Samenvatting theorie toets
Zorgthema´s
Sensorische functies en pijn
(sensorische functies registreren prikkels in de omgeving. Deze prikkels gaan naar het
zenuwstelsel, waar ze verwerkt worden en een betekenis krijgen. Zintuigen, zenuwstelsel en
spieren werken samen om te sturen, bewegen of communiceren. De prikkels reageren snel.)
Organen die zijn betrokken: oren, ogen, tong, neus, huid, spieren, pezen, gewrichten, vliezen,
botvlies, interne organen, buikvlies en longvliezen.
Verbanden: sensorisch, neurologisch en motorisch systeem functioneert als een geheel: van
prikkeling naar verwerking tot een spier- of klierreactie.
1. Sensorische functies: zenuwstelsel krijgt continu informatie van de zintuigen (of receptoren).
Functie: het waarnemen van externe en interne prikkels, waarop het lichaam adequaat kan
inspelen
Zintuigen: zijn organen waarmee de mens prikkels uit de omgeving of eigen lichaamsdelen
kan opmerken. Zintuigen bevatten cellen (sensoren) die impulsen in zenuwcellen opwekken,
in de hersenen worden ze waargenomen (perceptie). Groep sensoren die reageert op licht,
druk, geluiden, chemische stoffen zijn exterosensoren. Sensoren die continu de positie van
het lichaam tov de omgeving monitort zijn propriosensoren. Sensoren die bloeddruk, vulling
van de maag, temperatuur, bloedglucose meet zijn interosensoren, bevinden zich in organen
en reageren op vulling van spiercontracties. Deel van informatie gaat naar autonome
(vegatatieve) zenuwstelsel en leidt meestal niet tot bewustwording (kan echter wel).
Functiestoornissen mbt sensorische functies:
Visusklachten: netvliesloslating, bloeding in en om het oog, MS, verwardheid, hypofysetumor
Gehoorstoornis: blootstelling aan harde geluiden, hoofdletsel, drukverandering in het hoofd,
minigitis, infectie, tumor, medicatie of ouderdom
Smaakstoornis: ouderdom, infectie, ontsteking of beschadiging tong, alcohol
Reukstoornis: beschadiging reukepitheel, luchtweginfectie, operatie, medicatie, drugs, roken,
schedeltrauma, hyperthreoide, parkinson, alzheimer
Evenwichtsstoornis: commotio cerebri, huperventilatie, meniere, otosclerose, labyrintitis,
MS, alcohol, vasovagale collapse, ritmestoornis, tumor, anemie
Hemi anesthesie: CVA, hersenletsel
Neuropathie: alcohol, DM, MS, CVA, vitaminetekort, aids, guillian bare, lepra
Paresthesie: intoxicatie, DM, levercirrose, beknelde zenuw, ischemie van zenuw, MS, CVA,
stress
2. Pijn: zelfstandige zintuig functie
Functie: het waarnemen van extreme en schadelijke prikkels, waarop het lichaam adequaat
kan inspelen
Nociceptie: echte pijnsensoren (vrije zenuwuiteinden)
Prikkelgeleiding: verbinding tussen pijnzintuigen en hersenen, onderdeel van sensibele
zenuwstelsel
Perceptie: waar de prikkel wordt waargenomen en waarna er een reactie op de pijnprikkel is
,Ademhaling
(menselijk lichaam heeft onder normale omstandigheden een aeroob metabolisme. Ademhaling
past zich aan de drie variabelen; activiteitenfactor, stressfactor en lichaamstemperatuur).
