Canon items Nederland - Geschiedenis Toelatingstoets
Trijntje Op de plek van een nederzetting van jager-verzamelaars is
5500 v. Chr. in 1997 het skelet van jager-verzamelaar Trijntje
De jager-verzamelaars opgegraven.
Tijd van jagers en boeren
Zo’n 7500 jaar geleden is ze liefdevol begraven op een
donk, een zandduin in het drassige rivierengebied. Als
archeologen de kleine nederzetting waar ze leefde
opgraven, is haar geraamte nog compleet waardoor haar
gezicht en lichaam gereconstrueerd kunnen worden.
Kenmerken:
- Het oudste menselijke skelet was een vrouw,
namelijk Trijntje.
- Bij overlijden was ze tussen de veertig en zestig
jaar oud en moeder van minstens één kind.
- Ze heet Trijntje omdat ze bij een spoorlijn is
gevonden.
- De echte naam en taal zijn onbekend.
- Ze leefde in de middensteentijd, in een groep van
25 mensen.
- Er lagen 3 honden (huisdieren) naast haar
begraven.
- Trijntje en haar stam leefden aan het einde van de
periode van rondtrekkende jager-verzamelaars in
deze streken.
Hunebedden Vroege boeren hebben zo’n vijfduizend jaar geleden
3000 v. Chr. loodzware zwerfkeien verplaatst om er graven mee te
De eerste boeren bouwen. ‘Hunebedden’ worden de stenen grafkelders
Tijd van jagers en boeren
genoemd. Het zijn de tastbare monumenten van een
boerenvolk dat het bestaan als jager-verzamelaar achter
zich heeft gelaten en zich op vaste plekken is gaan
vestigen.
Kenmerken:
- De hunebedbouwers worden ook het
trechterbekervolk genoemd.
- Latere boeren
- In Drenthe zijn 52 hunebedden bewaard gebleven,
in Groningen 2
- Voor de monumentenwet werden hunebedstenen
nog wel eens gebruikt als bouwmateriaal, nu de
wet er is mag dat niet meer
De Romeinse Limes Tweeduizend jaar geleden liep de noordelijke grens van
47 - 350 het Romeinse Rijk dwars door het huidige Nederland. In
Op de grens van de Romeinse wereld het Latijn wordt de grens ‘limes’ genoemd. De limes is in
Tijd van Grieken en Romeinen
totaal duizend kilometers lang en loopt van het noorden
van Engeland tot aan de rand van de Sahara in Afrika. In
de Lage Landen vormt de Rijn de grens.
Kenmerken:
- De Rijn diende niet alleen als grens, maar ook als
, transportader.
Willibrord De Friezen die rond 700 in het kustgebied wonen, worden
658 - 739 door christenen gezien als heidenen. Dit volk laat zich niet
Verbreiding van het Christendom bekeren, totdat de Engelse monnik Willibrord arriveert. Hij
Tijd van monniken en ridders
weet veel Friezen voor de christelijke kerk te winnen, al
blijft een deel van hen nog lang vasthouden aan hun oude
geloof.
Kenmerken:
- Hij is van Northumbrië naar de Lage Landen om
het christendom te verspreiden in het land van de
Friezen.
- Hij speelt een grote rol in de kerstening van
Nederland.
- Het Friese gebied beslaat de kustlijn van de
Westerschelde tot aan de Weser.
- Hij sticht kerken en een klooster.
Karel de Grote Karel de Grote is een van de grootste heersers van de
742 - 814 vroege middeleeuwen. Hij weet door voortdurende
Keizer van het Westen oorlogvoering rond 800 een groot deel van West-Europa te
Tijd van monniken en ridders
ontwerpen, waaronder het huidige Nederland. Het bezit
van een enorm rijk levert hem de bijnaam ‘de Grote’ op.
Bovendien was hij voor die tijd met 1,84 meter
indrukwekkend lang.
Kenmerken:
- Karel wordt in 768 koning van de Franken.
- Zijn hele regeringsperiode trekt Karel ten strijde.
- In 800 werd hij gekroond tot keizer van het Westen.
