Adviesverslag
Zorgverleners en mondzorg
voor kwetsbare ouderen:
ervaringen en verbeterkansen.
Naam student:
Studentnummer:
E-mailadres:
Studiegroepscode:
Naam cursus:
Docent:
Inleverdatum:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Aantal woorden: 3990
Aantal woorden samenvatting: 292
Samenvatting..............................................................................................2
1. Inleiding...................................................................................................3
1.2 Doel- en vraagstelling........................................................................4
,2. Methoden................................................................................................5
2.1 Het onderzoeksdesign.......................................................................5
2.2 Setting en doelgroep.........................................................................5
2.3 Wijze van dataverzameling................................................................6
2.4 Wijze van data-analyse......................................................................7
2.5 Ethische overwegingen......................................................................8
3. Resultaten...............................................................................................8
3.1 Zelfzorg............................................................................................10
3.2 Ervaringen zorgverlener..................................................................11
3.3 Kennis zorgverlener.........................................................................12
3.4 Barrières..........................................................................................14
3.5 Behoeftes zorgverlener....................................................................15
3.6 Prioritering.......................................................................................16
4. Discussie...............................................................................................17
4.1 Voornaamste bevindingen met betekenisgeving............................17
4.2 Sterke punten..................................................................................18
4.3 Zwakke punten................................................................................18
4.4 Conclusie.........................................................................................19
5. Aanbevelingen.......................................................................................20
Microniveau...........................................................................................20
5.1 Integreer mondzorg in zorgplannen................................................20
5.2 Breng mondzorg naar voren tijdens evaluaties en intakegesprekken
...............................................................................................................20
5.3 Organiseer regelmatige klinische lessen........................................20
5.4 Gebruik van folders bij cliënten.......................................................20
Mesoniveau............................................................................................21
5.5 Nulmetingen bij cliënten..................................................................21
5.6 Teamoverleggen over mondzorg stimuleren...................................21
5.7 Bewustwordingscampagnes binnen de organisatie.........................21
1
,6. Literatuurlijst volgens APA.....................................................................22
7. Bijlagen..................................................................................................27
Bijlage 1: Inclusie- exclusiecriteria, zoektermen, persoonskenmerken en
zoekplan................................................................................................27
Bijlage 2: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.................33
Bijlage 3: Format IC formulier................................................................34
Bijlage 4: Topiclijst.................................................................................35
Bijlage 5: Codeboom..............................................................................41
Bijlage 6: Planning.................................................................................42
Bijlage 7: Reflectieverslag.....................................................................44
Bijlage 8: Beoordeling opdrachtgever....................................................45
Bijlage 9: Informatiebrief.......................................................................46
Samenvatting
Achtergrond
Ongeveer 300.000 kwetsbare thuiswonende ouderen in Nederland voldoen niet aan de richtlijnen
voor een gezond gebit, wat leidt tot gebrekkige mondhygiëne en gezondheidsproblemen, zoals pijn,
slikproblemen en infecties die andere aandoeningen kunnen verergeren (Zorginstituut Nederland,
2021). In het wijkteam van ZorgSpectrum in Nieuwegein-Zuid zijn vergelijkbare signalen
waargenomen bij thuiswonende cliënten die duiden op beperkte mondzorg. Uit observaties blijkt
dat mondzorg in de praktijk niet expliciet wordt besproken of gerapporteerd door zorgverleners. Dit
roept de vraag op in hoeverre mondzorg als prioriteit wordt meegenomen in zorgplannen. Om deze
kwestie beter te begrijpen, is meer inzicht nodig in de ervaringen van wijkteams in zowel
Nieuwegein-Zuid als Nieuwegein-Noord.
Methode
Dit onderzoek betreft een kwalitatieve studie, uitgevoerd middels een doelgerichte steekproef.
Hiervoor zijn acht semi-gestructureerde interviews afgenomen met verpleegkundigen die werkzaam
zijn in de wijk. De interviews zijn na afname woordelijk getranscribeerd en systematisch gecodeerd.