Verbanden: circulatie; hart en bloedvaten vervoeren bloed van en naar de longen, dieper en sneller
ademen vergroot het veneuze aanbod door het adempomp-principe; bij het inademen wordt het
bloed de thorax ingezogen. Bloed; hb in het bloed is transportmedium voor zuurstof maar ook voor
CO2, uitademen van CO2 is van belang voor zuur base evenwicht. Zenuwstelsel; ademcentrum in
hersenstam reguleert ademfrequentie en ademarbeid. Sensoren bewaken CO2 spanning, zuurgraad
en O2 spanning in het bloed binnen grote arteriën, neurologisch systeem stuurt motorische output
bv. aanspannen van diafragma en tussenribspieren vergroot thorax waardoor lucht wordt
aangezogen
1. Luchtwegen: hoge luchtweg ( inlaat voor lucht, verwarming en bevochtiging van
inademingslucht en herbergt spraak en slikfunctie) lage luchtweg ( inademingslucht verdeelt
zich over het longoppervlak en centraliseren bij de uitademing de luchtstroom naar buiten)
Functiestoornissen hoge luchtweg:
Bewusteloosheid: emv score lager dan 8, tong in keel
Neurologische uitval: hersenstamproblemen waardoor slikreflex is verstoord
OSAS: slaapapneu, oorzaken: roken, obesitas, erfelijk, lage tonus van de mond en keelspieren
Zwelling of oedeem in keel: infecties of zwellingen
Corpus alienum: vreemd voorwerp
Tumor: zwelling en oedeemvorming
Trismus: kaakklem of kaakspierrigiditeit, kauwspieren zijn verkrampt
Functiestoornissen lage luchtweg:
Astma bronchiale aanval, exacerbatie COPD, bronchospasme: hoofd(bronchioli) kunnen
ernstig vernauwd raken, moeite met uitademen lucht
Sputumvorming: kan delen in bronchusboom verstoppen > pneumonie bij niet ophoesten
Bronchiëctasieën: blijvende verwijdingen van de wand van de bronchiën, kan zich sputum in
ophopen, ernstige luchtweg infectie> kan tot respiratoire insufficiëntie leiden en een
overbelasting van rechter hart helft
Atelectase: deel van longen krijgt geen lucht waardoor betrokken alveoli zullen samenvallen,
longweefsel vult zich meestal met bloed, cellen serum en slijm en raakt geïnfecteerd
2. Ademprikkel: ademfrequentie en diepte wordt gereguleerd door het ademcentrum in
herstenstam, gevoelig voor pCO2 en ph en reageert indirect op de Po2. Ademprikkel wordt
via zenuwstelsel verder geleid naar ademhalingsspieren
Functie: aansturen van de spieren die betrokken zijn bij de ademarbeid, waardoor er
longventilatie ontstaat
Functiestoornissen mbt ademprikkel:
Medicatie/drugs: kan ademprikkel dempen of stimuleren. Apneu of bradypneu kan tot
respiritoire insufficientie en of een CO2 coma ontstaan. Medicatie die ademdepressies
kunnen veroorzaken; benzodiazepenis, ketamine, barbituratien en opioiden
Onrijpheid en prematuriteit: ademcentrum is onrijp dat er regelmatig apneus kunnen
optreden
Centrale slaapapneu: ademcentrum wordt onvoldoende gestimuleerd waardoor hypoxie
Zuurstoftoediening: mensen met copd hebben hogere PCo2 en lagere Po2 dan gezonde
mensen, kans op ademdepressie wanneer teveel zuurstof word toegediend
Hypothermie: wanneer temp daalt neemt prikkelgevoeligheid van hersenstam af
Metabole alkalose: zuurgraad te hoog, prikkeling naar ademcentrum neemt af zodat long
minder Co2 uit gaat scheiden. Ook H3o infuus kan ademcentrium remmen
Matabole acidose: kussmaul ademhaling. Pco2 daalt door hoge ademarbeid, leidt tot
uitputting.
Hersenstamproblemen
Epileptische insult
, Stress/hyperventilatiesyndroom: te veel CO2 wordt uitgeademd
Beademingsgewenning
Hoge dwarslaesie
Regionale anesthesie
3. Ademarbeid: grootste deel van ademarbeid wordt gedaan door het diafragma, dat nagenoeg
onvermoeibaar is. Door respiritoire compensatie, onder andere mbv
hulpademhalingsspieren, kan ademarbeid zo hoog worden dat er uitputting ontstaat
Functie: spierkracht leveren voor longventilatie
Ventilerend volume: inhalatie van lucht komt actief tot stand door het aanspannen van het
diafragma en de tussenribspieren, waardoor de thoraxkooi vergroot. Gemiddelde
hoeveelheid lucht; 6-8 ml/kg, dit getal vermenigvuldigd met de ademfrequentie nomen we
adem-minuut-volume
Compliantie: uitzettingsvermogen van de longen. Vermogen om in te krimpen tijdens
expiratie is elasticiteit.
