Samenvatting Belangrijkste onderdelen overeenkomstenrecht 25/26

Overeenkomstenrecht




Samenvatting
Leereenheid 1

Rechtshandeling
Art. 3:33 BW Wil en verklaring
 Vereist een op rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
o Gericht op één of meer rechtsgevolgen.
 Handeling die op een rechtsgevolg is gericht, of – sterker naar de wil van de handelende
verwijzend – als een handeling waarmee een rechtsgevolg wordt beoogd.
o Rechtsgevolg  ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een bepaalde juridische
relatie.

Uitsluitend de handelingen die naar hun aard gericht zijn op één of meer bepaalde rechtsgevolgen.
 Het sluiten van koopovereenkomst = het ontstaan van verbintenissen om een zaak en geld uit te
wisselen.
 Het sluiten van arbeidsovereenkomst = het ontstaan van verbintenissen om arbeid te verrichten.
 Het opzeggen van een huurcontract = het tenietgaan van een bestaande huurverhouding.

Gewone handelingen
Het lezen van de krant en het lopen door een bos zijn menselijke handelingen, maar ze zijn geen
rechtshandelingen, want zijn niet gericht op het ontstaan, gewijzigd raken of het tenietgaan van een
juridische relatie. Voor het recht niet interessant.

Onrechtmatige daad
Dit laatste wordt anders wanneer een persoon zo handelt dat hij aan een ander schade toebrengt,
bijvoorbeeld door een ruit in te gooien. Dit soort feiten is voor het recht wel degelijk van belang, maar
deze belangstelling is negatief geaard: het recht wenst zulk ‘onrechtmatig’ gedrag niet en verbindt
een verbintenis tot vergoeding van de veroorzaakte schade (art. 6:162 BW).
 Roept ook een rechtsgevolg in het leven  er ontstaat een verbintenis tot schadevergoeding,
maar daarmee is zij nog geen rechtshandeling:
o Het gedrag is hier op puur feitelijk gevolg gericht (breken van de ruit) terwijl het recht er
uit eigen beweging een verbintenis aan koppelt.

Menselijke autonomie
Zolang er geen zwaarwegende redenen zijn voor het tegendeel, zal het recht zich achter de
handelende en zijn rechtshandeling positief opstellen, in die zin dat het de rechtsgevolgen waarop
wordt aangestuurd ook inderdaad doet intreden.
 De bevoegdheid van elke individu om de eigen rechtspositie te bepalen.
o Dit autonomie- of zelfbeschikkingsprincipe is het ‘moederbeginsel’ van de later te
behandelen contractsvrijheid.

Rechtsfeit
Een feit waaraan een rechtsgevolg – het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een juridische
relatie – is verbonden. Tot deze rubriek van rechtsfeiten behoren de rechtshandelingen, maar ook
andere menselijke handelingen – met name onrechtmatige daden – tot rechtsgevolgen leiden; zij zijn
dan als rechtsfeit te kwalificeren.




1

, Overeenkomstenrecht




Blote feiten
‘Niet-handelingen’ waaraan het recht een rechtsgevolg verbindt en die daarmee de status van
rechtsfeit hebben.
 Zoals geboorte of overlijden.
o Aan de kwalificatie ‘rechtsfeit’ zijn geen rechtsgevolgen verbonden.
 De gedachtegang verloopt immers andersom  een feit wordt rechtsfeit genoemd
omdat dat – en dus nadat – is geconstateerd dat aan dat feit een of meer
rechtsgevolgen verbonden zijn.

