Sanctierecht
Samenvatting & HC aantekeningen
Inhoudsopgave
SAMENVATTING.........................................................................3
Week 1A...................................................................................3
Jurisprudentie week 1A....................................................................3
H1 Historische en theoretische achtergronden van het sanctiestelsel. 4
H2 Hoofdlijnen van het strafrechtelijk sanctierecht............................6
H3 Verdeling van verantwoordelijkheden.........................................10
H11 Overige bijkomende straffen....................................................11
Week 1B.................................................................................. 13
Jurisprudentie................................................................................13
H4 Vrijheidsbenemende straffen.....................................................15
P.H.P.H.M.C. van Kempen, 'Legaliteit van straftoemeting: consistente
individualisering via proportionaliteit, schuld en gelijkheid. Naar een
wettelijk straftoemetingskader', DD 2023/1.....................................19
Brief Staatssecretaris Rutte............................................................21
Onderzoek TNO, 'Leren van het verleden: de dynamiek van
capaciteitsproblematiek in het gevangeniswezen', alleen lezen de
conclusie p. 75 t/m 81 ....................................................................21
Week 2A.................................................................................. 25
Hoofdstuk 5 – Vrijheidsbenemende maatregelen..............................25
Jurisprudentie (alleen het geel gearceerde is echt voorgeschreven
voor tentamen, de rest is illustratief)..............................................29
Week 2B – ISD (inrichting voor stelselmatige daders).................32
H5.4 Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders...............32
Week 3A.................................................................................. 34
H4 Vrijheidsbenemende straffen.....................................................34
H6 Materiële rechtspositie van gedetineerden.................................34
H7 Rechtsbescherming in het kader van vrijheidsbeneming..............41
RSJ Samenvatting Advies uitvoerbaar en effectief stemrecht voor
ingesloten justitiabelen..................................................................46
De Nederlandse detentieomgeving en het resocialisatiebeginsel, NJB
2018/692.......................................................................................48
H7 Moet nog lezen!!!!.....................................................................49
Week 4A – Vermogenssancties..................................................49
H9 Vermogensstraffen....................................................................49
, H10 Vermogensmaatregelen...........................................................54
Week 4B – Vrijheidsbeperkende straffen...................................60
H4.8 Voorwaardelijke invrijheidstelling............................................60
H8 Vrijheidsbeperkende sancties....................................................60
H11 Overige bijkomende straffen....................................................65
Week 5A – Interne rechtspositie TBS.........................................66
H5 Vrijheidsbenemende maatregelen..............................................66
H7 Rechtsbescherming in het kader van vrijheidsbeneming..............66
Week 5B – Levenslange gevangenisstraf...................................66
H13 Afzien van (verdere) tenuitvoerlegging.....................................66
Vragen Brightspace........................................................................68
Week 6A – Vrijheidsbeperkende maatregelen............................69
H8 Vrijheidsbenemende sancties.....................................................69
Week 6B – Invloed van het internationaal recht op het
sanctiestelsel..........................................................................70
H2.3 Legaliteit en bronnen van het sanctierecht..............................70
H12 Tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen.........................70
HC aantekeningen...................................................................72
Week 1A – Sanctiestelsel: hoofdlijnen en achtergronden............72
Week 1B - Vrijheidsbenemende sancties: achtergronden,
gevangenisstraf......................................................................82
Week 2A – TBS......................................................................... 90
Week 2B – ISD (inrichting stelselmatige daders, veelplegers). . .100
Week 3A – Detentierecht: beginselen en hoofdlijnen................109
Week 3B – Interne rechtspositie Pbw.......................................123
Week 4A – Vermogenssancties: afpakken van crimineel vermogen
............................................................................................ 134
Week 4B – Vrijheidsbenemende straffen..................................149
Week 5A – Interne Rechtspositie TBS......................................156
Week 5B – Levenslange gevangenisstraf.................................169
Week 6A – Vrijheidsbeperkende maatregelen..........................181
Week 6B – Invloed van internationaal recht op het sanctiestelsel &
oefenen tentamenvragen.......................................................191
,SAMENVATTING
Week 1A
Jurisprudentie week 1A
HR Rechter straft bewust zwaarder dan mogelijk
Eerste middel; samenloop ex 63 Sr.
De rechtbank heeft art. 63 Sr buiten toepassing gelaten omdat
gelijktijdige berechting destijds feitelijk onmogelijk was (de feiten kwamen
pas later aan het licht door DNA-techniek) en omdat toepassing van art. 63
Sr zou leiden tot een volgens de rechtbank maatschappelijk
onaanvaardbaar lage straf. De Hoge Raad oordeelt dat de rechtbank
daarmee ten onrechte is afgeweken van de wettelijke regeling.
