Healthy Ageing 2 – Laura Jansen Holleboom
Mondzorgkunde 3 – 2020/2021
Inhoud
Inleiding in de kindertandheelkunde....................................................................... 2
Cariësmanagement .................................................................................................. 7
Parodontale aandoeningen bij kinderen............................................................... 15
Kind in de stoel ....................................................................................................... 21
Lokaal anesthesie bij kinderen .............................................................................. 24
Slicen melkelementen ............................................................................................ 29
Erosieve gebitsslijtage ........................................................................................... 36
Uitneembare apparatuur ........................................................................................ 41
Vaste apparatuur .................................................................................................... 44
Wat is ontwikkeling? .............................................................................................. 47
Baby, peuter en kleuter .......................................................................................... 51
Communicatie met (kleine) kinderen .................................................................... 55
Ontwikkeling schoolgaande kind .......................................................................... 61
Pubertijd, adolescentie .......................................................................................... 66
Afwijkende ontwikkeling (afwijkend gedrag bij kinderen) .................................. 70
1
,Inleiding in de kindertandheelkunde
Doelstellingen tandheelkundige zorg voor kinderen
• Het helpen bij de opvoeding van kinderen tot (gebits)-gezond gedrag
• Het vroegtijdig herkennen van risico’s voor het ontstaan van tandheelkundige
aandoeningen in een zo’n vroeg mogelijk stadium
• Het helpen voorkomen en het eventueel behandelen van die aandoeningen.
Richtlijnen
• Richtlijn mondzorg voor jeugdigen 2012
• KIMO: Klinisch praktijkrichtlijn voor jeugdigen diagnostiek (2019)
• KIMO: Preventie en behandeling (2020)
Mondgezondheid jeugd in Nederland
Alle mondzorg wordt tot 18 jaar vergoed in Nederland (alleen orthodontie niet)
• Rol tandartsen
o KNMT
o ANT
• Rol mondhygiënisten
o NvM
• Rol tandarts-pedodontologie
o NVvK (Nederlandse Vereniging van Kindertandheelkunde)
• Ivoren kruis (preventie)
o Gewoon gaaf
o Hou je mond gezond!
• Consultatiebureaus
o Voorlichtingen ouders (belang fluoride ect.)
Projecten
• Gezonde peutermonden
• Giga Gaaf
• Uitblinkers project (gericht naar ouders)
• Toothcamp, goed voor pubertanden (groep 8)
2
,Lichamelijke ontwikkeling van kinderen
• Eerste levensjaar en groeispurt meeste groei
Intellectuele of cognitieve ontwikkeling (Piaget) TENTAMEN
• Sensomotorische fase 0-2 jaar (kinderen leren door ervaring en gaan dingen
waarnemen)
• Pre-operationele fase 2-7 jaar (dingen benoemen die ze hebben gezien of
gedaan en weten van het bestaan van dingen af)
• Concreet-operationele fase 7-12 jaar (ervaringen met elkaar vergelijken en
dingen navertellen)
• Formeel-operationele fase > 12 jaar (filosoferen over leven)
Psychodynamische (karakter) ontwikkeling (Freud)
• Id (driften)
• Superego
• Ego
• Fases
o Orale fase
o Anale fase
o Fallisch-oedipale fase (jaloezie
o Latentie fase (onderdeel van groep zijn)
o Genitale fase (puberteit en seksuele gevoelens)
Sociale ontwikkeling (Eriksson)
Eriksson was een leerling van Freud en heeft alle theorieën samengevoegd. Hoe
word je lid van de maatschappij?
• Eerste jaar: hulpeloos en afhankelijk
• Tweede jaar: lopen en praten (dingen ondernemen)
• Peuter: koppigheidsfase, magisch denken en animisme (= alles heeft leven)
• Kleuter: verfijning motoriek (kunnen huppelen, veterstrikken ect.)
• Latentiefase: deel van de groep
• Adolescentie: zelf beslissen en onzekerheid
Behandelopties
• 0 t/m 3 jaar: afhankelijk van kind, maar heb geen verwachtingen, kleine
behandelingen willen soms wel.
• 4 t/m 6 jaar: afhankelijk van kind, afleiden helpt goed, uitgebreide
behandelingen lastig.
• 7 t/m 12 jaar: behandelen lukt vaak wel, aangepaste uitleg, zelf laten
meewerken en beloning zijn erg belangrijk.