Uithoudingsvermogen: hulpademhalingsspieren kunnen gebruikt worden in nood
Functiestoornissen mbt de ademarbeid/ademfunctie
Uitputting van de ademhalingsspieren:
Ruime compliantie: als longen elasticiteit zijn verloren door verlies van elastine vezelf zet de
kon wel uit maar kan onvoldoende terugkeren naar expiratiestand, door; longemfyseem,
roken, stress of lekkage bij beademingsmachine
Krappe compliantie: afgenomen elasticiteit door fibrotisering van longweefsel kan de long
zich moeilijk uitzetten en zal ademarbeid toenemen. Door; longinfecties, cystic fibrosis, stress
littekenvorming bij circulaire brandwonden op thorax
Dwarsleasie:
Medicatie en drugsgebruik: door opiaten worden ademhalingsspieren stijg, ademhaling
wordt oppervlakkig en langzaam. De alveolaire ventilatie kan daardoor in gevaar komen
Diafragma hoogstand: verhoogde intra abdominale druk, beperkt inademing. Door;
zwangerschap, ascites obesitas
Neuromusculaire aandoeningen: vertragend blokkerend effect op ademhalingsspieren. Door;
ziekte van duchenne, spinale musculaire atrofie, MS, guilan bare
4. Gaswisseling: vindt plaats dmv diffusie, betekend vermengen. Spontane deeltjes verplaatsing
van een hoge naar een lage concentratie. Diffusie gaat in de long door de alveolaire en
capillaire want. De alveolocapillaire membraam is de plaats waar lucht en bloed elkaar
ontmoeten
Functie: uitwisseling van in-en uitademingsgassen
Zuurstofaanbod: diffusie van gas vindt alleen plaats als er een concentratie verschil bestaat.
In de longblaasjes is de zuurstof concentratie hoger dan in het boed, dus vindt diffusie plaats
van de alveoli naar het bloed. Voor CO2 omgekeerd, diffundeert uit het bloed
Diffusieweg: de Po2 in de alveoli is dankzij voortdurende ventilatie wat hoger dan in het
langsstromende bloed. Door dit verschil diffundeert O2 vanuit de alveoli naar de
longcapillairen, waar het bindt aan hb. Co2 diffundeert juist vanuit het bloed naar de elveoli
omdat de Co2 concentratie in de longcapillairen altijd hoger is dan in de longblaasjes.
Wanneer diffusieweg verlengd is door vocht of bloed wordt het bloed wat door de longen
loopt onvoldoende gesatureerd. Zien> te lage O2 concentratie in het bloed. Door hypoxie
kan patient compensatoir gaan hyperventileren
Longoppervlak: diffusie oppervlak van 80 tot 100m2. Bloed in pulmonale circulatie wordt
zodanig verspreid dat alle erytrocyten deel kunnen nemen aan gaswisseling
Zorgthema´s
Sensorische functies en pijn
(sensorische functies registreren prikkels in de omgeving. Deze prikkels gaan naar het
zenuwstelsel, waar ze verwerkt worden en een betekenis krijgen. Zintuigen, zenuwstelsel en
spieren werken samen om te sturen, bewegen of communiceren. De prikkels reageren snel.)
Organen die zijn betrokken: oren, ogen, tong, neus, huid, spieren, pezen, gewrichten, vliezen,
botvlies, interne organen, buikvlies en longvliezen.
Verbanden: sensorisch, neurologisch en motorisch systeem functioneert als een geheel: van
prikkeling naar verwerking tot een spier- of klierreactie.
1. Sensorische functies: zenuwstelsel krijgt continu informatie van de zintuigen (of receptoren).
Functie: het waarnemen van externe en interne prikkels, waarop het lichaam adequaat kan
inspelen
Zintuigen: zijn organen waarmee de mens prikkels uit de omgeving of eigen lichaamsdelen
kan opmerken. Zintuigen bevatten cellen (sensoren) die impulsen in zenuwcellen opwekken,
in de hersenen worden ze waargenomen (perceptie). Groep sensoren die reageert op licht,
druk, geluiden, chemische stoffen zijn exterosensoren. Sensoren die continu de positie van
het lichaam tov de omgeving monitort zijn propriosensoren. Sensoren die bloeddruk, vulling
van de maag, temperatuur, bloedglucose meet zijn interosensoren, bevinden zich in organen
en reageren op vulling van spiercontracties. Deel van informatie gaat naar autonome
(vegatatieve) zenuwstelsel en leidt meestal niet tot bewustwording (kan echter wel).
