WINST UIT ONDERNEMING
Hoofdstuk 3 Wet IB 2001 – Uitgebreide studiegids
Gebaseerd op hoorcolleges, presentaties en studieboek
Inkomstenbelasting | Fiscaal Recht
,1. Inleiding en wettelijk kader
De bron 'winst uit onderneming' vormt een van de belangrijkste inkomstenbronnen in
de inkomstenbelasting. Het winstbegrip heeft een brede toepassing: het geldt niet
alleen in box 1 voor IB-ondernemers, maar ook voor de vennootschapsbelasting (via
art. 8 lid 1 Wet Vpb 1969). De regels zijn grotendeels gecodificeerd in afdeling 3.2
Wet IB 2001 (art. 3.2 t/m 3.79a), maar de jurisprudentie – die teruggaat tot de Wet IB
1914 – speelt een cruciale rol bij de uitleg.
1.1 Wettelijke grondslagen
Wettelijke bepaling Inhoud
Art. 3.8 Wet IB 2001 Definitie winst uit onderneming (totaalwinst)
Art. 3.94 Wet IB 2001 Resultaat uit overige werkzaamheden
(ROW) – schakelbepaling
Art. 8 lid 1 Wet Vpb 1969 Winstbegrip vpb verwijst naar IB-
bepalingen
Afdeling 3.2 Wet IB 2001 Aanvullende bepalingen fiscale/belastbare
winst
Wet IB 1914, BIB 1941, Wet IB 1964 Historisch kader; jurisprudentie blijft
relevant
Per 1 januari 2028 Uitbreiding winstregime naar box 3
(toekomstige wijziging)
1.2 Vereisten bron van inkomen
Voordat sprake kan zijn van winst uit onderneming, moet de activiteit kwalificeren als
een bron van inkomen. Daarvoor gelden drie cumulatieve vereisten:
• Deelname aan het economisch verkeer
• Subjectief oogmerk om voordeel te behalen (winstoogmerk)
• Het voordeel is redelijkerwijs te verwachten (objectief vereiste)
De broneis dient als filter: structureel verliesgevende activiteiten en louter
speculatieve activiteiten (zoals beleggen in cryptovaluta) kwalificeren in de regel niet
als bron. De praktische toets is of de activiteit levensvatbaar is. Als er nooit een
winstperspectief bestaat, is er geen bron en kunnen verliezen niet worden verrekend
in box 1.
, 2. De onderneming
2.1 Definitie van de onderneming
Er bestaat geen wettelijke definitie van het begrip 'onderneming'. De definitie is
geheel ontwikkeld in de jurisprudentie. De klassieke definitie luidt:
Een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid, die deelneemt
aan het economisch verkeer met het oogmerk winst te behalen.
De modernere formulering, die ook in recente jurisprudentie wordt gehanteerd, luidt:
Zelfstandig duurzaam bedoelde activiteiten, gericht op
risicodragende deelneming in het economisch verkeer.
De relevante elementen worden hieronder nader uitgewerkt.
a. Duurzaamheid
De organisatie moet een zekere mate van duurzaamheid hebben. Dit betekent dat
incidentele activiteiten in beginsel niet kwalificeren als onderneming. Echter – en dit
is een belangrijk nuancepunt – uit het arrest HR 12 september 2008
(ECLI:NL:PHR:2008:BB0449) volgt dat de duurzaamheidseis betrekking heeft op de
objectieve onderneming (de entiteit zelf), niet op het subjectieve ondernemerschap
van de individuele vennoot. Een vennoot die slechts korte tijd als vennoot optreedt
(bijv. omdat hij zijn aandeel inbrengt in een BV), kan toch als ondernemer
kwalificeren als de onderneming zelf duurzaam is.
b. Organisatie van kapitaal en arbeid
Er moet sprake zijn van een organisatie van zowel kapitaal als arbeid. Daarbij geldt:
het ene element hoeft niet even zwaar te wegen als het andere. Een windturbine-
exploitant kan ondernemer zijn ook al is de feitelijke arbeidsinspanning gering (HR
23 april 2010, ECLI:NL:HR:2010:BJ7956 – het 'windturbine-arrest'), mits het
ondernemingsrisico voldoende aanwezig is.
c. Winstoogmerk
Het winstoogmerk heeft twee componenten: een subjectief element (de
belastingplichtige beoogt winst te maken) en een objectief element (winst is
redelijkerwijs te verwachten). Beide moeten aanwezig zijn. Activiteiten die structureel
verliesgevend zijn – zonder reeel uitzicht op toekomstige winst – kwalificeren niet als
onderneming, ook al heeft de belastingplichtige het voornemen winst te maken.
d. Deelname aan het economisch verkeer
De organisatie moet naar buiten treden, d.w.z. handelingen verrichten in het
economisch verkeer. Louter interne activiteiten (bijv. huishoudelijk werk of
activiteiten uitsluitend ten behoeve van de eigen huishouding) kwalificeren niet.