• 12 jaar en ouder: behandel als volwassene, maar wees niet verbaasd als
puber als kind van 4 reageert. NB! Negeer dit.
3
, Angst
• Angst voor 1 ding (state anxiety) of voor alles (trait anxiety)
o Sommigen kinderen zijn bang voor bepaalde dingen, bv. door
ervaringen uit verleden, sommigen zijn bang voor alles.
• Fight, fly of freeze reactie
• Angst moet reëel zijn
Ontwikkeling angst
Drie algemene routes waarlangs angsten zich kunnen ontwikkelen
• Directe conditionering
o Volgens schema van Pavlov → elke keer eten een bel luiden, link
leggen
o Een of meer akelige tandheelkundige ingrepen die uiterst pijnlijk waren
of waarbij de patiënt zich extreem hulpeloos en ontredderd voelde
o Voorbeeld: telkens zeggen dat je bijna klaar bent terwijl dit niet zo is →
kind gaat altijd denken dat je dan liegt
• Model-leren
o Het zien van een situatie die bij iemand anders angst oproept kan bij
een kind in een toekomstige soortgelijke situatie ook angst opwekken.
o Model-leren gebeurt vooral als het gedrag wordt waargenomen van
personen met wie het kind een sterke band heeft, zoals ouders.
o Kind kan meegenomen worden naar leuke maar ook niet leuke
behandelingen → trauma aan overhouden
o Gebeurt vooral bij kinderen die een sterke band met ouder(s) hebben
• Overdracht van bedreigende en negatieve informatie
o Het kennisnemen van angstige gebeurtenissen en/of ervaringen van
anderen kan angst opwekken. (Bijv. hoe vervelend het trekken van een
kies was)
Gevolgen
• Gedragsproblemen
• Vermijding van tandheelkundige zorg
o Geen afspraak maken omdat het huis dan op stelten staat
Het voorkomen van een negatieve conditionering
• Het aantal prikkels dient zo laag mogelijk te zijn: immers, zonder primaire
(ongeconditioneerde) prikkel ook geen geconditioneerde reflex
• Geen geconditioneerde prikkels in eigen gedrag of opmerkingen
• Kind in staat stellen onaangename behandeling te verwerken.
4
Mondzorgkunde 3 – 2020/2021
Inhoud
Inleiding in de kindertandheelkunde....................................................................... 2
Cariësmanagement .................................................................................................. 7
Parodontale aandoeningen bij kinderen............................................................... 15
Kind in de stoel ....................................................................................................... 21
Lokaal anesthesie bij kinderen .............................................................................. 24
Slicen melkelementen ............................................................................................ 29
Erosieve gebitsslijtage ........................................................................................... 36
Uitneembare apparatuur ........................................................................................ 41
Vaste apparatuur .................................................................................................... 44
Wat is ontwikkeling? .............................................................................................. 47
Baby, peuter en kleuter .......................................................................................... 51
Communicatie met (kleine) kinderen .................................................................... 55
Ontwikkeling schoolgaande kind .......................................................................... 61
Pubertijd, adolescentie .......................................................................................... 66
Afwijkende ontwikkeling (afwijkend gedrag bij kinderen) .................................. 70
1
,Inleiding in de kindertandheelkunde
Doelstellingen tandheelkundige zorg voor kinderen
• Het helpen bij de opvoeding van kinderen tot (gebits)-gezond gedrag
• Het vroegtijdig herkennen van risico’s voor het ontstaan van tandheelkundige
aandoeningen in een zo’n vroeg mogelijk stadium
• Het helpen voorkomen en het eventueel behandelen van die aandoeningen.
Richtlijnen
• Richtlijn mondzorg voor jeugdigen 2012
• KIMO: Klinisch praktijkrichtlijn voor jeugdigen diagnostiek (2019)
• KIMO: Preventie en behandeling (2020)
Mondgezondheid jeugd in Nederland
Alle mondzorg wordt tot 18 jaar vergoed in Nederland (alleen orthodontie niet)
• Rol tandartsen
o KNMT
o ANT
• Rol mondhygiënisten
o NvM
• Rol tandarts-pedodontologie
o NVvK (Nederlandse Vereniging van Kindertandheelkunde)
• Ivoren kruis (preventie)
o Gewoon gaaf
o Hou je mond gezond!
• Consultatiebureaus
o Voorlichtingen ouders (belang fluoride ect.)
