Ontwikkelingspedagogiek
Pedagogiek in breder perspectief.
Hoofdstuk 1 Wat is opvoeding?
1.1 Opvoeding en pedagogiek.
Deelgebieden of rich ngen binnen de pedagogiek zijn de;
- Klinische pedagogiek
- Orthopedagogiek
- Onderwijskunde
- Sociale pedagogiek
- Wijsgerig-historische pedagogiek
- Transculturele pedagogiek
Bij de mens bestaat er een speci eke noodzaak tot opvoeding. Een mensenkind is volkomen
hulpeloos en volledig aangewezen op zijn of haar ouders na de geboorte. Uit onderzoek blijkt dat
de mens te vroeg wordt geboren. Een baby wordt geboren met 30% hersencapaciteit, de overige
70% wordt pas in de 15/20 jaar erna ontwikkeld. Opvoeding en ontwikkeling van de hersenen gaan
hand in hand. De opvoeding neemt dus als omgevingsfactor een deel over van de func e van de
baarmoeder met als gevolg dat de hersenen zich mede vormen naar het opvoedingsklimaat, we
noemen dit co-evolu e.
De ontwikkeling van het menselijk kind hang samen met cultuur en opvoeding (co-evolu e). In
tegenstelling tot veel dieren wordt een kind geboren met weinig aangeboren vaardigheden en leer
het door opvoeding en omgeving complexe en bewusten handelingen aan. De opvoeder speelt
hierbij een cruciale, bijna scheppende rol. Opvoeding fungeert als een voortze ng van de
baarmoeder en is essen eel voor de ontwikkeling van zowel het brein als het lichaam, waardoor
het kind zich kan ontwikkelen tot een zelfstandig individu binnen de maatschappij.
Een kind kan zich niet ontwikkelen zonder intensieve steun en begeleiding van opvoeders. Het kind
wordt gezien als animal educandum (een wezen dat opgevoed móét worden). Daarnaast is
Humanisa e essen eel: het proces waarbij een kind menselijk gedrag leert door modellering
(leren via rolmodellen) en imita e.
Opvoeding is zowel een recht van het kind als een plicht van de opvoeders, vastgelegd in het VN-
Kinderrechtenverdrag. Ouders hebben primair de opvoedingsverantwoordelijkheid, maar
opvoeding vindt plaats binnen een breder opvoedingsmilieu waarin ook school, buurt, cultuur en
lee ijdsgenoten invloed uitoefenen.
Opvoeding is een proces waarin een kind wordt begeleid naar zelfstandigheid en volwassenheid.
Dit betekent dat het kind leert zelf verantwoordelijkheid te dragen voor keuzes en gedrag. Deze
overgang verloopt geleidelijk en wordt ook wel (semi)de ni eve volwassenheid genoemd.
ft ti ti ti ti tifi fi ti tti ti ti
, Het uiteindelijke doel van opvoeding is ona ankelijkheid: een volwassene kan zelf beslissingen
nemen en de gevolgen dragen. Toch blij leren een levensproces; opvoeding stopt niet plots maar
gaat over in zelfopvoeding.
Een belangrijk aspect is de wederzijdse beïnvloeding tussen opvoeder en opvoedeling: hun
eigenschappen en gedrag beïnvloeden elkaar con nu, wat het opvoedingsresultaat kan versterken
of juist bemoeilijken.
Daarnaast speelt hech ng een cruciale rol. Responsief en sensi ef opvoeden vergroot de kans op
een veilige hech ng, wat kinderen s muleert om hun omgeving te verkennen (explora e) en
ac ef aan hun eigen ontwikkeling te werken.
1.1.3 Pedagogische programma’s.
STEP-programma (Systema c Training for E ec ve Paren ng/ Family-lab):
Dit is een trainingsprogramma, waarbij met concrete rollenspellen wordt geoefend.
- Gericht op gelijkwaardigheid tussen ouder en kind.