De rechtsregel hier is:
Art. 63 Sr is dwingend van toepassing, ongeacht de reden waarom
geen gelijktijdige berechting heeft plaatsgevonden.
De rechter mag art. 63 Sr niet buiten toepassing laten op grond van
billijkheid, maatschappelijke onaanvaardbaarheid of
slachtofferbelangen.
Concreet betekent dit:
- de rechter moet bepalen wat de maximale straf zou zijn geweest
bij gelijktijdige berechting van alle feiten;
- de op te leggen straf mag niet hoger zijn dan dat maximum
minus de reeds opgelegde straffen;
- en mag nooit het wettelijke maximum van het berechte feit
overschrijden.
De Hoge Raad blijft bij deze lijn, ook al heeft de wetgever aangekondigd
art. 63 Sr mogelijk te herzien.
Tweede middel; TBS en toerekeningsvatbaarheid
Kern
De rechtbank meende dat TBS alleen kan worden opgelegd als de
feiten het gevolg zijn van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis, en wees TBS af omdat de feiten volledig toerekenbaar werden
geacht. Dat oordeel is juridisch onjuist.
Rechtsregel
Voor oplegging van TBS ex art. 37a Sr is geen causaal verband vereist
tussen de stoornis en het delict.
Voldoende is dat:
- tijdens het plegen van het feit een gebrekkige ontwikkeling of
ziekelijke stoornis bestond, en
- de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid TBS eist.
De eis dat het feit “het gevolg is van” de stoornis geldt alleen bij art. 39
Sr (ontoerekeningsvatbaarheid), niet bij art. 37a Sr.
, Wel mag de rechter bij de straftoemeting meewegen in hoeverre er
feitelijk verband bestaat tussen stoornis en delict, maar dat is geen
wettelijke voorwaarde.
HR Rechter straft onbewust (etc…)
Art. 9 lid 4 Sr stelt een harde wettelijke grens aan de combinatie
van straffen:
Een taakstraf mag alleen worden gecombineerd met een
gevangenisstraf als het onvoorwaardelijke deel ≤ 6 maanden is.
H1 Historische en theoretische achtergronden van het
sanctiestelsel
§2 Ontwikkeling van het sanctiestelsel vanaf 1800
Cesare Beccaria verzette zich tegen de willekeur en de wreedheid van de strafpraktijk onder
het Ancien Régime. Volgens hem zou de wetgever de op te leggen straffen vooraf al moeten
bepalen, zodat de straftoemetingsvrijheid aan de rechter zou worden ontnomen.
§3 Vrijheidsbeneming als straf
In de loop van de negentiende eeuw werd vrijheidsbeneming de belangrijkste strafsoort.
Eerder werden gevangenen gezamenlijk opgesloten, maar dit leidde tot doorgeven van
besmettelijke ziekten en criminele gewoonten. Mede onder invloed van John Howard werd
uiteindelijk gekozen voor een systeem van eenzame opsluiting. Dit zou een goede basis zijn
voor zelfinzicht en inkeer van de gedetineerde. Het tot inkeer komen was voornamelijk van
belang vanuit religieus oogpunt. Met volledig eenzame opsluiting werd echter het sociale
karakter van de mens volledig miskend.
In New York werd het Auburn-stelsel geïntroduceerd. Dit vanuit de gedachte dat volledig
eenzame opsluiting inhumaan was. Bovendien dachten ze hetzelfde te kunnen bereiken, maar
dan goedkoper. Dit stelsel hield in dat de gedetineerden gedurende de nacht werden
afgezonderd, maar overdags samen aten, werkten en lunchten. Hierbij gold echter wel een
zwijgplicht.
Daarnaast kwam in de negentiende eeuw het Ierse of progressieve gevangenisstelsel tot
stand. Dit ging uit van een pintensysteem, waarin de gedetineerde meer graden van vrijheid
kon verdienen. Gedetineerde bracht eerst een aantal maanden in eenzame opsluiting door,
waarna hij werd geplaatst in een regime waarin hij overdag met andere gedetineerden arbeid
verrichte. Tevens was voorzien in een tussensituatie waarin de gedetineerde kon wennen aan
zijn vrijheid. Indien hij dit stadium goed doorliep, dan werd hij voorwaardelijk in vrijheid
gesteld.
In Nederland werd eerst het cellulaire stelsel overwogen, maar uiteindelijk werd er gekozen
voor het stelsel van Pennsylvania. Hierbij werd gedetineerde dag en nacht afgezonderd.
Bood de mogelijkheid om streng te straffen zonder de excessen van de lijfstraffen en zonder
de veroordeelde bloot te stellen aan de immorele aspecten van het toenmalige
gevangenisleven in gemeenschap. Werd wel gematigd in die zin dat de gedetineerde ten
minste zes keer per dag werd bezocht.
