Samenvatting Uitgebreide Hoorcollege Uitwerking Pedagogische Ethiek (P_BPEDETH)

1


Pedagogische Ethiek
Hoorcolleges
Tara van der Sar




Inhoudsopgave
Hoorcollege 3 – Psychologie en Moraal....................................................1
Hoorcollege 4 – Utilisme...........................................................................7
Hoorcollege 6 – Natural Law Theory.......................................................18
Hoorcollege 7 – Deugdethiek.................................................................33
Hoorcollege 8 – Zorgethiek.....................................................................48
Hoorcollege 9.........................................................................................62
Hoorcollege 10.......................................................................................70
Hoorcollege 11.......................................................................................89
Hoorcollege 12 – Brighthouse & Swift....................................................99
Werkgroep-vragen................................................................................102
1. Waarom kan de deontologie een bevredigendere uitleg geven over
waarom discriminatie slecht is dan het consequentialisme?............102
1. Wat is volgens Arneil het kindbeeld van (oudere) sociaal
contracttheorieën?............................................................................104
Arneil Overzicht....................................................................................107
1. Kun je deze stelling volgens Hand controversieel noemen?.........108
Brighthouse & Swift..............................................................................111




Hoorcollege 3 – Psychologie en Moraal
Dia 1 – De Milgram-experimenten

, 2


Wat zie je?
Het beroemde schokapparaat uit het experiment van Stanley Milgram
(jaren ’60).
Wat was de kernvraag?
Hoe ver zijn gewone mensen bereid te gaan in het toebrengen van schade
aan anderen, als een autoriteit dat van hen vraagt?
Opzet (in simpele stappen)
 Deelnemer = “leraar”
 Slachtoffer = “leerling” (acteur)
 Bij fout antwoord → elektrische schok (15V → 450V)
 Onderzoeker zegt dingen als:
o “Please continue”
o “The experiment requires that you continue”
⚠️ De schokken waren nep, maar dat wist de deelnemer niet.
Belangrijk resultaat
 ±65% ging door tot 450 volt
 Niet omdat ze “slecht” waren, maar omdat:
o Autoriteit druk uitoefende
o Verantwoordelijkheid werd verschoven (“ik volg alleen
instructies”)
Morele betekenis
Dit laat zien:
 Moreel handelen is niet alleen karakter
 Situatie + autoriteit hebben enorme invloed
👉 Dit ondermijnt het idee: “Goede mensen doen altijd het goede.”
Voor tentamen:
Milgram = gehoorzaamheid aan autoriteit + situatie-invloed

Dia 2 – Het Stanford Prison Experiment
Wat zie je?
Studenten als “gevangenen” en “bewakers”.
Opzet
 Gewone studenten
 Willekeurig verdeeld in:
o Bewakers
o Gevangenen
 Nepsituatie, geen echte gevangenis
Wat gebeurde er?
 Bewakers werden snel:
o Dominant
o Wreed
o Vernederend
 Gevangenen:
o Angstig
o Passief
o Psychisch ontregeld
 Experiment na 6 dagen gestopt (gepland: 2 weken)
Cruciale les
Niet persoonlijkheid, maar:

, 3


 Rol
 Macht
 Sociale context
bepalen gedrag.
Morele relevantie
 Mensen passen zich extreem snel aan situaties aan
 “Ik zou dat nooit doen” is vaak overschatting van jezelf
👉 Belangrijk voor ethiek:
Hoe realistisch is het om van mensen morele perfectie te eisen?

Dia 3 – Wat leert de ervaring ons?
(Beelden van oorlog, groepsdruk, pesten)
Centrale boodschap
Moreel falen is vaak:
 situationeel
 structureel
 niet intentioneel kwaadaardig
Denk aan:
 Groepsdruk
 Angst om buiten de groep te vallen
 Normalisering van geweld
 “Iedereen doet het”
Concreet voorbeeld
Pesten op school:
 1 pester
 20 omstanders
 Waarom grijpen ze niet in?
o Angst
o Onzekerheid
o Verantwoordelijkheid verdwijnt
👉 Dit is morele psychologie:
begrijpen waarom mensen doen wat ze doen, niet alleen wat ze zouden
moeten doen.

Dia 4 – Relevantie voor ethische theorieën (1)
P1
Ethische theorieën zeggen:
wat mensen behoren te doen of te zijn
P2
“Ought implies can”
Je kunt iemand alleen iets moreel verplichten als het psychologisch
mogelijk is.
Conclusie
➡️ Ethische theorieën moeten rekening houden met:
 Menselijke beperkingen
 Psychologie
 Situaties
Owen Flanagan

, 4


Principle of Minimal Psychological Realism
Een morele theorie moet:
 haalbaar zijn
 voor echte mensen
 in echte situaties
❌ Geen morele superheld-ethiek

Dia 5 – Relevantie voor ethische theorieën (2)
Psychologisch situationisme
Gedrag wordt sterker bepaald door:
 Situatie
 Context
 Omgeving
dan door:
 Karakter
 Deugd
 Persoonlijkheid
Probleem voor deugdethiek
Deugdethiek zegt:
“Een goed mens handelt goed, omdat hij een goed karakter heeft.”
Maar:
 Wat als situaties ons systematisch ondermijnen?
 Is morele excellentie dan alleen voor enkelen haalbaar?
👉 Belangrijke examenvraag:
 Betekent dit dat deugdethiek fout is?
 Of moeten we situaties moreel beter inrichten?

Dia 6 – Implicaties voor ons morele handelen
Twee kernpunten
Als we goed willen handelen:
1. Bewust zijn van situationele invloeden
2. Actief proberen ze tegen te gaan
Voorbeelden
 Beslissingen niet onder tijdsdruk nemen
 Tegenspraak organiseren
 Macht verdelen
 Reflectiemomenten inbouwen
👉 Moraal is niet alleen innerlijk, maar ook structureel

Dia 7 – Systeem 1 en Systeem 2 (Kahneman)
Systeem 1
 Snel
 Automatisch
 Emotioneel
 Onbewust
 Maakt “plaatjes” en verhalen
Systeem 2
 Traag
 Bewust