Psychologie de basis samenvatting
H4 Leren en omgeving
Leren kan leiden tot blijvende verandering in mentale processen. Het is lastig te
bepalen of het gedrag is aangeleerd of dat iemand dat al weet.
Leren vs instinct
Zonder leren zijn we afhankelijk van ons instinct. We zouden niet weten wie onze
familie en vrienden zijn en zouden ook geen taal hebben.
Instinctief gedrag wordt sterk door genetische programmering beïnvloed. Zoals je
bijvoorbeeld bij trekvogels ziet.
Eenvoudige en complexe vormen van leren
Bij de vorm van leren die habituatie heet, leer je herhaalde aanbieding van een
stimulus te negeren. Zoals je bijvoorbeeld een constant ratelende airco of in een
drukke straat kan negeren. Zo kun je je makkelijker focussen op belangrijke stimuli.
Een andere vorm is het mere exposure-effect. Dit is een aangeleerde voorkeur
voor stimuli waaraan we al eerder zijn blootgesteld. Zoals een kind de schoolbel
associeert met lunchpauze. Zo vind je nummers die je vaker luistert of personen die
je vaker ziet leuker dan bij de eerste kennismaking. Of de associatie met belonende
of straffende stimuli. Deze twee vormen van stimulus-respons-leren heten
klassieke conditionering en operante conditionering
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?
Pavlov deed onderzoek met zijn student-assistenten naar het spijsverteringssysteem.
Zij ontdekten per toeval dat de dieren voor ze het voedsel kregen al begonnen te
kwijlen. Hiermee konden ze verbanden tussen stimuli en responsen blootleggen. Het
leermodel van klassieke conditionering is een vorm van stimulus-respons-leren
waarbij een in eerste instantie neutrale stimulus het vermogen verwerft om dezelfde
aangeboren reflex op te roepen als een andere stimulus die deze reflex
oorspronkelijk oproept.
4.1.1 De kernpunten van klassieke conditionering.
Pavlov onderzocht eenvoudige, automatische responsen (reflexen). Zoals knipperen
of speekselafscheiding. Deze reflexen worden veroorzaakt door stimuli die biologisch
gezien belangrijk zijn.
De honden konden deze reflectieve responsen koppelen aan nieuwe stimuli die geen
respons opleverden, zoals voetstappen van de onderzoeksassistent (neutrale
stimulus (NS)). Zo leerde hij honden te kwijlen bij bijvoorbeeld alleen een bel.
Verwerving
Klassieke conditionering begint met ongeconditioneerde stimulus (UCS), dat is
een stimulus die zonder conditionering een reflexieve respons oproept. Zoals een
spuit bij een kind. Het kind wordt bang van de prik door de pijn. De angst wordt een
ongeconditioneerde respons (UCR) genoemd. De verbinding tussen deze twee is
niet aangeleerd.
Bij de verwervingsfase, het eerste stadium bij klassieke conditionering, wordt een
neutrale stimulus herhaaldelijk samen met de UCS aangeboden. Bijvoorbeeld een
, aardbei met de naald. Dit samen aanbieden wordt dan contiguïteit genoemd. Na
een aantal pogingen zal de aardbei (NS) dezelfde respons oproepen als de naald
(UCS). Als dit gebeurd is de neutrale stimulus veranderd in een geconditioneerde
stimulus (CS). De reactie op de aardbei wordt nu de geconditioneerde respons
(CR) genoemd.
Kennisclip
Reflexen versus gedrag. Reflexen zijn fysieke reflexen zoals zweten en emoties. Dit
gaat dus automatisch en valt onder klassieke conditionering. Gedrag is iets wat je
bewust doet. Zoals lopen of typen en valt onder operante conditionering.
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante
conditionering?