- Hij ontwerpt het leenstelsel
- Hij hecht groot belang aan onderwijs, cultuur en
wetenschap
- Hij laat een eenheidsmunt invoeren die overal in
het rijk geldig is
- Hij voert een makkelijk lees- en schrijfbare
lettersoort in, de karolingische minuskel
- Hij legt diplomatieke contacten in de islamitische
wereld
- In 1165 wordt Karel heilig verklaard
Hebban olla vogala ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu,
1075 wat unbidan we nu?’ is een van de bekendste zinnen uit de
Nederlandse taal in ontwikkeling Nederlandse taal- en literatuurgeschiedenis. Het betekent:
Tijd van steden en staten
‘Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve ik en jij. Waar
, wachten we nog op?’ Het zijn regels uit een middeleeuws
liefdesliedje. Een liedje van verlangen van zo’n duizend
jaar oud.
- Het is niet bekend door wie en in welke taal deze
tekst is geschreven. Het meest waarschijnlijk is dat
het om een monnik uit Vlaanderen gaat.
- In de zesde eeuw is het Nederlands vooral
spreektaal en nog geen schrijftaal.
De Hanze Zwolle, Kampen, Zutphen en Deventer groeien in de late
1356 - 1450 middeleeuwen uit tot voorname handelssteden. Ze zijn lid
Samenwerken loont van de Hanze: eerst een samenwerkingsverband van
Tijd van steden en staten
kooplieden en vanaf 1356 ook een handelsnetwerk van
steden. Dat is gunstig voor het uitbreiden en beschermen
van de eigen handelsactiviteiten. In de zestiende eeuw valt
het Hanzeverbond uiteen.
Belangrijk:
- De Nederlandse handel raakt steeds meer op de
wereldzeeën georiënteerd. Maar de handel op de
Oostzee blijft tot laat in de zeventiende eeuw zo
belangrijk voor de economie en voedselvoorziening
hier, dat ze 'moedernegotie' worden genoemd:
moeder van alle handel.
Jeroen Bosch Tegen het eind van de middeleeuwen leeft er in ‘s
1450 - 1516 Hertogenbosch een schilder met een bijzonder creatieve
Schilder in een middeleeuwse stad fantasie. Zijn schilderijen en tekeningen waarschuwen voor
Tijd van steden en staten
de gevolgen van de zonden en de dwaasheid van de
mensen, zoals gebruikelijk in die tijd. Tegelijkertijd is de
beeldtaal van Jeroen Bosch uniek en onvergetelijk.
Kenmerken:
- Zijn familienaam is Van Aken.
- Hij signeert verschillende schilderijen met
Jheronimus Bosch.
- Met zijn schilderijen wil hij mensen waarschuwen
om als goede, gelovige christenen te leven, omdat
het anders na hun dood slecht met hen zal aflopen.
- Zijn bekendste schilderij is de Tuin der Lusten, dit
vertelt het verhaal van de mensheid vanaf de
schepping.
- Schilders Pieters Bruegel en Salvador Dalí hebben
hun inspiratie voor hun schilderijen van hem.
Maria van Bourgondië Maria van Bourgondië is pas 25 jaar oud als ze sterft. Toch
1457 - 1482 is de korte tijd dat ze regeert als hertogin een belangrijk
Vorstin tussen Bourgondië en omslagpunt in de geschiedenis van de Lage Landen.
Habsburg
Tijd van steden en staten Onder druk geeft Maria rechten terug aan haar
onderdanen en door haar huwelijk zullen de Nederlanden
lang deel uitmaken van het wereldrijk van de Habsburgers.
, Kenmerken:
- Dochter van Isabella van Bourbon en Karel van
Charolais.
- Kleindochter van de hertog van Bourgondië, Filips
de Goede.
- In januari 1477 sneuvelde Karel op het slagveld en
werd Maria als kersverse hertogin van Bourgondië
de rijkste erfgenaam van Europa.
- Ze tekent het Groot Privilege om zich van de steun
van de Bourgondische gewesten te verzekeren.
Met deze akte geeft zij de rechten van de
verschillende gewesten die door haar vader waren
afgenomen, weer terug. In ruil voor deze
voorrechten moet de Staten-Generaal haar trouw
beloven en instemmen met nieuwe belastingen.