§4 Het sanctiestelsel van het Wetboek van Strafrecht van 1881
Samenvatting & HC aantekeningen
Inhoudsopgave
SAMENVATTING.........................................................................3
Week 1A...................................................................................3
Jurisprudentie week 1A....................................................................3
H1 Historische en theoretische achtergronden van het sanctiestelsel. 4
H2 Hoofdlijnen van het strafrechtelijk sanctierecht............................6
H3 Verdeling van verantwoordelijkheden.........................................10
H11 Overige bijkomende straffen....................................................11
Week 1B.................................................................................. 13
Jurisprudentie................................................................................13
H4 Vrijheidsbenemende straffen.....................................................15
P.H.P.H.M.C. van Kempen, 'Legaliteit van straftoemeting: consistente
individualisering via proportionaliteit, schuld en gelijkheid. Naar een
wettelijk straftoemetingskader', DD 2023/1.....................................19
Brief Staatssecretaris Rutte............................................................21
Onderzoek TNO, 'Leren van het verleden: de dynamiek van
capaciteitsproblematiek in het gevangeniswezen', alleen lezen de
conclusie p. 75 t/m 81 ....................................................................21
Week 2A.................................................................................. 25
Hoofdstuk 5 – Vrijheidsbenemende maatregelen..............................25
Jurisprudentie (alleen het geel gearceerde is echt voorgeschreven
voor tentamen, de rest is illustratief)..............................................29
Week 2B – ISD (inrichting voor stelselmatige daders).................32
H5.4 Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders...............32
Week 3A.................................................................................. 34
H4 Vrijheidsbenemende straffen.....................................................34
H6 Materiële rechtspositie van gedetineerden.................................34
H7 Rechtsbescherming in het kader van vrijheidsbeneming..............41
RSJ Samenvatting Advies uitvoerbaar en effectief stemrecht voor
ingesloten justitiabelen..................................................................46
De Nederlandse detentieomgeving en het resocialisatiebeginsel, NJB
2018/692.......................................................................................48
H7 Moet nog lezen!!!!.....................................................................49
Week 4A – Vermogenssancties..................................................49
H9 Vermogensstraffen....................................................................49
, H10 Vermogensmaatregelen...........................................................54
Week 4B – Vrijheidsbeperkende straffen...................................60
H4.8 Voorwaardelijke invrijheidstelling............................................60
H8 Vrijheidsbeperkende sancties....................................................60
H11 Overige bijkomende straffen....................................................65
Week 5A – Interne rechtspositie TBS.........................................66
H5 Vrijheidsbenemende maatregelen..............................................66
H7 Rechtsbescherming in het kader van vrijheidsbeneming..............66
Week 5B – Levenslange gevangenisstraf...................................66
H13 Afzien van (verdere) tenuitvoerlegging.....................................66
Vragen Brightspace........................................................................68
Week 6A – Vrijheidsbeperkende maatregelen............................69
H8 Vrijheidsbenemende sancties.....................................................69
Week 6B – Invloed van het internationaal recht op het
sanctiestelsel..........................................................................70
H2.3 Legaliteit en bronnen van het sanctierecht..............................70
H12 Tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen.........................70
HC aantekeningen...................................................................72
Week 1A – Sanctiestelsel: hoofdlijnen en achtergronden............72
Week 1B - Vrijheidsbenemende sancties: achtergronden,
gevangenisstraf......................................................................82
Week 2A – TBS......................................................................... 90
Week 2B – ISD (inrichting stelselmatige daders, veelplegers). . .100
Week 3A – Detentierecht: beginselen en hoofdlijnen................109
Week 3B – Interne rechtspositie Pbw.......................................123
Week 4A – Vermogenssancties: afpakken van crimineel vermogen
............................................................................................ 134
Week 4B – Vrijheidsbenemende straffen..................................149
Week 5A – Interne Rechtspositie TBS......................................156
Week 5B – Levenslange gevangenisstraf.................................169
Week 6A – Vrijheidsbeperkende maatregelen..........................181
Week 6B – Invloed van internationaal recht op het sanctiestelsel &
oefenen tentamenvragen.......................................................191
,SAMENVATTING
Week 1A
Jurisprudentie week 1A
HR Rechter straft bewust zwaarder dan mogelijk
Eerste middel; samenloop ex 63 Sr.
De rechtbank heeft art. 63 Sr buiten toepassing gelaten omdat
gelijktijdige berechting destijds feitelijk onmogelijk was (de feiten kwamen
pas later aan het licht door DNA-techniek) en omdat toepassing van art. 63
Sr zou leiden tot een volgens de rechtbank maatschappelijk
onaanvaardbaar lage straf. De Hoge Raad oordeelt dat de rechtbank
daarmee ten onrechte is afgeweken van de wettelijke regeling.
De rechtsregel hier is:
Art. 63 Sr is dwingend van toepassing, ongeacht de reden waarom
geen gelijktijdige berechting heeft plaatsgevonden.