Resultaten
Uit de interviews blijkt dat zorgverleners een gebrek aan kennis en scholing ervaren over mondzorg,
wat leidt tot onzekerheid en beperkte aandacht in de praktijk. Mondzorg wordt vaak niet besproken
of gerapporteerd, en aannames over de zelfredzaamheid van cliënten zorgen ervoor dat
ondersteuning vaak ontbreekt. Zorgverleners benadrukken de noodzaak van richtlijnen, scholing en
opname in zorgplannen om mondzorg meer prioriteit te geven en systematisch te integreren in de
dagelijkse zorg.
Conclusie
2
, Dit onderzoek biedt inzichten in de ervaringen van zorgverleners bij mondzorg voor kwetsbare
ouderen, maar benadrukt de noodzaak van vervolgonderzoek met diverse steekproeven om de
resultaten te valideren.
Advies
Het onderzoek adviseert ZorgSpectrum focus te leggen op mondzorg in de dagelijkse zorgpraktijk.
Aanbevelingen omvatten regelmatige klinische lessen, integratie van mondzorg in zorgplannen,
bewustwording bij cliënten en mantelzorgers en organisatiebrede interventies zoals richtlijnen,
teamoverleggen en bewustwordingscampagnes. Deze aanpak beoogt obstakels te verkleinen en de
zorgkwaliteit te verbeteren.
1. Inleiding
In Nederland voldoen ongeveer 300.000 kwetsbare, thuiswonende ouderen niet aan de richtlijnen
voor een gezond gebit, wat resulteert in gebrekkige mondhygiëne en daarmee gepaard gaande
gezondheidsproblemen (Zorginstituut Nederland, 2021). Hoewel steeds meer ouderen zelfstandig
blijven wonen en hun eigen gebit behouden, verslechtert de kwaliteit van mondverzorging naarmate
ze ouder worden (KNMT, 2025). Dit kan leiden tot specifieke lichamelijke klachten, zoals pijn bij het
kauwen, slikproblemen, ondervoeding en mondinfecties die zich kunnen verspreiden. Daarnaast
kunnen ontstekingen in de mond aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en
luchtweginfecties verergeren (Janto et al., 2022). Dit benadrukt het belang van voorlichting en
ondersteuning door zorgverleners, die in toenemende mate geconfronteerd worden met de
noodzaak om mondzorg te integreren in de dagelijkse zorgpraktijk (Zorgvoorbeter, 2025).
Voor kwetsbare groepen, zoals thuiswonende ouderen, is het van belang dat zorgverleners aandacht
besteden aan mondzorg. Deze zorg omvat regelmatige mondhygiëne, zoals het zorgvuldig poetsen
van tanden, het onderhouden van kunstgebitten en het tijdig signaleren van klachten zoals pijn in de
mond (NIH, z.d.). Wanneer mondzorg tekortschiet, kunnen zich verschillende problemen voordoen
waaronder ophoping van tandplak, tandsteen, ontstekingen en uiteindelijk tandverlies, met
gevolgen voor zowel de lichamelijke als de algemene gezondheid van ouderen (Lipsky et al., 2025).
In deze situaties hebben zorgverleners een belangrijke taak om mondzorgproblemen tijdig te
signaleren en de juiste stappen te ondernemen.
ZorgSpectrum in Nieuwegein is een organisatie die wijkverpleging en ondersteuning biedt aan
ouderen en mensen met een chronische ziekte of beperking. Bij ZorgSpectrum staan persoonlijke
aandacht en samenwerking centraal (Zorgspectrum, z.d.). Het wijkteam van ZorgSpectrum,
bestaande uit wijkverpleegkundigen en verzorgende, biedt zorg en ondersteuning op maat in de
eigen woonomgeving van cliënten en werkt daarbij samen met andere zorginstellingen voor
integrale zorg met als doel de kwaliteit van leven van cliënten te verbeteren.
In de praktijk is geconstateerd dat mondzorg bij kwetsbare oudere cliënten van het wijkteam
Nieuwegein-Zuid vaak onderbelicht blijft. Dit komt tot uiting in signalen zoals frequent ervaren van
pijn in de mond, een onaangename mondgeur en slecht onderhouden gebitten van cliënten.
Daarnaast blijkt in de praktijk dat zorgverleners mondproblemen bij cliënten slechts beperkt
bespreken tijdens zorgmomenten en zelden worden gerapporteerd in het zorgdossiers, zelfs nadat
3
Zorgverleners en mondzorg
voor kwetsbare ouderen:
ervaringen en verbeterkansen.
