Bestuursprocesrecht – Kennisclips
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 2
Kennisclip 1.2: historische ontwikkeling.............................................................................................2
Kennisclip 1.3: aard van het bestuursprocesrecht ..............................................................................4
Kennisclip 1.4: bevoegdheid bestuursrechter .....................................................................................9
Week 2 ........................................................................................................................................14
Kennisclip 2.1: bestuurlijke voorprocedure ...................................................................................... 14
Kennisclip 2.2: ontvankelijkheid ...................................................................................................... 20
Week 3 ........................................................................................................................................24
Kennisclip 3.1 Procesverloop en bewijs ........................................................................................... 24
Kennisclip 3.2 Toetsingsintensiteit ................................................................................................... 28
Week 4 ........................................................................................................................................33
Clip 4.1a. Omvang van het geding: besluit(onderdelen) en trechtering ............................................... 33
Clip 4.1b. Omvang van het geding: ambtshalve aanvullen en toetsen ................................................ 38
Clip 4.2. Kennisclip relativiteitsvereiste ............................................................................................ 40
Clip 4.3. Uitspraakbevoegdheden ................................................................................................... 46
Clip 4.4. Bestuurlijke lus ................................................................................................................. 54
Week 5 ........................................................................................................................................60
Clip 5.1: Voorlopige voorziening ...................................................................................................... 60
Clip 5.2: Hoger beroep .................................................................................................................... 62
Clip 5.3: Bijzondere rechtsmiddelen ................................................................................................ 66
Week 6 ........................................................................................................................................69
Clip 6.1 Exceptieve toetsing ............................................................................................................ 69
Clip 6.2 Afbakening bestuursrechter en burgerlijke rechter................................................................ 73
,Week 1
Kennisclip 1.2: historische ontwikkeling
Alles beter dan de burgerlijke rechter!
Bestuursrechtspraak is één van de laatste rechtsgebieden die tot ontwikkeling komt. Je had vrij
veel macht nodig van een vorst om een uitgebreid bestuurssysteem te krijgen.
In een autoritair regime, met een sterke vorst, zal degene die de macht heeft, deze macht niet
snel willen laten controleren. Er was geen systeem van rechtsbescherming tegen de vorst.
Daarom in het begin in veel landen geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming.
Bestuursrechtelijke rechtsbescherming begint bij de gewone rechter.
Eerste jaren na de Grondwet van 1815:
• De burgerlijke rechter acht zich snel bevoegd: Willem I vaardigt het Conflictenbesluit uit
o = uiteindelijk had Willem I het uiteindelijke oordeel over de geschillen (de
absolute macht)
• Grote weerstand tegen de civiele procedure in het parlement: te ingewikkeld, kostbaar
en tijdrovend
• De wetgever stelt steeds vaker administratief beroep open (GS, Kroon)
• Legitimiteit wordt ontleend aan het gezag van het college (de kroon, regering of
gedeputeerde staten), niet aan de procedure
Heel lang zijn bestuursrechtelijke geschillen niet als juridische geschillen gezien. Zo duurt het
een tijdje voordat men accepteert dat bestuursrechtelijke geschillen, geschillen zijn die je aan
een onafhankelijke instantie moet voorleggen.
Waar moet de rechtsbescherming worden ondergebracht? Vanaf beginjaren zie je een enorme
weerstand tegen bestuursrecht: alles beter dan de burgerlijke rechter.
Er ontstaat een discussie waar die rechtsbescherming naar toe moet. Men kijkt liever naar
andere vormen van rechtsbescherming: grote voorkeur voor bestuur. De wetgever stelt steeds
vaker administratief beroep open. Dus primair binnen het bestuur. De rechter wordt eruit
gehouden.
Het bestuursrecht is hier nog klein/heel leeg. We wilden geen te gecompliceerde procedure,
maar juist laagdrempelig en snel.
Administratie of rechter?
Niet alleen een discussie tussen kroon en parlement, maar ook een wetenschappelijke
discussie. Gevoerd door twee mannen: minister Loef en professor Struyken.