- Ze volgt de wens van haar vader en trouwt met
Maximiliaan van Oostenrijk, uit de Habsburgse
dynastie. Met Maximiliaan kan zij haar landen door
een sterke vorst laten beschermen.
- In 1482 overleed ze, enkele weken nadat ze met
haar paard ten val is gekomen. Ze wordt begraven
in een prachtige graftombe in Brugge.
- Door Maria’s huwelijk werden grote delen van de
Lage Landen lange tijd onderdeel van het
Habsburgse Rijk, dat zich zou uitstrekken tot in
Azië en Amerika.
- In de zestiende eeuw wordt haar kleinzoon Karel V
heerser van dit wereldrijk.
Erasmus Desiderius Erasmus is een kritische geest en een
1469 - 1536 verzoener. Veruit het bekendste werk van deze invloedrijke
Een kritische denker in Europa humanist is Lof der Zotheid, waarin hij de draak steekt met
Tijd van steden en staten
de Rooms-Katholieke kerk. Maar als de protestanten zich
afscheiden blijft Erasmus zich inzetten voor kerkelijke
hervorming van binnenuit.
Kenmerken:
- Hij werd rond 1469 geboren als zoon van een
ongetrouwde priester en zijn huishoudster.
- Hij studeerde theologie in Parijs.
- Hij is goed in Grieks en Latijn en weet veel van de
klassieke oudheid.
- Hij wordt als een groot geleerde beschouwd.
- Hij is humanist, waarin het mens-zijn centraal staat
en je met veel zorg en aandacht moet nadenken
over omgang met jezelf en je omgeving.
- Zijn bekendste boek is Lof der Zotheid uit 1509,
waarin hij spot drijft met slechte menselijke
eigenschappen als gierigheid, ijdelheid en
machtswellust.
- Hij geeft op satirische wijze commentaar op de
machthebbers in kerk en wereld. Dit is niet zonder
risico want de kerk bestraft kritiek. Maar dit omzeilt
hij door het personage ‘Zotheid’ als verteller te
Trijntje Op de plek van een nederzetting van jager-verzamelaars is
5500 v. Chr. in 1997 het skelet van jager-verzamelaar Trijntje
De jager-verzamelaars opgegraven.
Tijd van jagers en boeren
Zo’n 7500 jaar geleden is ze liefdevol begraven op een
donk, een zandduin in het drassige rivierengebied. Als
archeologen de kleine nederzetting waar ze leefde
opgraven, is haar geraamte nog compleet waardoor haar
gezicht en lichaam gereconstrueerd kunnen worden.
Kenmerken:
- Het oudste menselijke skelet was een vrouw,
namelijk Trijntje.
- Bij overlijden was ze tussen de veertig en zestig
jaar oud en moeder van minstens één kind.
- Ze heet Trijntje omdat ze bij een spoorlijn is
gevonden.
- De echte naam en taal zijn onbekend.
- Ze leefde in de middensteentijd, in een groep van
25 mensen.
- Er lagen 3 honden (huisdieren) naast haar
begraven.
- Trijntje en haar stam leefden aan het einde van de
periode van rondtrekkende jager-verzamelaars in
deze streken.
Hunebedden Vroege boeren hebben zo’n vijfduizend jaar geleden
3000 v. Chr. loodzware zwerfkeien verplaatst om er graven mee te
De eerste boeren bouwen. ‘Hunebedden’ worden de stenen grafkelders
Tijd van jagers en boeren
genoemd. Het zijn de tastbare monumenten van een
boerenvolk dat het bestaan als jager-verzamelaar achter
zich heeft gelaten en zich op vaste plekken is gaan
vestigen.
Kenmerken:
- De hunebedbouwers worden ook het
trechterbekervolk genoemd.
