Bestuursprocesrecht – hoorcolleges
Inhoudsopgave
HC 1: Toeslagenaffaire .................................................................................................................. 2
HC 2: Asielcrisis ..........................................................................................................................17
HC 3: wooncrisis .........................................................................................................................28
,HC 1: Toeslagenaffaire
Het is inmiddels al een tijdje geleden.
Waarom gaan we deze uitlichten? Dit is een van de grootste constitutionele momenten van het
staats- en bestuursrecht geweest. Dit is een soort shock tot he system geweest: een check om
te kijken of alles nog wel klopt. Wat mag een bestuursrechter precies? Wat verwachten we van
rechtsbescherming? Wat verwachten we van de wetgever?
Het laat onze meest kwetsbare punten van ons rechtssysteem zien.
Toeslagen is inkomenscompensatie. Je hebt zorg nodig, een woning nodig. Als je gaat werken en
kinderen hebt, maar arbeidsparticipatie wil stimuleren, heb je een regeling voor kinderopvang
nodig.
Kinderopvang wordt privaat uitgevoerd, dus niet door de overheid. De hoogte van jouw toeslag is
van heel veel omstandigheden afhankelijk, waarvoor je ook die private partijen nodig hebt.
Als je een vaste baan hebt, dus je werkt jarenlang 38 uur en je zit bij een grote
kinderopvangorganisatie heb je eigenlijk geen problemen met de toeslag. Want: je inkomen blijft
vrij gelijk, uren blijven gelijk en de uren kinderopvang blijven gelijk. Als je een professioneel
bureau hebt, is de prijs vaak inzichtelijk en er liggen goede contracten. Maar je komt in de
,problemen als je geen vaste baan hebt, flexibele werkuren hebt, een kwetsbare gezondheid (af
en toe uitvallen waardoor je niet kan werken) of bij een niet zo hele professionele
kinderopvangsituatie.
Aanvankelijk was het idee; we gaan burgers niet belasten met de toeslag. We gaan de toeslag
direct aan de opvang geven: zij verantwoordelijk voor administratie en zij hebben contact met de
overheid.
Maar dit wilde confessionele partijen niet; opvang in eigen kring, terecht kunnen bij een
opvangmoeder, soms zelfs in familieverband opvangen. Dus niet alleen naar grote organisaties,
maar ook bij opvangouders thuis organiseren. Dit heeft veel flexibiliteit gegeven, maar dit heeft
een grote, professionele administratie bij partijen gelegd die niet altijd die professionaliteit
hebben.
Dus het is een moeilijke toeslag met een enorme administratieplicht voor burgers; niet zo zeer
voor opvangorganisaties. Waarom is het zo misgegaan bij de toeslagenaffaire? Dat zit in de alles-
of-niets-benadering. Er werd gezegd: kijk, een toeslag, het is bijna een soort gunst, een recht, je
vraagt het aan. Jij hebt de bewijslast; je moet al die gegevens overleggen en administreren.
Men was wel bang dat van die toeslagen misbruik wordt gemaakt. Ook met belastingen;
belastingen drijven erop dat jij eerlijk aangifte doet en alle gegevens verstrekt. Vanuit het
belastingrecht zijn er traditioneel vrij draconische maatregelen als je liegt bij de aangifte. Als je
niet eerlijk aangifte doet, dan geeft de Awr een bewijslastomkeringsregel als ze hierachter
komen. Dan moet jij volledig kunnen aantonen wat precies je inkomen is geweest en wat precies
je vermogen is. Dat is traditioneel belastingrecht, staat al tientallen jaren in de Awr.
Bij de toeslag hebben ze hetzelfde gedaan; toeslagen worden ook door belasting uitgevoerd. Het
is jouw bewijslast; je moet alles kunnen verantwoorden. Als we erachter komen dat een deel van
de verantwoording niet klopt, dan wordt de bewijslast omgekeerd en vorderen we alles terug. Dit
is dus het lastige. Stel: jij werkt flexibele uren of je hebt geen vaste baan, je brengt je kind naar
een kinderopvangbureau wat niet mega professioneel is en op een gegeven moment loopt je
contract af en je hebt even twee weken minder uren werk, dan moet je dat dus regelen met je
kinderopvangbureau. Dan moet er bijvoorbeeld een nieuwe overeenkomst worden getekend.