Een operant is waarneembaar gedrag. Je zou operante conditionering ook kunnen
zien als een vorm van leren waarbij de verwachte consequenties van bepaald gedrag
kunnen zorgen dat iemand iets wel of niet doet. Het gedrag kan daardoor juist
herhaald worden of juist niet. Beloningen zoals geld, complimenten, voedsel of hoge
cijfers of straffen zoals pijn, boete of lage cijfers kunnen het gedrag (de)stimuleren.
4.2.1 Skinners radicale behaviorisme
Bij de wet van effect verdwijnen de foute reacties en worden er effectievere
aangeleerd. Dit komt door middel van trial-and-error, hierbij wordt er een oplossing
gezocht door middel van uitproberen en leren van fouten. Behavioristen verklaren
hiermee het aanleren van nieuw gedrag.
4.2.2 Principers van operante conditionering: bekrachtiging
Een bekrachtiger is elke omstandigheid die een respons volgt en versterkt.
Bijvoorbeeld positieve bekrachtigers: voedsel, seks, geld aandacht,
complimenten. Door dit na de respons aan te bieden kan dit zorgen dat gedrag zich
herhaald.
Een negatieve bekrachtiging wordt gebruikt om een vervelende stimulus weg te
halen: regen, kiespijn, het geluid van de gordelverklikker. Het gebruiken van
bijvoorbeeld een paraplu is dus aangeleerd gedrag dat in stand blijft door negatieve
bekrachtiging (regen/ nat worden). Hier haalt de paraplu iets weg waardoor het
gedrag zich blijft herhalen.
Dit werkt ook met straffen. Er kan iets vervelends toegevoegd of weggehaald worden
waardoor dit een positieve of negatieve straf wordt. Positief en negatief heeft in dit
geval dus niks te maken met leuk of niet, maar met dat er iets wordt toegevoegd of
weggehaald.
Continue versus intermitterende bekrachtiging
Bij een continue bekrachtiging, wordt elke goede respons beloond. Dit is aan het
begin van het leerproces handig. Wanneer je niet elke goede respons bekrachtigt
loop je risico dat bepaalde respons verdwijnt.
H4 Leren en omgeving
Leren kan leiden tot blijvende verandering in mentale processen. Het is lastig te
bepalen of het gedrag is aangeleerd of dat iemand dat al weet.
Leren vs instinct
Zonder leren zijn we afhankelijk van ons instinct. We zouden niet weten wie onze
familie en vrienden zijn en zouden ook geen taal hebben.
Instinctief gedrag wordt sterk door genetische programmering beïnvloed. Zoals je
bijvoorbeeld bij trekvogels ziet.
Eenvoudige en complexe vormen van leren
Bij de vorm van leren die habituatie heet, leer je herhaalde aanbieding van een
stimulus te negeren. Zoals je bijvoorbeeld een constant ratelende airco of in een
drukke straat kan negeren. Zo kun je je makkelijker focussen op belangrijke stimuli.
Een andere vorm is het mere exposure-effect. Dit is een aangeleerde voorkeur
voor stimuli waaraan we al eerder zijn blootgesteld. Zoals een kind de schoolbel
associeert met lunchpauze. Zo vind je nummers die je vaker luistert of personen die
je vaker ziet leuker dan bij de eerste kennismaking. Of de associatie met belonende
of straffende stimuli. Deze twee vormen van stimulus-respons-leren heten
klassieke conditionering en operante conditionering
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?
Pavlov deed onderzoek met zijn student-assistenten naar het spijsverteringssysteem.
Zij ontdekten per toeval dat de dieren voor ze het voedsel kregen al begonnen te
kwijlen. Hiermee konden ze verbanden tussen stimuli en responsen blootleggen. Het
leermodel van klassieke conditionering is een vorm van stimulus-respons-leren
waarbij een in eerste instantie neutrale stimulus het vermogen verwerft om dezelfde
aangeboren reflex op te roepen als een andere stimulus die deze reflex
oorspronkelijk oproept.