Meerzijdige rechtshandeling
Art. 6:217 BW Aanbod en aanvaarding
Een rechtshandeling – dus een op rechtsgevolg gerichte handeling – die door meer dan één persoon
wordt verricht.
 Prototype  de overeenkomst die tot stand wordt gebracht doordat de ene persoon een aanbod
doet, dat door een andere persoon wordt aanvaard

Eenzijdige rechtshandeling
Die door slechts één persoon tot stand wordt gebracht.
 Voor de geldigheid is vereist  dat de bewuste handeling tot een bepaalde andere persoon
wordt gericht.
o Die andere persoon brengt de handeling niet zelf mede tot stand (zijn instemming is niet
nodig), maar hij fungeert als ontvanger van de verklaring, als geadresseerde.
 Treedt het rechtsgevolg in door de wilsverklaring van één persoon.
 Vernietiging van een koopovereenkomst of aan de opzeggen van een
huur- of arbeidsovereenkomst.

 Ongerichte (niet-gerichte) eenzijdige rechtshandeling  hierbij is geen instemming van een
andere persoon of de ontvangst door een bepaald andere persoon noodzakelijk.
o Het maken van een testament en de verwerping of aanvaarding van een erfenis.

 Gerichte eenzijdige rechtshandeling  vereisen een geadresseerde om rechtsgevolg te
hebben.
o Het doen van een aanbod of opzegging.
 Verschil  dat door een handelingsonbekwame of geestelijk gestoorde verrichte
rechtshandeling vernietigbaar verklaart, maar daarop een uitzondering geeft door
nietigheid voor een eenzijdige rechtshandeling die niet tot een of meer bepaalde
personen gericht was.
 Art. 3:32 lid 2 BW Handelingsonbekwame
 Art. 3:34 lid 2 BW Geestelijke stoornis
 Rechtsgevolg  het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een bepaalde
juridische relatie.




2

, Overeenkomstenrecht




Overeenkomst
Art. 6:213 lid 1 BW Overeenkomst
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling, waarbij een of meer partijen jegens een of
meer andere een verbintenis aangaan.
 Een verbintenisscheppende obligatoire karakter (contract).
o Zo schept een koopovereenkomst voor de verkoper de verbintenis om de zaak te geven,
en voor de koper de verbintenis om daarvoor de prijs in geld te betalen art. 7:1 BW.
 Art. 6:227 BW regelt dat de verbintenissen die partijen op zich nemen bepaalbaar moet zijn.
o Dit betekent niet dat de inhoud van de verbintenissen steeds moet vaststaan, nodig is:
 Dat de inhoud kan worden bepaald aan de hand van tevoren vastgestelde criteria.
 Of dat de inhoud voortvloeit uit een bepaalde gewoonte in het handelsverkeer
tussen partijen.

a) Art. 6:213 BW  een overeenkomst komt tot stand door samenwerking van twee of meer
personen (obligatoire overeenkomst).
b) Art. 3:33 BW  de wilsverklaringen van beide partijen zijn gericht op het tot stand brengen van
bepaalde rechtsgevolgen.
c) Elk rechtsgevolg wordt teweeggebracht ten behoeve van de ene partij en ten laste van de andere
partij.
 Rechten en verplichtingen over en weer indien het om een wederkerige overeenkomst gaat 
art. 6:261 lid 1 BW.

Meerpartijenovereenkomst
Met drie partijen:
 Driehoeksruil  als A, B en C gezamenlijk een overeenkomst sluiten waarbij A toezegt zijn huis
aan B te leveren in ruil voor het huis van C, B toezegt zijn huis aan C te leveren in ruil voor het
huis van A, en C ten slotte toezegt zijn huis aan A te leveren in ruil voor het huis van B.
 Derdenbeding  bestaat aanvankelijk een overeenkomst tussen twee partijen, waarin een
beding ten behoeve van een derde (niet-partij) is opgenomen. Nadat de derde het te zijnen
behoeve gemaakte beding heeft aanvaard geldt hij als partij bij de overeenkomst (art. 6:254 lid 1
BW), zodat deze tot een driepartijenovereenkomst wordt.