Functiestoornissen mbt sensorische functies:
Visusklachten: netvliesloslating, bloeding in en om het oog, MS, verwardheid, hypofysetumor
Gehoorstoornis: blootstelling aan harde geluiden, hoofdletsel, drukverandering in het hoofd,
minigitis, infectie, tumor, medicatie of ouderdom
Smaakstoornis: ouderdom, infectie, ontsteking of beschadiging tong, alcohol
Reukstoornis: beschadiging reukepitheel, luchtweginfectie, operatie, medicatie, drugs, roken,
schedeltrauma, hyperthreoide, parkinson, alzheimer
Evenwichtsstoornis: commotio cerebri, huperventilatie, meniere, otosclerose, labyrintitis,
MS, alcohol, vasovagale collapse, ritmestoornis, tumor, anemie
Hemi anesthesie: CVA, hersenletsel
Neuropathie: alcohol, DM, MS, CVA, vitaminetekort, aids, guillian bare, lepra
Paresthesie: intoxicatie, DM, levercirrose, beknelde zenuw, ischemie van zenuw, MS, CVA,
stress
2. Pijn: zelfstandige zintuig functie
Functie: het waarnemen van extreme en schadelijke prikkels, waarop het lichaam adequaat
kan inspelen
Nociceptie: echte pijnsensoren (vrije zenuwuiteinden)
Prikkelgeleiding: verbinding tussen pijnzintuigen en hersenen, onderdeel van sensibele
zenuwstelsel
Perceptie: waar de prikkel wordt waargenomen en waarna er een reactie op de pijnprikkel is
,Ademhaling
(menselijk lichaam heeft onder normale omstandigheden een aeroob metabolisme. Ademhaling
past zich aan de drie variabelen; activiteitenfactor, stressfactor en lichaamstemperatuur).
Verbanden: circulatie; hart en bloedvaten vervoeren bloed van en naar de longen, dieper en sneller
ademen vergroot het veneuze aanbod door het adempomp-principe; bij het inademen wordt het
bloed de thorax ingezogen. Bloed; hb in het bloed is transportmedium voor zuurstof maar ook voor
CO2, uitademen van CO2 is van belang voor zuur base evenwicht. Zenuwstelsel; ademcentrum in
hersenstam reguleert ademfrequentie en ademarbeid. Sensoren bewaken CO2 spanning, zuurgraad
en O2 spanning in het bloed binnen grote arteriën, neurologisch systeem stuurt motorische output
bv. aanspannen van diafragma en tussenribspieren vergroot thorax waardoor lucht wordt
aangezogen
1. Luchtwegen: hoge luchtweg ( inlaat voor lucht, verwarming en bevochtiging van
inademingslucht en herbergt spraak en slikfunctie) lage luchtweg ( inademingslucht verdeelt
zich over het longoppervlak en centraliseren bij de uitademing de luchtstroom naar buiten)
Functiestoornissen hoge luchtweg:
Bewusteloosheid: emv score lager dan 8, tong in keel
Neurologische uitval: hersenstamproblemen waardoor slikreflex is verstoord
OSAS: slaapapneu, oorzaken: roken, obesitas, erfelijk, lage tonus van de mond en keelspieren
Zwelling of oedeem in keel: infecties of zwellingen
Corpus alienum: vreemd voorwerp
Tumor: zwelling en oedeemvorming
Trismus: kaakklem of kaakspierrigiditeit, kauwspieren zijn verkrampt
Functiestoornissen lage luchtweg:
Astma bronchiale aanval, exacerbatie COPD, bronchospasme: hoofd(bronchioli) kunnen
ernstig vernauwd raken, moeite met uitademen lucht
Sputumvorming: kan delen in bronchusboom verstoppen > pneumonie bij niet ophoesten
Bronchiëctasieën: blijvende verwijdingen van de wand van de bronchiën, kan zich sputum in
ophopen, ernstige luchtweg infectie> kan tot respiratoire insufficiëntie leiden en een
overbelasting van rechter hart helft
Atelectase: deel van longen krijgt geen lucht waardoor betrokken alveoli zullen samenvallen,
longweefsel vult zich meestal met bloed, cellen serum en slijm en raakt geïnfecteerd
2. Ademprikkel: ademfrequentie en diepte wordt gereguleerd door het ademcentrum in
herstenstam, gevoelig voor pCO2 en ph en reageert indirect op de Po2. Ademprikkel wordt
via zenuwstelsel verder geleid naar ademhalingsspieren
Functie: aansturen van de spieren die betrokken zijn bij de ademarbeid, waardoor er
longventilatie ontstaat
Functiestoornissen mbt ademprikkel:
Medicatie/drugs: kan ademprikkel dempen of stimuleren. Apneu of bradypneu kan tot
respiritoire insufficientie en of een CO2 coma ontstaan. Medicatie die ademdepressies
kunnen veroorzaken; benzodiazepenis, ketamine, barbituratien en opioiden
Onrijpheid en prematuriteit: ademcentrum is onrijp dat er regelmatig apneus kunnen
optreden
Centrale slaapapneu: ademcentrum wordt onvoldoende gestimuleerd waardoor hypoxie
Zuurstoftoediening: mensen met copd hebben hogere PCo2 en lagere Po2 dan gezonde
mensen, kans op ademdepressie wanneer teveel zuurstof word toegediend
Hypothermie: wanneer temp daalt neemt prikkelgevoeligheid van hersenstam af
Metabole alkalose: zuurgraad te hoog, prikkeling naar ademcentrum neemt af zodat long
minder Co2 uit gaat scheiden. Ook H3o infuus kan ademcentrium remmen
Matabole acidose: kussmaul ademhaling. Pco2 daalt door hoge ademarbeid, leidt tot
uitputting.