- Latere boeren
- In Drenthe zijn 52 hunebedden bewaard gebleven,
in Groningen 2
- Voor de monumentenwet werden hunebedstenen
nog wel eens gebruikt als bouwmateriaal, nu de
wet er is mag dat niet meer
De Romeinse Limes Tweeduizend jaar geleden liep de noordelijke grens van
47 - 350 het Romeinse Rijk dwars door het huidige Nederland. In
Op de grens van de Romeinse wereld het Latijn wordt de grens ‘limes’ genoemd. De limes is in
Tijd van Grieken en Romeinen
totaal duizend kilometers lang en loopt van het noorden
van Engeland tot aan de rand van de Sahara in Afrika. In
de Lage Landen vormt de Rijn de grens.
Kenmerken:
- De Rijn diende niet alleen als grens, maar ook als
, transportader.
Willibrord De Friezen die rond 700 in het kustgebied wonen, worden
658 - 739 door christenen gezien als heidenen. Dit volk laat zich niet
Verbreiding van het Christendom bekeren, totdat de Engelse monnik Willibrord arriveert. Hij
Tijd van monniken en ridders
weet veel Friezen voor de christelijke kerk te winnen, al
blijft een deel van hen nog lang vasthouden aan hun oude
geloof.
Kenmerken:
- Hij is van Northumbrië naar de Lage Landen om
het christendom te verspreiden in het land van de
Friezen.
- Hij speelt een grote rol in de kerstening van
Nederland.
- Het Friese gebied beslaat de kustlijn van de
Westerschelde tot aan de Weser.
- Hij sticht kerken en een klooster.
Karel de Grote Karel de Grote is een van de grootste heersers van de
742 - 814 vroege middeleeuwen. Hij weet door voortdurende
Keizer van het Westen oorlogvoering rond 800 een groot deel van West-Europa te
Tijd van monniken en ridders
ontwerpen, waaronder het huidige Nederland. Het bezit
van een enorm rijk levert hem de bijnaam ‘de Grote’ op.
Bovendien was hij voor die tijd met 1,84 meter
indrukwekkend lang.
Kenmerken:
- Karel wordt in 768 koning van de Franken.
- Zijn hele regeringsperiode trekt Karel ten strijde.
- In 800 werd hij gekroond tot keizer van het Westen.
- Hij ontwerpt het leenstelsel
- Hij hecht groot belang aan onderwijs, cultuur en
wetenschap
- Hij laat een eenheidsmunt invoeren die overal in
het rijk geldig is
- Hij voert een makkelijk lees- en schrijfbare
lettersoort in, de karolingische minuskel
- Hij legt diplomatieke contacten in de islamitische
wereld
- In 1165 wordt Karel heilig verklaard
Hebban olla vogala ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu,
1075 wat unbidan we nu?’ is een van de bekendste zinnen uit de
Nederlandse taal in ontwikkeling Nederlandse taal- en literatuurgeschiedenis. Het betekent:
Tijd van steden en staten
‘Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve ik en jij. Waar
, wachten we nog op?’ Het zijn regels uit een middeleeuws
liefdesliedje. Een liedje van verlangen van zo’n duizend
jaar oud.
- Het is niet bekend door wie en in welke taal deze
tekst is geschreven. Het meest waarschijnlijk is dat
het om een monnik uit Vlaanderen gaat.
- In de zesde eeuw is het Nederlands vooral
spreektaal en nog geen schrijftaal.
De Hanze Zwolle, Kampen, Zutphen en Deventer groeien in de late
1356 - 1450 middeleeuwen uit tot voorname handelssteden. Ze zijn lid
Samenwerken loont van de Hanze: eerst een samenwerkingsverband van
Tijd van steden en staten
kooplieden en vanaf 1356 ook een handelsnetwerk van
steden. Dat is gunstig voor het uitbreiden en beschermen
van de eigen handelsactiviteiten. In de zestiende eeuw valt
het Hanzeverbond uiteen.
Belangrijk:
- De Nederlandse handel raakt steeds meer op de
wereldzeeën georiënteerd. Maar de handel op de
Oostzee blijft tot laat in de zeventiende eeuw zo
belangrijk voor de economie en voedselvoorziening
hier, dat ze 'moedernegotie' worden genoemd:
moeder van alle handel.