Hoofdstuk 3 Wet IB 2001 – Uitgebreide studiegids
Gebaseerd op hoorcolleges, presentaties en studieboek
Inkomstenbelasting | Fiscaal Recht
,1. Inleiding en wettelijk kader
De bron 'winst uit onderneming' vormt een van de belangrijkste inkomstenbronnen in
de inkomstenbelasting. Het winstbegrip heeft een brede toepassing: het geldt niet
alleen in box 1 voor IB-ondernemers, maar ook voor de vennootschapsbelasting (via
art. 8 lid 1 Wet Vpb 1969). De regels zijn grotendeels gecodificeerd in afdeling 3.2
Wet IB 2001 (art. 3.2 t/m 3.79a), maar de jurisprudentie – die teruggaat tot de Wet IB
1914 – speelt een cruciale rol bij de uitleg.
1.1 Wettelijke grondslagen
Wettelijke bepaling Inhoud
Art. 3.8 Wet IB 2001 Definitie winst uit onderneming (totaalwinst)
Art. 3.94 Wet IB 2001 Resultaat uit overige werkzaamheden
(ROW) – schakelbepaling
Art. 8 lid 1 Wet Vpb 1969 Winstbegrip vpb verwijst naar IB-
bepalingen
Afdeling 3.2 Wet IB 2001 Aanvullende bepalingen fiscale/belastbare
winst
Wet IB 1914, BIB 1941, Wet IB 1964 Historisch kader; jurisprudentie blijft
relevant
Per 1 januari 2028 Uitbreiding winstregime naar box 3
(toekomstige wijziging)
1.2 Vereisten bron van inkomen
Voordat sprake kan zijn van winst uit onderneming, moet de activiteit kwalificeren als
een bron van inkomen. Daarvoor gelden drie cumulatieve vereisten:
• Deelname aan het economisch verkeer
• Subjectief oogmerk om voordeel te behalen (winstoogmerk)
• Het voordeel is redelijkerwijs te verwachten (objectief vereiste)
De broneis dient als filter: structureel verliesgevende activiteiten en louter
speculatieve activiteiten (zoals beleggen in cryptovaluta) kwalificeren in de regel niet
als bron. De praktische toets is of de activiteit levensvatbaar is. Als er nooit een
winstperspectief bestaat, is er geen bron en kunnen verliezen niet worden verrekend
in box 1.
, 2. De onderneming
2.1 Definitie van de onderneming
Er bestaat geen wettelijke definitie van het begrip 'onderneming'. De definitie is
geheel ontwikkeld in de jurisprudentie. De klassieke definitie luidt:
Een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid, die deelneemt
aan het economisch verkeer met het oogmerk winst te behalen.
De modernere formulering, die ook in recente jurisprudentie wordt gehanteerd, luidt:
Zelfstandig duurzaam bedoelde activiteiten, gericht op
risicodragende deelneming in het economisch verkeer.
De relevante elementen worden hieronder nader uitgewerkt.
a. Duurzaamheid
De organisatie moet een zekere mate van duurzaamheid hebben. Dit betekent dat
incidentele activiteiten in beginsel niet kwalificeren als onderneming. Echter – en dit
is een belangrijk nuancepunt – uit het arrest HR 12 september 2008
(ECLI:NL:PHR:2008:BB0449) volgt dat de duurzaamheidseis betrekking heeft op de
objectieve onderneming (de entiteit zelf), niet op het subjectieve ondernemerschap
van de individuele vennoot. Een vennoot die slechts korte tijd als vennoot optreedt
(bijv. omdat hij zijn aandeel inbrengt in een BV), kan toch als ondernemer
kwalificeren als de onderneming zelf duurzaam is.
b. Organisatie van kapitaal en arbeid
Er moet sprake zijn van een organisatie van zowel kapitaal als arbeid. Daarbij geldt:
het ene element hoeft niet even zwaar te wegen als het andere. Een windturbine-
exploitant kan ondernemer zijn ook al is de feitelijke arbeidsinspanning gering (HR
23 april 2010, ECLI:NL:HR:2010:BJ7956 – het 'windturbine-arrest'), mits het
ondernemingsrisico voldoende aanwezig is.
c. Winstoogmerk
Het winstoogmerk heeft twee componenten: een subjectief element (de
belastingplichtige beoogt winst te maken) en een objectief element (winst is
redelijkerwijs te verwachten). Beide moeten aanwezig zijn. Activiteiten die structureel
verliesgevend zijn – zonder reeel uitzicht op toekomstige winst – kwalificeren niet als
onderneming, ook al heeft de belastingplichtige het voornemen winst te maken.
d. Deelname aan het economisch verkeer
De organisatie moet naar buiten treden, d.w.z. handelingen verrichten in het
economisch verkeer. Louter interne activiteiten (bijv. huishoudelijk werk of
activiteiten uitsluitend ten behoeve van de eigen huishouding) kwalificeren niet.