Stel het tarief van de kinderopvang gaat omhoog, moet er een overeenkomst zijn waar de prijs
van de kinderopvang in staat. Stel nou dat jij als ouder over een jaar 30.000 euro aan
kinderopvangtoeslag hebt ontvangen, op een gegeven moment is het uurtarief omhooggegaan
en je hebt geen ondertekende overeenkomst waarin dat juiste uurtarief staat. Dan kan het dat
van die €30.000 jij 3.000 euro niet kan verantwoorden (denk ook aan als een deel contant is
betaald); hoeveel moet je dan terugbetalen? €3.000 of €30.000? Volgens de alles-of-niets-
benadering moet je €30.000 terugbetalen. Er is dus een heel fors handhavingssysteem opgezet.
Oorspronkelijk geleend vanuit het gewone belastingrecht. Als je een klein bedrag niet kan
verantwoorden, dan betaal je de hele toeslag terug. Hierdoor zijn mensen enorm in financiële
problemen gekomen.
, Dus het is geprivatiseerd een enorme bewijslast voor burgers; enorme administratieplicht.
Eerst doe je een aanvraag tot kinderopvangtoeslag. We willen arbeidsparticipatie; je moet
meteen kunnen gaan werken, dus als er plek is bij de opvang, gelijk je kinderen ernaar toe
brengen. Je krijgt dus meteen een voorschot. Eerst een voorschotbeschikking, dan pas toetsen
aan inhoudelijke vereisten. Dus achteraf controleren of wat jij aangevraagd hebt juist is. Dan per
fiscaal jaar vindt er een vaststelling van de tegemoetkoming plaats; vaststellingsbesluit.
Stel nou dat je vaststellingsbesluit niet helemaal overeenkomt met je voorschotbeschikking, dan
gaan we een herzieningsbesluit nemen. In het herzieningsbesluit wordt bepaald dat jij te veel
hebt ontvangen.
Dan vervolgens gaan we wat je te veel hebt ontvangen in een terugvorderingsbesluit neerleggen
waarbij we daadwerkelijk dat geld gaan terugnemen. Dan is er een hele grote kans dat je die
€30.000 niet in één keer kan betalen (anders had je er helemaal geen recht op). Dan kan je nog
een betalingsregeling met de belastingdienst treffen; besluit van een betalingsregeling voor een
x bedrag per maand aan de belastingdienst. Uiteindelijk als dat allemaal niet werkt, dan kan de
belastingdienst de schuld gaan invorderen.
Er staat een geldschuldenregeling in de Awb, maar een groot gedeelte wordt via het civiele recht
afgedaan.
Zo zit het systeem in elkaar.
Van fraude beticht → geen betalingsregeling, in één keer betalen
Inhoudsopgave
HC 1: Toeslagenaffaire .................................................................................................................. 2
HC 2: Asielcrisis ..........................................................................................................................17
HC 3: wooncrisis .........................................................................................................................28
,HC 1: Toeslagenaffaire
Het is inmiddels al een tijdje geleden.
Waarom gaan we deze uitlichten? Dit is een van de grootste constitutionele momenten van het
staats- en bestuursrecht geweest. Dit is een soort shock tot he system geweest: een check om
te kijken of alles nog wel klopt. Wat mag een bestuursrechter precies? Wat verwachten we van
rechtsbescherming? Wat verwachten we van de wetgever?
Het laat onze meest kwetsbare punten van ons rechtssysteem zien.
Toeslagen is inkomenscompensatie. Je hebt zorg nodig, een woning nodig. Als je gaat werken en
kinderen hebt, maar arbeidsparticipatie wil stimuleren, heb je een regeling voor kinderopvang
nodig.
Kinderopvang wordt privaat uitgevoerd, dus niet door de overheid. De hoogte van jouw toeslag is
van heel veel omstandigheden afhankelijk, waarvoor je ook die private partijen nodig hebt.
Als je een vaste baan hebt, dus je werkt jarenlang 38 uur en je zit bij een grote
kinderopvangorganisatie heb je eigenlijk geen problemen met de toeslag. Want: je inkomen blijft
vrij gelijk, uren blijven gelijk en de uren kinderopvang blijven gelijk. Als je een professioneel
bureau hebt, is de prijs vaak inzichtelijk en er liggen goede contracten. Maar je komt in de
,problemen als je geen vaste baan hebt, flexibele werkuren hebt, een kwetsbare gezondheid (af
en toe uitvallen waardoor je niet kan werken) of bij een niet zo hele professionele
kinderopvangsituatie.
Aanvankelijk was het idee; we gaan burgers niet belasten met de toeslag. We gaan de toeslag
direct aan de opvang geven: zij verantwoordelijk voor administratie en zij hebben contact met de
overheid.
Maar dit wilde confessionele partijen niet; opvang in eigen kring, terecht kunnen bij een
opvangmoeder, soms zelfs in familieverband opvangen. Dus niet alleen naar grote organisaties,
maar ook bij opvangouders thuis organiseren. Dit heeft veel flexibiliteit gegeven, maar dit heeft
een grote, professionele administratie bij partijen gelegd die niet altijd die professionaliteit
hebben.