De rechter mag art. 63 Sr niet buiten toepassing laten op grond van
billijkheid, maatschappelijke onaanvaardbaarheid of
slachtofferbelangen.
Concreet betekent dit:
- de rechter moet bepalen wat de maximale straf zou zijn geweest
bij gelijktijdige berechting van alle feiten;
- de op te leggen straf mag niet hoger zijn dan dat maximum
minus de reeds opgelegde straffen;
- en mag nooit het wettelijke maximum van het berechte feit
overschrijden.
De Hoge Raad blijft bij deze lijn, ook al heeft de wetgever aangekondigd
art. 63 Sr mogelijk te herzien.
Tweede middel; TBS en toerekeningsvatbaarheid
Kern
De rechtbank meende dat TBS alleen kan worden opgelegd als de
feiten het gevolg zijn van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis, en wees TBS af omdat de feiten volledig toerekenbaar werden
geacht. Dat oordeel is juridisch onjuist.
Rechtsregel
Voor oplegging van TBS ex art. 37a Sr is geen causaal verband vereist
tussen de stoornis en het delict.
Voldoende is dat:
- tijdens het plegen van het feit een gebrekkige ontwikkeling of
ziekelijke stoornis bestond, en
- de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid TBS eist.
De eis dat het feit “het gevolg is van” de stoornis geldt alleen bij art. 39
Sr (ontoerekeningsvatbaarheid), niet bij art. 37a Sr.
, Wel mag de rechter bij de straftoemeting meewegen in hoeverre er
feitelijk verband bestaat tussen stoornis en delict, maar dat is geen
wettelijke voorwaarde.
HR Rechter straft onbewust (etc…)
Art. 9 lid 4 Sr stelt een harde wettelijke grens aan de combinatie
van straffen:
Een taakstraf mag alleen worden gecombineerd met een
gevangenisstraf als het onvoorwaardelijke deel ≤ 6 maanden is.
H1 Historische en theoretische achtergronden van het
sanctiestelsel
§2 Ontwikkeling van het sanctiestelsel vanaf 1800
Cesare Beccaria verzette zich tegen de willekeur en de wreedheid van de strafpraktijk onder
het Ancien Régime. Volgens hem zou de wetgever de op te leggen straffen vooraf al moeten
bepalen, zodat de straftoemetingsvrijheid aan de rechter zou worden ontnomen.
§3 Vrijheidsbeneming als straf
In de loop van de negentiende eeuw werd vrijheidsbeneming de belangrijkste strafsoort.
Eerder werden gevangenen gezamenlijk opgesloten, maar dit leidde tot doorgeven van
besmettelijke ziekten en criminele gewoonten. Mede onder invloed van John Howard werd
uiteindelijk gekozen voor een systeem van eenzame opsluiting. Dit zou een goede basis zijn
voor zelfinzicht en inkeer van de gedetineerde. Het tot inkeer komen was voornamelijk van
belang vanuit religieus oogpunt. Met volledig eenzame opsluiting werd echter het sociale
karakter van de mens volledig miskend.
In New York werd het Auburn-stelsel geïntroduceerd. Dit vanuit de gedachte dat volledig
eenzame opsluiting inhumaan was. Bovendien dachten ze hetzelfde te kunnen bereiken, maar
dan goedkoper. Dit stelsel hield in dat de gedetineerden gedurende de nacht werden
afgezonderd, maar overdags samen aten, werkten en lunchten. Hierbij gold echter wel een
zwijgplicht.
Daarnaast kwam in de negentiende eeuw het Ierse of progressieve gevangenisstelsel tot
stand. Dit ging uit van een pintensysteem, waarin de gedetineerde meer graden van vrijheid
kon verdienen. Gedetineerde bracht eerst een aantal maanden in eenzame opsluiting door,
waarna hij werd geplaatst in een regime waarin hij overdag met andere gedetineerden arbeid
verrichte. Tevens was voorzien in een tussensituatie waarin de gedetineerde kon wennen aan
zijn vrijheid. Indien hij dit stadium goed doorliep, dan werd hij voorwaardelijk in vrijheid
gesteld.
In Nederland werd eerst het cellulaire stelsel overwogen, maar uiteindelijk werd er gekozen
voor het stelsel van Pennsylvania. Hierbij werd gedetineerde dag en nacht afgezonderd.
Bood de mogelijkheid om streng te straffen zonder de excessen van de lijfstraffen en zonder
de veroordeelde bloot te stellen aan de immorele aspecten van het toenmalige
gevangenisleven in gemeenschap. Werd wel gematigd in die zin dat de gedetineerde ten
minste zes keer per dag werd bezocht.
§4 Het sanctiestelsel van het Wetboek van Strafrecht van 1881