Loef was minister van justitie en hij zag rond 1900 al dat die rechtsbescherming tegen het
bestuurlijk gezag onderontwikkeld was → te weinig rechtsbescherming aan burger. Hij maakte
een vooruitstrevend wetsvoorstel hoe bestuursrecht vorm te geven. Het is een alomvattend
ontwerp van rechtsbescherming binnen het bestuursrecht.
,Professor Struyken zei: is dit wat we willen? Bij het bestuur zelf of bij de rechter? Hij schreef dat
het wetsvoorstel een lege huls was; zou uitlopen op een desillusie. Kern: toen onze vorst nog een
autoritaire vorst was, hadden we echt tegenmacht nodig, maar tegenwoordig parlementaire
democratie: hierin is de wil van het volk vertegenwoordigd. In de huidige tijd moet de macht dan
ook echt in het parlement liggen. Hij vroeg zich ook af of bestuursrechtelijke beslissingen echt
juridisch waren: gaat ook om beleidsvorming/politiek (waar een klein juridisch randje aan zit; dit
randje is inmiddels veel groter geworden). Wat weten juristen nou van veiligheid op de
werkvloer/natuurbescherming/noodzakelijke vervoersvoorzieningen? Dit zijn primair vragen
waar je expertise voor nodig hebt.
Uiteindelijk kwam Struyken eruit als de grote winnaar: het wetsvoorstel van Loef kwam er niet
doorheen.
Van enumeratie naar algemene rechtsbescherming
• De raden van beroep en de Centrale Raad van Beroep worden de eerste onafhankelijke
bestuursrechters van Nederland
• In de jaren ‘70 ontstaat een algemene aanvullende rechtsgang bij een onafhankelijke
rechter (Wet Arob, Afdeling rechtspraak RvS)
• In 1985 oordeelt het EHRM het Kroonberoep (Afdeling geschillen RvS) in strijd met art. 6
EVRM (Benthem-arrest)
• In 1994 treedt de Awb in werking
• Discussie over organisatie blijft
Vanaf het begin van de industrialisatie bestaat er discussie over het bestuursrecht: toen ging het
vooral om bescherming van arbeiders. Zij moesten laagdrempelig naar een wetgever kunnen.
De ongevallenwet is de eerste wet waar onafhankelijke rechtsbescherming mogelijk werd: de
onafhankelijke rechter die deze wet gaat controleren. Als je het niet eens bent met raad van
beroep (eerste aanleg), dan naar centrale raad van beroep. Dit is de eerste vorm van
bestuursrechtspraak. Ondertussen gaat de discussie over de vormgeving van bestuursrecht
door.
Dan krijg je een stelsel van enumeratie: we richten een specifiek rechtscollege op en daar
worden later dingen aan toegevoegd. Zo ontstaat er een enorm versnipperd stelsel van
rechtsbescherming.
Als je niet uitkomt in dat web → in de jaren ’70 komt er een restvoorziening als er geen specifiek
rechtscollege is. Dan ga je naar de algemene bestuursrechter. Dan zijn wij bijna één van de
allerlaatste in Europa die bestuursrechtspraak regelen.
Nederland wordt gedaagd voor EHRM: jullie hebben heel veel rechtsbescherming ondergebracht
bij het bestuur: soms maken jullie een rechter bevoegd en soms alleen administratief beroep.
Dat administratief beroep is uiteindelijk neergelegd bij de Kroon/de regering: je kunt je geschil bij
de raad van state neerleggen en die gaf dan een advies of jouw beroep wel of niet gegrond moest
worden verklaard. Uiteindelijk bevoegdheid van de Kroon/de regering: zij konden ervoor kiezen of
het advies van de raad van state werd doorgevoerd. Dit voldoet niet aan artikel 6 EVRM.
, Dit schudde Nederland wakker: het bestuursrecht moest anders. Dat is de tijd dat de Awb wordt
ontworpen.
Maar dit betekent geen einde aan discussies.
Drie hoogste bestuursrechters
Het is een ingewikkeld systeem. We hebben drie bestuursrechters. Zij zijn elke keer de laatste
instantie die over de Awb beslist. Er is dus geen hiërarchie.