Gemengde overeenkomsten
Voldoen aan de omschrijvingen van meer dan één van de in de wet uitgewerkte bijzondere
contracten.
 Op zulke gemengde overeenkomsten zijn de bepalingen over de betrokken bijzondere
overeenkomsten (Boek 7 of (7A)) naast elkaar van toepassing, behalve voor zover deze
bepalingen niet goed verenigbaar zijn, of de strekking daarvan – in verband met de aard van de
overeenkomst – zich tegen toepassing verzet (art. 6:215 BW).
o Ook zijn de algemene gedeelten van het rechtshandelingen- en overeenkomstenrecht van
toepassing.




3

, Overeenkomstenrecht




Obligatoire overeenkomsten:
Wederkerige overeenkomsten
Art. 6:261 lid 1 BW Wederkerige overeenkomst
Een overeenkomst is wederkerig, indien elk van beide partijen een verbintenis op zich neemt ter
verkrijging van de prestatie waartoe de wederpartij zich daartegenover jegens haar verbindt.
 Koop-, huur-, en arbeidsovereenkomst.
o Prestatie en tegenprestatie in ditzelfde contract tegenover elkaar zijn gesteld.

Eenzijdige (niet-wederkerig) overeenkomst
(Obligatoire) overeenkomsten die niet aan bovenstaande omschrijving voldoen, heten eenzijdig.
 Schenkingsovereenkomst
o Het belang van de vraag of een overeenkomst wederkerig is of niet, is met name gelegen
in de al dan niet toepasselijkheid van de laatste afdeling van titel 6.5 (opschorten en
ontbinding).
 Zo kan een schenking in geval van niet-nakoming niet op grond van art. 6:265 BW
worden ontbonden.

Overeenkomst onder bezwarende titel (‘anders dan om niet’)
Een contractspartij gaat een overeenkomst aan onder bezwarende titel, indien de door haar
toegezegde prestatie in verband staat met een bepaalde prestatie van de wederpartij.
 In de wet ‘anders dan om niet’ genoemd.
o Als ik met mijn buurman overeenkom dat ik hem €25,- zal betalen voor het geval dat hij
ertoe komt mijn beukenhaag te snoeien, is dat een overeenkomst onder bezwarende titel
(toezegging van geld in verband met snoeiwerk). Maar van een wederkerige
overeenkomst is geen sprake; het is immers alleen een afspraak ‘voor het geval dat’,
waarbij de buurman tegenover mijn toezegging geen prestatieverplichting op zich neemt.
 Bij derdenbescherming:
 Degene die ‘anders dan om niet’ handelt, komt eerder voor bescherming
in aanmerking dan de ‘om niet’ handelde: laatstgenoemde heeft alleen
een ‘voordeeltje’, dat in het rechtsverkeer atypisch is en waarvan het
verhoudingsgewijs niet zo ernstig is hem dat te ontnemen.

Overeenkomsten ‘om niet’
Niet onder bovenstaande omschrijving vallende overeenkomsten noemt men overeenkomsten ‘om
niet’.
 Een overeenkomst ‘om niet’ voor de begunstigde aantrekkelijk is, wordt sneller dan gewoonlijk
aangenomen dat het aanbod tot een dergelijke overeenkomst door hem is aanvaard, bijvoorbeeld
art. 6:253 lid 3 BW.

Vormvrije overeenkomsten  consensueel art. 3:37 lid 1 BW.
Formele overeenkomsten  bij wege van uitzondering toch een vormvereiste.
Reële overeenkomsten  volgens de wet pas als zodanig kunnen ontstaan zodra de zaak
waarop zij betrekking hebben door de ene partij aan de andere wordt overhandigd (‘reëel verwijs naar
res = zaak).

Kortstondige overeenkomsten
Diverse overeenkomsten, zoals de koop, vestigen een kortstondige relatie:
 Nadat de verkoper de zaak (correct) heeft geleverd en de koper de prijs heeft betaald, is hun
contractuele verhouding beëindigd.




4