Naam student:
Studentnummer:
E-mailadres:
Studiegroepscode:
Naam cursus:
Docent:
Inleverdatum:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Aantal woorden: 3990
Aantal woorden samenvatting: 292
Samenvatting..............................................................................................2
1. Inleiding...................................................................................................3
1.2 Doel- en vraagstelling........................................................................4
,2. Methoden................................................................................................5
2.1 Het onderzoeksdesign.......................................................................5
2.2 Setting en doelgroep.........................................................................5
2.3 Wijze van dataverzameling................................................................6
2.4 Wijze van data-analyse......................................................................7
2.5 Ethische overwegingen......................................................................8
3. Resultaten...............................................................................................8
3.1 Zelfzorg............................................................................................10
3.2 Ervaringen zorgverlener..................................................................11
3.3 Kennis zorgverlener.........................................................................12
3.4 Barrières..........................................................................................14
3.5 Behoeftes zorgverlener....................................................................15
3.6 Prioritering.......................................................................................16
4. Discussie...............................................................................................17
4.1 Voornaamste bevindingen met betekenisgeving............................17
4.2 Sterke punten..................................................................................18
4.3 Zwakke punten................................................................................18
4.4 Conclusie.........................................................................................19
5. Aanbevelingen.......................................................................................20
Microniveau...........................................................................................20
5.1 Integreer mondzorg in zorgplannen................................................20
5.2 Breng mondzorg naar voren tijdens evaluaties en intakegesprekken
...............................................................................................................20
5.3 Organiseer regelmatige klinische lessen........................................20
5.4 Gebruik van folders bij cliënten.......................................................20
Mesoniveau............................................................................................21
5.5 Nulmetingen bij cliënten..................................................................21
5.6 Teamoverleggen over mondzorg stimuleren...................................21
5.7 Bewustwordingscampagnes binnen de organisatie.........................21
1
,6. Literatuurlijst volgens APA.....................................................................22
7. Bijlagen..................................................................................................27
Bijlage 1: Inclusie- exclusiecriteria, zoektermen, persoonskenmerken en
zoekplan................................................................................................27
Bijlage 2: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.................33
Bijlage 3: Format IC formulier................................................................34
Bijlage 4: Topiclijst.................................................................................35
Bijlage 5: Codeboom..............................................................................41
Bijlage 6: Planning.................................................................................42
Bijlage 7: Reflectieverslag.....................................................................44
Bijlage 8: Beoordeling opdrachtgever....................................................45
Bijlage 9: Informatiebrief.......................................................................46
Samenvatting
Achtergrond
Ongeveer 300.000 kwetsbare thuiswonende ouderen in Nederland voldoen niet aan de richtlijnen
voor een gezond gebit, wat leidt tot gebrekkige mondhygiëne en gezondheidsproblemen, zoals pijn,
slikproblemen en infecties die andere aandoeningen kunnen verergeren (Zorginstituut Nederland,
2021). In het wijkteam van ZorgSpectrum in Nieuwegein-Zuid zijn vergelijkbare signalen
waargenomen bij thuiswonende cliënten die duiden op beperkte mondzorg. Uit observaties blijkt
dat mondzorg in de praktijk niet expliciet wordt besproken of gerapporteerd door zorgverleners. Dit
roept de vraag op in hoeverre mondzorg als prioriteit wordt meegenomen in zorgplannen. Om deze
kwestie beter te begrijpen, is meer inzicht nodig in de ervaringen van wijkteams in zowel
Nieuwegein-Zuid als Nieuwegein-Noord.
Methode
Dit onderzoek betreft een kwalitatieve studie, uitgevoerd middels een doelgerichte steekproef.
Hiervoor zijn acht semi-gestructureerde interviews afgenomen met verpleegkundigen die werkzaam
zijn in de wijk. De interviews zijn na afname woordelijk getranscribeerd en systematisch gecodeerd.