- Uitgangspunt: ondogma sch opvoeden —> geen vaste gedragsregels bij speci eke situa es.
- Ouders leren hun eigen grenzen kennen en duidelijk maken.
- Gebruik van ik-boodschappen in plaats van jij-boodschappen. Ik vind het niet jn dat.. ipv jij moet
ophouden.
- Versterkt bewust opvoeden en verbetert de rela e en sfeer in het gezin.
- Focus ligt meer op houding van ouders dan op technieken.
SESK-programma (Starke Eltern - Starke Kinder):
- Duits programma, oorspronkelijk gebaseerd op de Finse kinderbescherming.
- Sterke nadruk op de rechten van het kind.
- Opvoeding zonder geweld staat centraal.
- Ouders leren regels en grenzen uitleggen.
- Con icten worden besproken in groepsbijeenkomsten.
- Oplossingen ontstaan door ervaringen en uitwisseling tussen ouders.
Triple-P programma (Posi ve Paren ng Program):
- Australisch programma, ontwikkeld door Andrew Sanders (1999).
- Meer sturend dan STEP en SESK.
- Gebasseerd op posi eve pedagogiek.
- Ouders leren hoe zij kinderen posi ef kunnen begeleiden.
- Veel gebruikt in Nederland, ook in hulpverlening.
- Kent vaste basisprincipes (zoals posi eve aandacht, duidelijke grenzen).
Kan ekeningen bij pedagogische programma’s:
Opvoedingsprogramma’s kunnen opvoeding ondersteunen maar ook onzekerheid bij ouders
vergroten. Risico op hyper-paren ng/too good mothering: overdreven bezorgdheid en hoge
verwach ngen. Kri ek op de gedachte van maakbaarheid van kinderen. Opvoeding is complex en
niet volledig controleerbaar. Te veel focus op technieken kan de opvoedingsrela e versimpelen.
ti ttfl ti
ti ti titi ti ti ti tititi ft fh
ff ti titi ti ti fifi ti ti ti
Pedagogiek in breder perspectief.
Hoofdstuk 1 Wat is opvoeding?
1.1 Opvoeding en pedagogiek.
Deelgebieden of rich ngen binnen de pedagogiek zijn de;
- Klinische pedagogiek
- Orthopedagogiek
- Onderwijskunde
- Sociale pedagogiek
- Wijsgerig-historische pedagogiek
- Transculturele pedagogiek
Bij de mens bestaat er een speci eke noodzaak tot opvoeding. Een mensenkind is volkomen
hulpeloos en volledig aangewezen op zijn of haar ouders na de geboorte. Uit onderzoek blijkt dat
de mens te vroeg wordt geboren. Een baby wordt geboren met 30% hersencapaciteit, de overige
70% wordt pas in de 15/20 jaar erna ontwikkeld. Opvoeding en ontwikkeling van de hersenen gaan
hand in hand. De opvoeding neemt dus als omgevingsfactor een deel over van de func e van de
baarmoeder met als gevolg dat de hersenen zich mede vormen naar het opvoedingsklimaat, we
noemen dit co-evolu e.
De ontwikkeling van het menselijk kind hang samen met cultuur en opvoeding (co-evolu e). In
tegenstelling tot veel dieren wordt een kind geboren met weinig aangeboren vaardigheden en leer
het door opvoeding en omgeving complexe en bewusten handelingen aan. De opvoeder speelt
hierbij een cruciale, bijna scheppende rol. Opvoeding fungeert als een voortze ng van de
baarmoeder en is essen eel voor de ontwikkeling van zowel het brein als het lichaam, waardoor
het kind zich kan ontwikkelen tot een zelfstandig individu binnen de maatschappij.
Een kind kan zich niet ontwikkelen zonder intensieve steun en begeleiding van opvoeders. Het kind
wordt gezien als animal educandum (een wezen dat opgevoed móét worden). Daarnaast is
Humanisa e essen eel: het proces waarbij een kind menselijk gedrag leert door modellering
(leren via rolmodellen) en imita e.
