematisch, controleerbaar en empirisch
o Cyclus van onderzoek
• Onderzoeksvraag is belangrijk
o Verschillende typen vragen: verkennend, beschrijvend, verklarend, evaluatief
o Type vraag beïnvloedt het gehele onderzoeksproces
• Rol van theorie
o Deductieve fase: afleiden concrete, toetsbare hypotheses
§ Op basis van proposities (theoretische uitspraken)
o Inductieve fase: formuleren algemene conclusies (theoretische uitspraken)
§ Op basis van empirische observaties
VU Amsterdam | Premaster Bestuurskunde | Methodologie van Sociaalwetenschappelijk Onderzoek