Hersenstamproblemen
Epileptische insult
, Stress/hyperventilatiesyndroom: te veel CO2 wordt uitgeademd
Beademingsgewenning
Hoge dwarslaesie
Regionale anesthesie
3. Ademarbeid: grootste deel van ademarbeid wordt gedaan door het diafragma, dat nagenoeg
onvermoeibaar is. Door respiritoire compensatie, onder andere mbv
hulpademhalingsspieren, kan ademarbeid zo hoog worden dat er uitputting ontstaat
Functie: spierkracht leveren voor longventilatie
Ventilerend volume: inhalatie van lucht komt actief tot stand door het aanspannen van het
diafragma en de tussenribspieren, waardoor de thoraxkooi vergroot. Gemiddelde
hoeveelheid lucht; 6-8 ml/kg, dit getal vermenigvuldigd met de ademfrequentie nomen we
adem-minuut-volume
Compliantie: uitzettingsvermogen van de longen. Vermogen om in te krimpen tijdens
expiratie is elasticiteit.
Uithoudingsvermogen: hulpademhalingsspieren kunnen gebruikt worden in nood
Functiestoornissen mbt de ademarbeid/ademfunctie
Uitputting van de ademhalingsspieren:
Ruime compliantie: als longen elasticiteit zijn verloren door verlies van elastine vezelf zet de
kon wel uit maar kan onvoldoende terugkeren naar expiratiestand, door; longemfyseem,
roken, stress of lekkage bij beademingsmachine
Krappe compliantie: afgenomen elasticiteit door fibrotisering van longweefsel kan de long
zich moeilijk uitzetten en zal ademarbeid toenemen. Door; longinfecties, cystic fibrosis, stress
littekenvorming bij circulaire brandwonden op thorax
Dwarsleasie:
Medicatie en drugsgebruik: door opiaten worden ademhalingsspieren stijg, ademhaling
wordt oppervlakkig en langzaam. De alveolaire ventilatie kan daardoor in gevaar komen
Diafragma hoogstand: verhoogde intra abdominale druk, beperkt inademing. Door;
zwangerschap, ascites obesitas
Neuromusculaire aandoeningen: vertragend blokkerend effect op ademhalingsspieren. Door;
ziekte van duchenne, spinale musculaire atrofie, MS, guilan bare
4. Gaswisseling: vindt plaats dmv diffusie, betekend vermengen. Spontane deeltjes verplaatsing
van een hoge naar een lage concentratie. Diffusie gaat in de long door de alveolaire en
capillaire want. De alveolocapillaire membraam is de plaats waar lucht en bloed elkaar
ontmoeten
Functie: uitwisseling van in-en uitademingsgassen
Zuurstofaanbod: diffusie van gas vindt alleen plaats als er een concentratie verschil bestaat.
In de longblaasjes is de zuurstof concentratie hoger dan in het boed, dus vindt diffusie plaats
van de alveoli naar het bloed. Voor CO2 omgekeerd, diffundeert uit het bloed
Diffusieweg: de Po2 in de alveoli is dankzij voortdurende ventilatie wat hoger dan in het
langsstromende bloed. Door dit verschil diffundeert O2 vanuit de alveoli naar de
longcapillairen, waar het bindt aan hb. Co2 diffundeert juist vanuit het bloed naar de elveoli
omdat de Co2 concentratie in de longcapillairen altijd hoger is dan in de longblaasjes.
Wanneer diffusieweg verlengd is door vocht of bloed wordt het bloed wat door de longen
loopt onvoldoende gesatureerd. Zien> te lage O2 concentratie in het bloed. Door hypoxie
kan patient compensatoir gaan hyperventileren
Longoppervlak: diffusie oppervlak van 80 tot 100m2. Bloed in pulmonale circulatie wordt
zodanig verspreid dat alle erytrocyten deel kunnen nemen aan gaswisseling
