Hoofstuk 5
1500 – 1600: Tijd van ontdekkers en hervormers
Kenmerkende aspecten:
• Het veranderde mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
• Begin van Europese overzeese expansie.
• Hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
• Protestantse reformatie die leidde tot de splitsing van de christelijke West-Europese
kerk.
• Conflict in de Nederlanden dat leidde tot de stichting van de Nederlandse staat
Conquistadores: Spaanse ontdekkingsreizigers en veroveraars
Erfgoed: Cultuurgoed dat is overgeleverd uit eerdere tijden.
Humanisme: De nieuwe manier van denken, doormiddel van logisch na te denken.
Reformatie: Protestbeweging tegen misstanden en tegen de manier van geloven in de
rooms-katholieke kerk.
Renaissance: Cultuurstroming in Noordwest-Europa in de 16de eeuw die de mens als individu
centraal stelde en de kunst uit de klassieke oudheid nam.
Hervorming: veranderen of reorganiseren van het bestuur
Ketters: Christenen die afwijken van de leer van de katholieke kerk
Contrareformatie: Reactie van de katholieke kerk op de reformatie die leidde tot het
aanpakken van misstanden in de Katholieke kerk maar ook van verdere vervolgingen van de
ketters
Humanistische kenmerken
• Humanisten waren de eerste Europese wetenschappers. Zij bestudeerden klassieke
teksten zonder religieuze vooroordelen van de monniken.
• Een echte humanist was geleerde en kunstenaar
• Zij waren trouw aan de kerk maar wilden ook zelf antwoorden vinden op vragen over
hoe de wereld in elkaar zat.
Bekende humanisten:
1. Leonardo Da Vinci, kunstenaar en uitvinder
2. Erasmus van Rotterdam, kritische christelijke humanist en beheerste veel talen
3. Michelangelo, kunstenaar en uitvinder
4. Copernicus, natuurwetenschaper
,Oorzaken Europese expansie overzee
• De mogelijkheid om handel te kunnen drijven
• Christendom verspreiden
• Macht en status vergroten
Gevolgen Europese expansie (wereldbeeld)
• Driehoekshandel
• Veel mensen stierven, vooral veel indianen (ziektes)
• Wereldbeeld was verbeterd
Waarom opkomst renaissance in Italië?
• Italië ligt erg gunstig voor de welvaart
• Er waren daar veel rijke handelaren
Kritiek op de katholieke kerk
• Luxeleven wat de kerkelijken ambten leiden (ze waren te veel bezig met rijkdom)
• Ze wilde heel veel macht
• Handelen in aflaten en relieken (overblijfsels of voorwerpen van heiligen)
Algemene protestantse ideeën
• In de Bijbel staat al het nodigen
• Door oprecht te geloven in God komt men in de hemel
• Geen handel in aflaten meer
• Afkeren van rituelen en tradities, geen bijgeloof meer.
Oorzaken Nederlandse Opstand
• Beeldenstorm De vervolging van protestanten door de Spaanse koning/inquisitie
• Centraliseren. De edelen zagen hun macht afnemen
• Door de afkeer van de politiek van de centralisatie van de Spaanse koning Filips II.
Waarom mislukte de hervorming
• De katholieke kerk wist de hervorming tegen te werken door bijv. de inquisitie
Spaanse furie: Zuidelijke steden worden geplunderd door de Spaanse soldaten, omdat ze
niet meer betaald worden voor het oorlog voeren.
Oorzaken Republiek:
• Belastingdruk
• Kettervervolging
• Karel V wilde meer macht
, Verschil tussen Luther en Calvijn:
Calvijn Luther
Weg naar de hemel Predestinatie, al voor de Door oprecht te geloven in
geboorte staat vast of God komt men in de hemel.
iemand naar de hemel of hel
gaat.
Rol van de vorst Gelovige mag zelf zijn geloof ‘Wiens gebied, diens gebed’
bepalen. Als de vorst dat Vorst mag geloof voor zijn
niet toestaat mag de onderdanen bepalen.
gelovige in opstand komen.
Kerkdiensten Geen bijgeloof. Niets in het Geen bijgeloof, maar op een
kerkgebouw mocht afleiden minder strengen manier als
aan het geloof. (Geen Calvijn.
aflaten, beelden, schilderen,
goude voorwerpen en
kaarsen branden).
Belangrijke jaartallen:
1492: Columbus ontdekt Amerika
1498: Vasco da Gama ontdekt zeeroute India
1515: Karel V wordt de heer over de Nederlanden
1517: Luther publiceert zijn stellingen
1521: Rijksdag Worms
1555: Vrede van Ausburg
1555: Karel V treedt af en Filips II volgt hem op
1566: Smeekschrift der edelen
1566: Beeldenstorm
1572: Inname Den Briel
1576: Spaanse furie
1576: Pacificatie van Gent
1579: Unie van Atrecht
1579: Unie van Utrecht
1581: Acte van Verlatinghe
1584: Willem van Oranje vermoord
1588: Armanda verslagen
1588: Oprichting Republiek
Nederlandse Opstand: 1568 – 1648 (80-jarige oorlog)
1500 – 1600: Tijd van ontdekkers en hervormers
Kenmerkende aspecten:
• Het veranderde mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
• Begin van Europese overzeese expansie.
• Hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
• Protestantse reformatie die leidde tot de splitsing van de christelijke West-Europese
kerk.
• Conflict in de Nederlanden dat leidde tot de stichting van de Nederlandse staat
Conquistadores: Spaanse ontdekkingsreizigers en veroveraars
Erfgoed: Cultuurgoed dat is overgeleverd uit eerdere tijden.
Humanisme: De nieuwe manier van denken, doormiddel van logisch na te denken.
Reformatie: Protestbeweging tegen misstanden en tegen de manier van geloven in de
rooms-katholieke kerk.
Renaissance: Cultuurstroming in Noordwest-Europa in de 16de eeuw die de mens als individu
centraal stelde en de kunst uit de klassieke oudheid nam.
Hervorming: veranderen of reorganiseren van het bestuur
Ketters: Christenen die afwijken van de leer van de katholieke kerk
Contrareformatie: Reactie van de katholieke kerk op de reformatie die leidde tot het
aanpakken van misstanden in de Katholieke kerk maar ook van verdere vervolgingen van de
ketters
Humanistische kenmerken
• Humanisten waren de eerste Europese wetenschappers. Zij bestudeerden klassieke
teksten zonder religieuze vooroordelen van de monniken.
• Een echte humanist was geleerde en kunstenaar
• Zij waren trouw aan de kerk maar wilden ook zelf antwoorden vinden op vragen over
hoe de wereld in elkaar zat.
Bekende humanisten:
1. Leonardo Da Vinci, kunstenaar en uitvinder
2. Erasmus van Rotterdam, kritische christelijke humanist en beheerste veel talen
3. Michelangelo, kunstenaar en uitvinder
4. Copernicus, natuurwetenschaper
,Oorzaken Europese expansie overzee
• De mogelijkheid om handel te kunnen drijven
• Christendom verspreiden
• Macht en status vergroten
Gevolgen Europese expansie (wereldbeeld)
• Driehoekshandel
• Veel mensen stierven, vooral veel indianen (ziektes)
• Wereldbeeld was verbeterd
Waarom opkomst renaissance in Italië?
• Italië ligt erg gunstig voor de welvaart
• Er waren daar veel rijke handelaren
Kritiek op de katholieke kerk
• Luxeleven wat de kerkelijken ambten leiden (ze waren te veel bezig met rijkdom)
• Ze wilde heel veel macht
• Handelen in aflaten en relieken (overblijfsels of voorwerpen van heiligen)
Algemene protestantse ideeën
• In de Bijbel staat al het nodigen
• Door oprecht te geloven in God komt men in de hemel
• Geen handel in aflaten meer
• Afkeren van rituelen en tradities, geen bijgeloof meer.
Oorzaken Nederlandse Opstand
• Beeldenstorm De vervolging van protestanten door de Spaanse koning/inquisitie
• Centraliseren. De edelen zagen hun macht afnemen
• Door de afkeer van de politiek van de centralisatie van de Spaanse koning Filips II.
Waarom mislukte de hervorming
• De katholieke kerk wist de hervorming tegen te werken door bijv. de inquisitie
Spaanse furie: Zuidelijke steden worden geplunderd door de Spaanse soldaten, omdat ze
niet meer betaald worden voor het oorlog voeren.
Oorzaken Republiek:
• Belastingdruk
• Kettervervolging
• Karel V wilde meer macht
, Verschil tussen Luther en Calvijn:
Calvijn Luther
Weg naar de hemel Predestinatie, al voor de Door oprecht te geloven in
geboorte staat vast of God komt men in de hemel.
iemand naar de hemel of hel
gaat.
Rol van de vorst Gelovige mag zelf zijn geloof ‘Wiens gebied, diens gebed’
bepalen. Als de vorst dat Vorst mag geloof voor zijn
niet toestaat mag de onderdanen bepalen.
gelovige in opstand komen.
Kerkdiensten Geen bijgeloof. Niets in het Geen bijgeloof, maar op een
kerkgebouw mocht afleiden minder strengen manier als
aan het geloof. (Geen Calvijn.
aflaten, beelden, schilderen,
goude voorwerpen en
kaarsen branden).
Belangrijke jaartallen:
1492: Columbus ontdekt Amerika
1498: Vasco da Gama ontdekt zeeroute India
1515: Karel V wordt de heer over de Nederlanden
1517: Luther publiceert zijn stellingen
1521: Rijksdag Worms
1555: Vrede van Ausburg
1555: Karel V treedt af en Filips II volgt hem op
1566: Smeekschrift der edelen
1566: Beeldenstorm
1572: Inname Den Briel
1576: Spaanse furie
1576: Pacificatie van Gent
1579: Unie van Atrecht
1579: Unie van Utrecht
1581: Acte van Verlatinghe
1584: Willem van Oranje vermoord
1588: Armanda verslagen
1588: Oprichting Republiek
Nederlandse Opstand: 1568 – 1648 (80-jarige oorlog)