Resultaten
Uit de interviews blijkt dat zorgverleners een gebrek aan kennis en scholing ervaren over mondzorg,
wat leidt tot onzekerheid en beperkte aandacht in de praktijk. Mondzorg wordt vaak niet besproken
of gerapporteerd, en aannames over de zelfredzaamheid van cliënten zorgen ervoor dat
ondersteuning vaak ontbreekt. Zorgverleners benadrukken de noodzaak van richtlijnen, scholing en
opname in zorgplannen om mondzorg meer prioriteit te geven en systematisch te integreren in de
dagelijkse zorg.
Conclusie
2
, Dit onderzoek biedt inzichten in de ervaringen van zorgverleners bij mondzorg voor kwetsbare
ouderen, maar benadrukt de noodzaak van vervolgonderzoek met diverse steekproeven om de
resultaten te valideren.
Advies
Het onderzoek adviseert ZorgSpectrum focus te leggen op mondzorg in de dagelijkse zorgpraktijk.
Aanbevelingen omvatten regelmatige klinische lessen, integratie van mondzorg in zorgplannen,
bewustwording bij cliënten en mantelzorgers en organisatiebrede interventies zoals richtlijnen,
teamoverleggen en bewustwordingscampagnes. Deze aanpak beoogt obstakels te verkleinen en de
zorgkwaliteit te verbeteren.
1. Inleiding
In Nederland voldoen ongeveer 300.000 kwetsbare, thuiswonende ouderen niet aan de richtlijnen
voor een gezond gebit, wat resulteert in gebrekkige mondhygiëne en daarmee gepaard gaande
gezondheidsproblemen (Zorginstituut Nederland, 2021). Hoewel steeds meer ouderen zelfstandig
blijven wonen en hun eigen gebit behouden, verslechtert de kwaliteit van mondverzorging naarmate
ze ouder worden (KNMT, 2025). Dit kan leiden tot specifieke lichamelijke klachten, zoals pijn bij het
kauwen, slikproblemen, ondervoeding en mondinfecties die zich kunnen verspreiden. Daarnaast
kunnen ontstekingen in de mond aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en
luchtweginfecties verergeren (Janto et al., 2022). Dit benadrukt het belang van voorlichting en
ondersteuning door zorgverleners, die in toenemende mate geconfronteerd worden met de
noodzaak om mondzorg te integreren in de dagelijkse zorgpraktijk (Zorgvoorbeter, 2025).
Voor kwetsbare groepen, zoals thuiswonende ouderen, is het van belang dat zorgverleners aandacht
besteden aan mondzorg. Deze zorg omvat regelmatige mondhygiëne, zoals het zorgvuldig poetsen
van tanden, het onderhouden van kunstgebitten en het tijdig signaleren van klachten zoals pijn in de
mond (NIH, z.d.). Wanneer mondzorg tekortschiet, kunnen zich verschillende problemen voordoen
waaronder ophoping van tandplak, tandsteen, ontstekingen en uiteindelijk tandverlies, met
gevolgen voor zowel de lichamelijke als de algemene gezondheid van ouderen (Lipsky et al., 2025).
In deze situaties hebben zorgverleners een belangrijke taak om mondzorgproblemen tijdig te
signaleren en de juiste stappen te ondernemen.
ZorgSpectrum in Nieuwegein is een organisatie die wijkverpleging en ondersteuning biedt aan
ouderen en mensen met een chronische ziekte of beperking. Bij ZorgSpectrum staan persoonlijke
aandacht en samenwerking centraal (Zorgspectrum, z.d.). Het wijkteam van ZorgSpectrum,
bestaande uit wijkverpleegkundigen en verzorgende, biedt zorg en ondersteuning op maat in de
eigen woonomgeving van cliënten en werkt daarbij samen met andere zorginstellingen voor
integrale zorg met als doel de kwaliteit van leven van cliënten te verbeteren.
In de praktijk is geconstateerd dat mondzorg bij kwetsbare oudere cliënten van het wijkteam
Nieuwegein-Zuid vaak onderbelicht blijft. Dit komt tot uiting in signalen zoals frequent ervaren van
pijn in de mond, een onaangename mondgeur en slecht onderhouden gebitten van cliënten.
Daarnaast blijkt in de praktijk dat zorgverleners mondproblemen bij cliënten slechts beperkt
bespreken tijdens zorgmomenten en zelden worden gerapporteerd in het zorgdossiers, zelfs nadat
3