Projecten
• Gezonde peutermonden
• Giga Gaaf
• Uitblinkers project (gericht naar ouders)
• Toothcamp, goed voor pubertanden (groep 8)
2
,Lichamelijke ontwikkeling van kinderen
• Eerste levensjaar en groeispurt meeste groei
Intellectuele of cognitieve ontwikkeling (Piaget) TENTAMEN
• Sensomotorische fase 0-2 jaar (kinderen leren door ervaring en gaan dingen
waarnemen)
• Pre-operationele fase 2-7 jaar (dingen benoemen die ze hebben gezien of
gedaan en weten van het bestaan van dingen af)
• Concreet-operationele fase 7-12 jaar (ervaringen met elkaar vergelijken en
dingen navertellen)
• Formeel-operationele fase > 12 jaar (filosoferen over leven)
Psychodynamische (karakter) ontwikkeling (Freud)
• Id (driften)
• Superego
• Ego
• Fases
o Orale fase
o Anale fase
o Fallisch-oedipale fase (jaloezie
o Latentie fase (onderdeel van groep zijn)
o Genitale fase (puberteit en seksuele gevoelens)
Sociale ontwikkeling (Eriksson)
Eriksson was een leerling van Freud en heeft alle theorieën samengevoegd. Hoe
word je lid van de maatschappij?
• Eerste jaar: hulpeloos en afhankelijk
• Tweede jaar: lopen en praten (dingen ondernemen)
• Peuter: koppigheidsfase, magisch denken en animisme (= alles heeft leven)
• Kleuter: verfijning motoriek (kunnen huppelen, veterstrikken ect.)
• Latentiefase: deel van de groep
• Adolescentie: zelf beslissen en onzekerheid
Behandelopties
• 0 t/m 3 jaar: afhankelijk van kind, maar heb geen verwachtingen, kleine
behandelingen willen soms wel.
• 4 t/m 6 jaar: afhankelijk van kind, afleiden helpt goed, uitgebreide
behandelingen lastig.
• 7 t/m 12 jaar: behandelen lukt vaak wel, aangepaste uitleg, zelf laten
meewerken en beloning zijn erg belangrijk.
• 12 jaar en ouder: behandel als volwassene, maar wees niet verbaasd als
puber als kind van 4 reageert. NB! Negeer dit.
3
, Angst
• Angst voor 1 ding (state anxiety) of voor alles (trait anxiety)
o Sommigen kinderen zijn bang voor bepaalde dingen, bv. door
ervaringen uit verleden, sommigen zijn bang voor alles.
• Fight, fly of freeze reactie
• Angst moet reëel zijn
Ontwikkeling angst
Drie algemene routes waarlangs angsten zich kunnen ontwikkelen
• Directe conditionering
o Volgens schema van Pavlov → elke keer eten een bel luiden, link
leggen
o Een of meer akelige tandheelkundige ingrepen die uiterst pijnlijk waren
of waarbij de patiënt zich extreem hulpeloos en ontredderd voelde
o Voorbeeld: telkens zeggen dat je bijna klaar bent terwijl dit niet zo is →
kind gaat altijd denken dat je dan liegt
• Model-leren
o Het zien van een situatie die bij iemand anders angst oproept kan bij
een kind in een toekomstige soortgelijke situatie ook angst opwekken.
o Model-leren gebeurt vooral als het gedrag wordt waargenomen van
personen met wie het kind een sterke band heeft, zoals ouders.
o Kind kan meegenomen worden naar leuke maar ook niet leuke
behandelingen → trauma aan overhouden
o Gebeurt vooral bij kinderen die een sterke band met ouder(s) hebben
• Overdracht van bedreigende en negatieve informatie
o Het kennisnemen van angstige gebeurtenissen en/of ervaringen van
anderen kan angst opwekken. (Bijv. hoe vervelend het trekken van een
kies was)
Gevolgen
• Gedragsproblemen
• Vermijding van tandheelkundige zorg
o Geen afspraak maken omdat het huis dan op stelten staat
Het voorkomen van een negatieve conditionering
• Het aantal prikkels dient zo laag mogelijk te zijn: immers, zonder primaire
(ongeconditioneerde) prikkel ook geen geconditioneerde reflex
• Geen geconditioneerde prikkels in eigen gedrag of opmerkingen
• Kind in staat stellen onaangename behandeling te verwerken.
4
