College aantekeningen Uitzonderlijk geweld: opsporing en vervolging

KENNISCLIPS WEEK 1
DEEL 1: PREVALENTIE EN SOORTEN UITZONDERLIJK
GEWELD
 Cijfers niet uit je hoofd leren!  Trend en patronen in grote lijnen
kennen

Moord en doodslag in Nederland
- Doodslag = opzettelijk beroving van het leven (art. 287, 288 en 290
Sr: doodslag, doodslag in combinatie met een ander strafbaar feit en
kinderdoodslag)
o Doodslag i.c.m. ander strafbaar feit = verkrachten en
vervolgens vermoorden zodat diegene niet naar de politie kan
gaan
- Moord = doodslag met voorbedachten rade (art. 289 en 291: moord
en kindermoord)
o Iemand moet tijd genomen hebben om tot de daad over te
gaan
o Bezinning (reflectie), enig beraad
 Moet aantoonbaar zijn!
 Wanneer is er sprake van bezinning/beraad?

Moord en doodslag: onderzoek
- Internationaal: moeilijk! (Rogers & Pridemore, 2023)
o Cijfers Verenigde Naties (VN) / World Health Organization
(WHO)
 Hanteren verschillende definities van begrippen
 VN: op juridische kwalificaties van begrippen
 WHO: op autopsieverslagen (wat heeft de
patholoog anatoom als doodsoorzaak heeft
vastgesteld)
 Verschillende registratie (aantal zaken of aantal
slachtoffers)
 VB een dader heeft meer slachtoffers gemaakt
- In Nederland: moeilijk!
o Slechte registratie t.o.v. andere landen (tot 1992)
o Geen langdurige traditie grootschalig onderzoek naar moord
en doodslag
o Tekortkomingen in bestaande databanken
 CBS: je kan zoeken op levensdelicten in het algemeen,
maar spreken we dan over moord, doodslag of allebei?
Of slachtoffer dat is overleden aan verwondingen van
een mishandeling bijvoorbeeld?
 Rechtbanken: alleen zaken waarbij vervolging is gestart
zijn zichtbaar, zaken zonder verdachten komen niet in
cijfers terecht
 Politie: alleen zaken die zijn gestart

Moord en doodslag monitor

, - Vanaf 1992: Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en
Rechtshandhaving (NSCR), hoogleraar criminologie  wilde betere
registratie
o ANP berichten
o Jaarlijkse overzichten Elsevier
o VICLAS bestand (nationale recherche)
o Openbaar Ministerie
o Gegevens van alle politieregio’s
o Strafregister Ministerie van Justitie
o WODC data
o  GEVOLG hij maakte één database





 Zaakkenmerken, dader en slachtofferkenmerken,
rechtsgevolgen voor dader
 Alle misdrijven gekwalificeerd door OM als moord
of doodslag (opgelost en onopgelost)
 VANAF NU: cijfers bijhouden

European Homicide Monitor (Kivivuori et al., 2024)
- Vanaf 2009: Combinatie van databanken uit Nederland, Nederlandse
Antillen, Zweden, Finland en Zwitserland
o Zweden: politiegegevens, vonnissen, forensisch psychiatrische
data
o Finland: gegevens uit politieonderzoek
o Zwitserland: autopsiegegevens, politie- en rechtbankgegevens




-

Dodelijke risico’s in 2024
- Ondanks dat het aantal dodelijke risico’s stijgt (en de personen die
daardoor tot overlijden komen), heb je uiteindelijk een grotere kans
om te overlijden na een val of verkeersongeval dan door moord of
doodslag

, o DUS media geven vaak een vertekend beeld van hoe vaak iets
voorkomt
- Aantallen van moord en doodslag laten een dalende trend zien

Verhouding andere misdrijven?
- Aantal levensmisdrijven is veel lager dan alle andere misdrijven die
worden gepleegd

Moord en doodslag in context
- Relatie dader-slachtoffer uitgesplitst naar sekse
o Het overgrote deel van de vrouwen wordt vaak slachtoffer van
haar eigen partner, niet gezien bij mannen
o Percentage gedood door onbekende is zeker bij vrouwen heel
klein
 Hoger bij mannen
 WANT mannen bevinden zich vaker in criminele
milieu’s
 Gedood worden door een onbekende komt bijna niet
voor
 MAAR deze zaken voeren wel de boventoon in de
media
- Pleegwijze / Modus Operandi
o Meestal steek- of slagwapen, daarna vuurwapen
o Vrouwen worden meer slachtoffer van wurging en verstikking
en doding door steek- of slagwapen dan mannen
o Mannelijke slachtoffers vaker om het leven door lichamelijk
geweld of een vuurwapen
o Partnerdoding  veelal door wurging/verstikking of een
vuurwapen
 Vuurwapengebruik bij deze delicten zelden door
vrouwelijke daders
 WANT maken zich vaker schuldig aan andere
delicten zoals kinderdoding
o DUS verschillen in gender en type delicten
- Pleeglocatie
o Eigen huis vormt groter risico op moord en doodslag dan
overige locaties
 Voornamelijk bij vrouwen het geval
o Mannen vaker slachtoffer op de openbare weg
 WANT criminele milieu waar meer mannen zich
bevinden dan vrouwen

DEEL 2: TRENDS EN VERKLARINGEN
Verklaringen – onderzoekslijnen (Liem, 2017)

, Trends: 4 perioden




- Sinds 1200 zijn moord en doodslag cijfers geregistreerd

Periode 1: 1200-2000: Trends NL & België
- In de middeleeuwen was het aantal moord en doodslagzaken vrij
constant en vooral heel hoog
o Het aantal gevallen is in de middeleeuwen meer dan 45x
hoger dan in 2000
- Sinds 1800 extreem lage aantallen

Periode 1: 1200-2000: Trends in Europa
- Grote verschillen in cijfers tussen West- en Oost-Europa
o DOOR politiek klimaat, acceptatie en regulering van geweld
o VB groot communistisch deel in Oost-Europa, waardoor
criminaliteit meer voorkwam waar ook anders mee werd
omgegaan
- Verschillen niet alleen te wijten aan absolute criminaliteitscijfers in
een land, maar ook door verschillen in registratie

Periode 1: 1200-2000: verklaringen
 Verklaring voor daling
1. Praktisch: verbeteringen in medische technologie
o Ontwikkelingen in kennis, personeel en snelheid van hulp
o 25% van de slachtoffers in 1700 zou nu gered kunnen worden
(Spierenburg)
o Fataal geweld wordt nu veel bewuster toegepast
o MAAR geen waterdichte verklaring voor afname van trend