Dus het is een moeilijke toeslag met een enorme administratieplicht voor burgers; niet zo zeer
voor opvangorganisaties. Waarom is het zo misgegaan bij de toeslagenaffaire? Dat zit in de alles-
of-niets-benadering. Er werd gezegd: kijk, een toeslag, het is bijna een soort gunst, een recht, je
vraagt het aan. Jij hebt de bewijslast; je moet al die gegevens overleggen en administreren.
Men was wel bang dat van die toeslagen misbruik wordt gemaakt. Ook met belastingen;
belastingen drijven erop dat jij eerlijk aangifte doet en alle gegevens verstrekt. Vanuit het
belastingrecht zijn er traditioneel vrij draconische maatregelen als je liegt bij de aangifte. Als je
niet eerlijk aangifte doet, dan geeft de Awr een bewijslastomkeringsregel als ze hierachter
komen. Dan moet jij volledig kunnen aantonen wat precies je inkomen is geweest en wat precies
je vermogen is. Dat is traditioneel belastingrecht, staat al tientallen jaren in de Awr.
Bij de toeslag hebben ze hetzelfde gedaan; toeslagen worden ook door belasting uitgevoerd. Het
is jouw bewijslast; je moet alles kunnen verantwoorden. Als we erachter komen dat een deel van
de verantwoording niet klopt, dan wordt de bewijslast omgekeerd en vorderen we alles terug. Dit
is dus het lastige. Stel: jij werkt flexibele uren of je hebt geen vaste baan, je brengt je kind naar
een kinderopvangbureau wat niet mega professioneel is en op een gegeven moment loopt je
contract af en je hebt even twee weken minder uren werk, dan moet je dat dus regelen met je
kinderopvangbureau. Dan moet er bijvoorbeeld een nieuwe overeenkomst worden getekend.
Stel het tarief van de kinderopvang gaat omhoog, moet er een overeenkomst zijn waar de prijs
van de kinderopvang in staat. Stel nou dat jij als ouder over een jaar 30.000 euro aan
kinderopvangtoeslag hebt ontvangen, op een gegeven moment is het uurtarief omhooggegaan
en je hebt geen ondertekende overeenkomst waarin dat juiste uurtarief staat. Dan kan het dat
van die €30.000 jij 3.000 euro niet kan verantwoorden (denk ook aan als een deel contant is
betaald); hoeveel moet je dan terugbetalen? €3.000 of €30.000? Volgens de alles-of-niets-
benadering moet je €30.000 terugbetalen. Er is dus een heel fors handhavingssysteem opgezet.
Oorspronkelijk geleend vanuit het gewone belastingrecht. Als je een klein bedrag niet kan
verantwoorden, dan betaal je de hele toeslag terug. Hierdoor zijn mensen enorm in financiële
problemen gekomen.
, Dus het is geprivatiseerd een enorme bewijslast voor burgers; enorme administratieplicht.
Eerst doe je een aanvraag tot kinderopvangtoeslag. We willen arbeidsparticipatie; je moet
meteen kunnen gaan werken, dus als er plek is bij de opvang, gelijk je kinderen ernaar toe
brengen. Je krijgt dus meteen een voorschot. Eerst een voorschotbeschikking, dan pas toetsen
aan inhoudelijke vereisten. Dus achteraf controleren of wat jij aangevraagd hebt juist is. Dan per
fiscaal jaar vindt er een vaststelling van de tegemoetkoming plaats; vaststellingsbesluit.
Stel nou dat je vaststellingsbesluit niet helemaal overeenkomt met je voorschotbeschikking, dan
gaan we een herzieningsbesluit nemen. In het herzieningsbesluit wordt bepaald dat jij te veel
hebt ontvangen.
Dan vervolgens gaan we wat je te veel hebt ontvangen in een terugvorderingsbesluit neerleggen
waarbij we daadwerkelijk dat geld gaan terugnemen. Dan is er een hele grote kans dat je die
€30.000 niet in één keer kan betalen (anders had je er helemaal geen recht op). Dan kan je nog
een betalingsregeling met de belastingdienst treffen; besluit van een betalingsregeling voor een
x bedrag per maand aan de belastingdienst. Uiteindelijk als dat allemaal niet werkt, dan kan de
belastingdienst de schuld gaan invorderen.
Er staat een geldschuldenregeling in de Awb, maar een groot gedeelte wordt via het civiele recht
afgedaan.
Zo zit het systeem in elkaar.
Van fraude beticht → geen betalingsregeling, in één keer betalen