4.1.1 De kernpunten van klassieke conditionering.
Pavlov onderzocht eenvoudige, automatische responsen (reflexen). Zoals knipperen
of speekselafscheiding. Deze reflexen worden veroorzaakt door stimuli die biologisch
gezien belangrijk zijn.
De honden konden deze reflectieve responsen koppelen aan nieuwe stimuli die geen
respons opleverden, zoals voetstappen van de onderzoeksassistent (neutrale
stimulus (NS)). Zo leerde hij honden te kwijlen bij bijvoorbeeld alleen een bel.
Verwerving
Klassieke conditionering begint met ongeconditioneerde stimulus (UCS), dat is
een stimulus die zonder conditionering een reflexieve respons oproept. Zoals een
spuit bij een kind. Het kind wordt bang van de prik door de pijn. De angst wordt een
ongeconditioneerde respons (UCR) genoemd. De verbinding tussen deze twee is
niet aangeleerd.
Bij de verwervingsfase, het eerste stadium bij klassieke conditionering, wordt een
neutrale stimulus herhaaldelijk samen met de UCS aangeboden. Bijvoorbeeld een
, aardbei met de naald. Dit samen aanbieden wordt dan contiguïteit genoemd. Na
een aantal pogingen zal de aardbei (NS) dezelfde respons oproepen als de naald
(UCS). Als dit gebeurd is de neutrale stimulus veranderd in een geconditioneerde
stimulus (CS). De reactie op de aardbei wordt nu de geconditioneerde respons
(CR) genoemd.
Kennisclip
Reflexen versus gedrag. Reflexen zijn fysieke reflexen zoals zweten en emoties. Dit
gaat dus automatisch en valt onder klassieke conditionering. Gedrag is iets wat je
bewust doet. Zoals lopen of typen en valt onder operante conditionering.
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante
conditionering?
Een operant is waarneembaar gedrag. Je zou operante conditionering ook kunnen
zien als een vorm van leren waarbij de verwachte consequenties van bepaald gedrag
kunnen zorgen dat iemand iets wel of niet doet. Het gedrag kan daardoor juist
herhaald worden of juist niet. Beloningen zoals geld, complimenten, voedsel of hoge
cijfers of straffen zoals pijn, boete of lage cijfers kunnen het gedrag (de)stimuleren.
4.2.1 Skinners radicale behaviorisme
Bij de wet van effect verdwijnen de foute reacties en worden er effectievere
aangeleerd. Dit komt door middel van trial-and-error, hierbij wordt er een oplossing
gezocht door middel van uitproberen en leren van fouten. Behavioristen verklaren
hiermee het aanleren van nieuw gedrag.
4.2.2 Principers van operante conditionering: bekrachtiging
Een bekrachtiger is elke omstandigheid die een respons volgt en versterkt.
Bijvoorbeeld positieve bekrachtigers: voedsel, seks, geld aandacht,
complimenten. Door dit na de respons aan te bieden kan dit zorgen dat gedrag zich
herhaald.
Een negatieve bekrachtiging wordt gebruikt om een vervelende stimulus weg te
halen: regen, kiespijn, het geluid van de gordelverklikker. Het gebruiken van
bijvoorbeeld een paraplu is dus aangeleerd gedrag dat in stand blijft door negatieve
bekrachtiging (regen/ nat worden). Hier haalt de paraplu iets weg waardoor het
gedrag zich blijft herhalen.
Dit werkt ook met straffen. Er kan iets vervelends toegevoegd of weggehaald worden
waardoor dit een positieve of negatieve straf wordt. Positief en negatief heeft in dit
geval dus niks te maken met leuk of niet, maar met dat er iets wordt toegevoegd of
weggehaald.
Continue versus intermitterende bekrachtiging
Bij een continue bekrachtiging, wordt elke goede respons beloond. Dit is aan het
begin van het leerproces handig. Wanneer je niet elke goede respons bekrachtigt
loop je risico dat bepaalde respons verdwijnt.