1. Centrale raad van beroep
a. Oudste bestuursrechter die altijd een onafhankelijke rechter is geweest
b. Gespecialiseerde bestuursrechter
2. Raad van State
a. Van origine een bestuursorgaan dat zich focust op omgevingsrecht
b. Algemene bestuursrechter
3. College van beroep voor bedrijfsleven (CBB)
a. Gespecialiseerde bestuursrechter
b. Gaat primair om de markt
c. Heeft alleen met professionele bedrijven te maken
d. Kunnen een tegengesteld belang hebben met de overheid, maar vaak vindt
overheid een goed vestigingsklimaat ook belangrijk
Dus is er niks bijzonders geregeld, dan ga je naar de raad van state. Is er wel wat bijzonders
geregeld dan ga je naar de centrale raad van beroep of het CBB.
Het debat blijft wie het meest geschikt is. Rond kabinet Rutte II stond in regeerakkoord:
bestuursrechtspraak opnieuw worden gereorganiseerd: we gaan de RvS opknippen in een
afdeling advisering en een afdeling bestuursrechtspraak, CBB opheffen en integreren in Rvs en
Centrale raad van beroep gaat gewone rechtsmachtverdeling in, dus geen specifieke
bestuursrechter meer nodig. Hier is veel verzet tegen gekomen: het concept is ingetrokken, dus
het plan is nooit doorgezet.
Kennisclip 1.3: aard van het bestuursprocesrecht
In deze KC staan we stil bij de aard van het bestuursprocesrecht: wat zijn de wezenskenmerken?
Lijkt het op civiel recht? Strafrecht?
Kenmerken bestuursprocesrecht
Je hebt in de vorige clips gehoord dat rechtsbescherming eigenlijk begon bij de burgerlijke
rechter en we lang moeilijk hebben gedaan over bestuursrecht. Je mag niet zomaar naar de
bestuursrechter toe: alleen als dat in de wet bepaald is. In de volgende clip zien we de
bevoegdheid.
In de Awb: alleen besluiten.
Nog een kenmerk: we hebben heel lang alles in bestuur geïnvesteerd. We vinden nog steeds dat
bestuur het meest geschikt is om geschillen tussen bestuur en burgers op te lossen. Zij gaan
namelijk over de politiek en daarnaast hebben ze de expertise.
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 2
Kennisclip 1.2: historische ontwikkeling.............................................................................................2
Kennisclip 1.3: aard van het bestuursprocesrecht ..............................................................................4
Kennisclip 1.4: bevoegdheid bestuursrechter .....................................................................................9
Week 2 ........................................................................................................................................14
Kennisclip 2.1: bestuurlijke voorprocedure ...................................................................................... 14
Kennisclip 2.2: ontvankelijkheid ...................................................................................................... 20
Week 3 ........................................................................................................................................24
Kennisclip 3.1 Procesverloop en bewijs ........................................................................................... 24
Kennisclip 3.2 Toetsingsintensiteit ................................................................................................... 28
Week 4 ........................................................................................................................................33
Clip 4.1a. Omvang van het geding: besluit(onderdelen) en trechtering ............................................... 33
Clip 4.1b. Omvang van het geding: ambtshalve aanvullen en toetsen ................................................ 38
Clip 4.2. Kennisclip relativiteitsvereiste ............................................................................................ 40
Clip 4.3. Uitspraakbevoegdheden ................................................................................................... 46
Clip 4.4. Bestuurlijke lus ................................................................................................................. 54
Week 5 ........................................................................................................................................60
Clip 5.1: Voorlopige voorziening ...................................................................................................... 60
Clip 5.2: Hoger beroep .................................................................................................................... 62
Clip 5.3: Bijzondere rechtsmiddelen ................................................................................................ 66
Week 6 ........................................................................................................................................69
Clip 6.1 Exceptieve toetsing ............................................................................................................ 69
Clip 6.2 Afbakening bestuursrechter en burgerlijke rechter................................................................ 73
,Week 1
Kennisclip 1.2: historische ontwikkeling
Alles beter dan de burgerlijke rechter!
Bestuursrechtspraak is één van de laatste rechtsgebieden die tot ontwikkeling komt. Je had vrij
veel macht nodig van een vorst om een uitgebreid bestuurssysteem te krijgen.
In een autoritair regime, met een sterke vorst, zal degene die de macht heeft, deze macht niet
snel willen laten controleren. Er was geen systeem van rechtsbescherming tegen de vorst.