Opvoeding is zowel een recht van het kind als een plicht van de opvoeders, vastgelegd in het VN-
Kinderrechtenverdrag. Ouders hebben primair de opvoedingsverantwoordelijkheid, maar
opvoeding vindt plaats binnen een breder opvoedingsmilieu waarin ook school, buurt, cultuur en
lee ijdsgenoten invloed uitoefenen.
Opvoeding is een proces waarin een kind wordt begeleid naar zelfstandigheid en volwassenheid.
Dit betekent dat het kind leert zelf verantwoordelijkheid te dragen voor keuzes en gedrag. Deze
overgang verloopt geleidelijk en wordt ook wel (semi)de ni eve volwassenheid genoemd.
ft ti ti ti ti tifi fi ti tti ti ti
, Het uiteindelijke doel van opvoeding is ona ankelijkheid: een volwassene kan zelf beslissingen
nemen en de gevolgen dragen. Toch blij leren een levensproces; opvoeding stopt niet plots maar
gaat over in zelfopvoeding.
Een belangrijk aspect is de wederzijdse beïnvloeding tussen opvoeder en opvoedeling: hun
eigenschappen en gedrag beïnvloeden elkaar con nu, wat het opvoedingsresultaat kan versterken
of juist bemoeilijken.
Daarnaast speelt hech ng een cruciale rol. Responsief en sensi ef opvoeden vergroot de kans op
een veilige hech ng, wat kinderen s muleert om hun omgeving te verkennen (explora e) en
ac ef aan hun eigen ontwikkeling te werken.
1.1.3 Pedagogische programma’s.
STEP-programma (Systema c Training for E ec ve Paren ng/ Family-lab):
Dit is een trainingsprogramma, waarbij met concrete rollenspellen wordt geoefend.
- Gericht op gelijkwaardigheid tussen ouder en kind.
- Uitgangspunt: ondogma sch opvoeden —> geen vaste gedragsregels bij speci eke situa es.
- Ouders leren hun eigen grenzen kennen en duidelijk maken.
- Gebruik van ik-boodschappen in plaats van jij-boodschappen. Ik vind het niet jn dat.. ipv jij moet
ophouden.
- Versterkt bewust opvoeden en verbetert de rela e en sfeer in het gezin.
- Focus ligt meer op houding van ouders dan op technieken.
SESK-programma (Starke Eltern - Starke Kinder):
- Duits programma, oorspronkelijk gebaseerd op de Finse kinderbescherming.
- Sterke nadruk op de rechten van het kind.
- Opvoeding zonder geweld staat centraal.
- Ouders leren regels en grenzen uitleggen.
- Con icten worden besproken in groepsbijeenkomsten.
- Oplossingen ontstaan door ervaringen en uitwisseling tussen ouders.
Triple-P programma (Posi ve Paren ng Program):
- Australisch programma, ontwikkeld door Andrew Sanders (1999).
- Meer sturend dan STEP en SESK.
- Gebasseerd op posi eve pedagogiek.
- Ouders leren hoe zij kinderen posi ef kunnen begeleiden.
- Veel gebruikt in Nederland, ook in hulpverlening.
- Kent vaste basisprincipes (zoals posi eve aandacht, duidelijke grenzen).
Kan ekeningen bij pedagogische programma’s:
Opvoedingsprogramma’s kunnen opvoeding ondersteunen maar ook onzekerheid bij ouders
vergroten. Risico op hyper-paren ng/too good mothering: overdreven bezorgdheid en hoge
verwach ngen. Kri ek op de gedachte van maakbaarheid van kinderen. Opvoeding is complex en
niet volledig controleerbaar. Te veel focus op technieken kan de opvoedingsrela e versimpelen.
ti ttfl ti
ti ti titi ti ti ti tititi ft fh
ff ti titi ti ti fifi ti ti ti