Jeroen Bosch Tegen het eind van de middeleeuwen leeft er in ‘s
1450 - 1516 Hertogenbosch een schilder met een bijzonder creatieve
Schilder in een middeleeuwse stad fantasie. Zijn schilderijen en tekeningen waarschuwen voor
Tijd van steden en staten
de gevolgen van de zonden en de dwaasheid van de
mensen, zoals gebruikelijk in die tijd. Tegelijkertijd is de
beeldtaal van Jeroen Bosch uniek en onvergetelijk.
Kenmerken:
- Zijn familienaam is Van Aken.
- Hij signeert verschillende schilderijen met
Jheronimus Bosch.
- Met zijn schilderijen wil hij mensen waarschuwen
om als goede, gelovige christenen te leven, omdat
het anders na hun dood slecht met hen zal aflopen.
- Zijn bekendste schilderij is de Tuin der Lusten, dit
vertelt het verhaal van de mensheid vanaf de
schepping.
- Schilders Pieters Bruegel en Salvador Dalí hebben
hun inspiratie voor hun schilderijen van hem.
Maria van Bourgondië Maria van Bourgondië is pas 25 jaar oud als ze sterft. Toch
1457 - 1482 is de korte tijd dat ze regeert als hertogin een belangrijk
Vorstin tussen Bourgondië en omslagpunt in de geschiedenis van de Lage Landen.
Habsburg
Tijd van steden en staten Onder druk geeft Maria rechten terug aan haar
onderdanen en door haar huwelijk zullen de Nederlanden
lang deel uitmaken van het wereldrijk van de Habsburgers.
, Kenmerken:
- Dochter van Isabella van Bourbon en Karel van
Charolais.
- Kleindochter van de hertog van Bourgondië, Filips
de Goede.
- In januari 1477 sneuvelde Karel op het slagveld en
werd Maria als kersverse hertogin van Bourgondië
de rijkste erfgenaam van Europa.
- Ze tekent het Groot Privilege om zich van de steun
van de Bourgondische gewesten te verzekeren.
Met deze akte geeft zij de rechten van de
verschillende gewesten die door haar vader waren
afgenomen, weer terug. In ruil voor deze
voorrechten moet de Staten-Generaal haar trouw
beloven en instemmen met nieuwe belastingen.
- Ze volgt de wens van haar vader en trouwt met
Maximiliaan van Oostenrijk, uit de Habsburgse
dynastie. Met Maximiliaan kan zij haar landen door
een sterke vorst laten beschermen.
- In 1482 overleed ze, enkele weken nadat ze met
haar paard ten val is gekomen. Ze wordt begraven
in een prachtige graftombe in Brugge.
- Door Maria’s huwelijk werden grote delen van de
Lage Landen lange tijd onderdeel van het
Habsburgse Rijk, dat zich zou uitstrekken tot in
Azië en Amerika.
- In de zestiende eeuw wordt haar kleinzoon Karel V
heerser van dit wereldrijk.
Erasmus Desiderius Erasmus is een kritische geest en een
1469 - 1536 verzoener. Veruit het bekendste werk van deze invloedrijke
Een kritische denker in Europa humanist is Lof der Zotheid, waarin hij de draak steekt met
Tijd van steden en staten
de Rooms-Katholieke kerk. Maar als de protestanten zich
afscheiden blijft Erasmus zich inzetten voor kerkelijke
hervorming van binnenuit.
Kenmerken:
- Hij werd rond 1469 geboren als zoon van een
ongetrouwde priester en zijn huishoudster.
- Hij studeerde theologie in Parijs.
- Hij is goed in Grieks en Latijn en weet veel van de
klassieke oudheid.
- Hij wordt als een groot geleerde beschouwd.
- Hij is humanist, waarin het mens-zijn centraal staat
en je met veel zorg en aandacht moet nadenken
over omgang met jezelf en je omgeving.
- Zijn bekendste boek is Lof der Zotheid uit 1509,
waarin hij spot drijft met slechte menselijke
eigenschappen als gierigheid, ijdelheid en
machtswellust.
- Hij geeft op satirische wijze commentaar op de
machthebbers in kerk en wereld. Dit is niet zonder
risico want de kerk bestraft kritiek. Maar dit omzeilt
hij door het personage ‘Zotheid’ als verteller te