Daarom in het begin in veel landen geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming.
Bestuursrechtelijke rechtsbescherming begint bij de gewone rechter.
Eerste jaren na de Grondwet van 1815:
• De burgerlijke rechter acht zich snel bevoegd: Willem I vaardigt het Conflictenbesluit uit
o = uiteindelijk had Willem I het uiteindelijke oordeel over de geschillen (de
absolute macht)
• Grote weerstand tegen de civiele procedure in het parlement: te ingewikkeld, kostbaar
en tijdrovend
• De wetgever stelt steeds vaker administratief beroep open (GS, Kroon)
• Legitimiteit wordt ontleend aan het gezag van het college (de kroon, regering of
gedeputeerde staten), niet aan de procedure
Heel lang zijn bestuursrechtelijke geschillen niet als juridische geschillen gezien. Zo duurt het
een tijdje voordat men accepteert dat bestuursrechtelijke geschillen, geschillen zijn die je aan
een onafhankelijke instantie moet voorleggen.
Waar moet de rechtsbescherming worden ondergebracht? Vanaf beginjaren zie je een enorme
weerstand tegen bestuursrecht: alles beter dan de burgerlijke rechter.
Er ontstaat een discussie waar die rechtsbescherming naar toe moet. Men kijkt liever naar
andere vormen van rechtsbescherming: grote voorkeur voor bestuur. De wetgever stelt steeds
vaker administratief beroep open. Dus primair binnen het bestuur. De rechter wordt eruit
gehouden.
Het bestuursrecht is hier nog klein/heel leeg. We wilden geen te gecompliceerde procedure,
maar juist laagdrempelig en snel.
Administratie of rechter?
Niet alleen een discussie tussen kroon en parlement, maar ook een wetenschappelijke
discussie. Gevoerd door twee mannen: minister Loef en professor Struyken.
Loef was minister van justitie en hij zag rond 1900 al dat die rechtsbescherming tegen het
bestuurlijk gezag onderontwikkeld was → te weinig rechtsbescherming aan burger. Hij maakte
een vooruitstrevend wetsvoorstel hoe bestuursrecht vorm te geven. Het is een alomvattend
ontwerp van rechtsbescherming binnen het bestuursrecht.
,Professor Struyken zei: is dit wat we willen? Bij het bestuur zelf of bij de rechter? Hij schreef dat
het wetsvoorstel een lege huls was; zou uitlopen op een desillusie. Kern: toen onze vorst nog een
autoritaire vorst was, hadden we echt tegenmacht nodig, maar tegenwoordig parlementaire
democratie: hierin is de wil van het volk vertegenwoordigd. In de huidige tijd moet de macht dan
ook echt in het parlement liggen. Hij vroeg zich ook af of bestuursrechtelijke beslissingen echt
juridisch waren: gaat ook om beleidsvorming/politiek (waar een klein juridisch randje aan zit; dit
randje is inmiddels veel groter geworden). Wat weten juristen nou van veiligheid op de
werkvloer/natuurbescherming/noodzakelijke vervoersvoorzieningen? Dit zijn primair vragen
waar je expertise voor nodig hebt.
Uiteindelijk kwam Struyken eruit als de grote winnaar: het wetsvoorstel van Loef kwam er niet
doorheen.
Van enumeratie naar algemene rechtsbescherming
• De raden van beroep en de Centrale Raad van Beroep worden de eerste onafhankelijke
bestuursrechters van Nederland
• In de jaren ‘70 ontstaat een algemene aanvullende rechtsgang bij een onafhankelijke
rechter (Wet Arob, Afdeling rechtspraak RvS)
• In 1985 oordeelt het EHRM het Kroonberoep (Afdeling geschillen RvS) in strijd met art. 6
EVRM (Benthem-arrest)
• In 1994 treedt de Awb in werking
• Discussie over organisatie blijft
Vanaf het begin van de industrialisatie bestaat er discussie over het bestuursrecht: toen ging het
vooral om bescherming van arbeiders. Zij moesten laagdrempelig naar een wetgever kunnen.
De ongevallenwet is de eerste wet waar onafhankelijke rechtsbescherming mogelijk werd: de
onafhankelijke rechter die deze wet gaat controleren. Als je het niet eens bent met raad van
beroep (eerste aanleg), dan naar centrale raad van beroep. Dit is de eerste vorm van
bestuursrechtspraak. Ondertussen gaat de discussie over de vormgeving van bestuursrecht
door.
Dan krijg je een stelsel van enumeratie: we richten een specifiek rechtscollege op en daar
worden later dingen aan toegevoegd. Zo ontstaat er een enorm versnipperd stelsel van
rechtsbescherming.
Als je niet uitkomt in dat web → in de jaren ’70 komt er een restvoorziening als er geen specifiek
rechtscollege is. Dan ga je naar de algemene bestuursrechter. Dan zijn wij bijna één van de
allerlaatste in Europa die bestuursrechtspraak regelen.
Nederland wordt gedaagd voor EHRM: jullie hebben heel veel rechtsbescherming ondergebracht
bij het bestuur: soms maken jullie een rechter bevoegd en soms alleen administratief beroep.
Dat administratief beroep is uiteindelijk neergelegd bij de Kroon/de regering: je kunt je geschil bij
de raad van state neerleggen en die gaf dan een advies of jouw beroep wel of niet gegrond moest
worden verklaard. Uiteindelijk bevoegdheid van de Kroon/de regering: zij konden ervoor kiezen of
het advies van de raad van state werd doorgevoerd. Dit voldoet niet aan artikel 6 EVRM.
, Dit schudde Nederland wakker: het bestuursrecht moest anders. Dat is de tijd dat de Awb wordt
ontworpen.
Maar dit betekent geen einde aan discussies.
Drie hoogste bestuursrechters
Het is een ingewikkeld systeem. We hebben drie bestuursrechters. Zij zijn elke keer de laatste
instantie die over de Awb beslist. Er is dus geen hiërarchie.
1. Centrale raad van beroep
a. Oudste bestuursrechter die altijd een onafhankelijke rechter is geweest
b. Gespecialiseerde bestuursrechter
2. Raad van State
a. Van origine een bestuursorgaan dat zich focust op omgevingsrecht
b. Algemene bestuursrechter
3. College van beroep voor bedrijfsleven (CBB)
a. Gespecialiseerde bestuursrechter
b. Gaat primair om de markt
c. Heeft alleen met professionele bedrijven te maken
d. Kunnen een tegengesteld belang hebben met de overheid, maar vaak vindt
overheid een goed vestigingsklimaat ook belangrijk
Dus is er niks bijzonders geregeld, dan ga je naar de raad van state. Is er wel wat bijzonders
geregeld dan ga je naar de centrale raad van beroep of het CBB.
Het debat blijft wie het meest geschikt is. Rond kabinet Rutte II stond in regeerakkoord:
bestuursrechtspraak opnieuw worden gereorganiseerd: we gaan de RvS opknippen in een
afdeling advisering en een afdeling bestuursrechtspraak, CBB opheffen en integreren in Rvs en
Centrale raad van beroep gaat gewone rechtsmachtverdeling in, dus geen specifieke
bestuursrechter meer nodig. Hier is veel verzet tegen gekomen: het concept is ingetrokken, dus
het plan is nooit doorgezet.
Kennisclip 1.3: aard van het bestuursprocesrecht
In deze KC staan we stil bij de aard van het bestuursprocesrecht: wat zijn de wezenskenmerken?
Lijkt het op civiel recht? Strafrecht?
Kenmerken bestuursprocesrecht
Je hebt in de vorige clips gehoord dat rechtsbescherming eigenlijk begon bij de burgerlijke
rechter en we lang moeilijk hebben gedaan over bestuursrecht. Je mag niet zomaar naar de
bestuursrechter toe: alleen als dat in de wet bepaald is. In de volgende clip zien we de
bevoegdheid.
In de Awb: alleen besluiten.
Nog een kenmerk: we hebben heel lang alles in bestuur geïnvesteerd. We vinden nog steeds dat
bestuur het meest geschikt is om geschillen tussen bestuur en burgers op te lossen. Zij gaan
namelijk over de politiek en daarnaast hebben ze de expertise.
