Samenvatting Examenstof VWO Nederlands

Samenvatting Nederlands
Theorie examen



Hoofdstuk 2 Tekstdoelen en tekstsoorten
Paragraaf 2.1 Tekstdoelen

 Informeren: je wilt iets nieuws vertellen of verslag doen van een gebeurtenis of onderzoek  je blijft
objectief en je houdt je aan de feiten (bijvoorbeeld nieuwsberichten en verslagen).
 Uiteenzetten: vorm van informeren, maar dan specifiek iets uitleggen  je geeft objectieve informatie, je
kan een overzicht geven van verschillende mogelijkheden (bijvoorbeeld teksten in een schoolboek).
 Beschouwen: je belicht een probleem van verschillende kanten en zet je aan het denken , er wordt het
probleem geanalyseerd zodat je zelf een mening kunt vormen  Je bent overwegend objectief
(bijvoorbeeld recensies).
 Overtuigen: betogen, je probeert de lezer over te halen om het eens te zijn met jouw standpunt 
onderbouwt je standpunt met argumenten, ook noem je tegen argumenten die je weerlegt  je bent
subjectief (bijvoorbeeld een column).
 Activeren: je wilt niet alleen overtuigen, maar ook tot actie aanzetten  je bent subjectief (bijvoorbeeld
advertenties).
 Amuseren: hier wil de lezers vermaken kom maar dit kan met ironie of een hyperbool om je doel te
bereiken (bijvoorbeeld romans).



Paragraaf 2.2 Tekstsoort: De uiteenzetting

 Een uiteenzetting is een informatieve tekst, waarin je iets uitlegt/beschrijft/verklaart/mededeelt, je blijft
objectief en geeft geen eigen mening.
 je informeert over een situatie/onderwerp, je moet ervoor goed documenteren.
 Een uiteenzetting schrijf je in zakelijke en neutrale stijl.
 Handig voor een uiteenzetting zijn een indelingsstructuur, verklaringsstructuur en een tijdsstructuur.
 Zorg voor een aantrekkelijke aanleiding: voorbeeld of anekdote. Verdeel de kern in alinea’s, plaats de
kernzin vooraan of achteraan. Vat in het slot het belangrijkste samen en trek een conclusie.



Paragraaf 2.3 Tekstsoort: Het betoog

 Een betoog is een overtuigende tekst: je probeert de lezer van jouw standpunt te overtuigen. Jouw
mening staat centraal en die onderbouw je met argumenten. Ook hou je rekening met tegenargumenten
die je vervolgens weerlegt.
 Je schrijft een betoog in overtuigende stijl, je kunt retorische middelen gebruiken en de tegenstanders
uitdagen.
 Een stelling-argumentstructuur en een voor-nadelenstructuur zijn geschikt voor een betoog.
 Zorg voor een aantrekkelijke inleiding: begin met een verrassende stelling/anekdote. De kern verdeel je in
alinea’s, met voor elk argument een aparte alinea. In het slot trek je een conclusie waarin teruggrijpt op
het standpunt van de inleiding.



Paragraaf 2.4 Tekstsoort: De beschouwing

,  In een beschouwing beschrijf je interpretaties, verklaringen en meningen, zodat de lezer zelf een mening
kan vormen. Je blijft zelf objectief.
 Een onderwerp wordt van verschillende kanten belicht, zodat de lezen zelf een mening kan vormen
(opiniëren).
 Een beschouwing is zakelijk en beschrijvend, je beschrijft meningen. Als je ook je eigen mening beschrijft,
mag je wat persoonlijker worden. Een beschouwing is genuanceerd.
 Een probleem-oplossingstructuur, vraag-antwoordstructuur en een verklaringsstructuur zijn geschikt voor
een beschouwing.
 De inleiding bestaat uit meerdere alinea’s, aan het eind van de inleiding kun je een vraag stellen waarop
meerdere antwoorden mogelijk zijn. De kern verdeel je in alinea’s: voor elke mening/verklaring/oplossing
een alinea. Het slot heeft een open einde: er zijn meerdere antwoorden en verklaringen mogelijk.



Hoofdstuk 3 Tekstvormen geschreven taal
Paragraaf 3.1 Het nieuwsbericht

 Een nieuwsbericht geeft feiten die bij het publiek onbekend zijn,



Paragraaf 3.2 Het populair wetenschappelijk artikel

 In een populair wetenschappelijk artikel leg je wetenschappelijke kennis uit voor een breed publiek in
niet-wetenschappelijke taal. Je kunt een PWA vaak vinden in een neutrale en zakelijke stijl  geeft uitleg
over een onderwerp.
 Goede vaste tekststructuren zijn: indelings-, verklarings-, onderzoeks-, probleem-oplossing- en een vraag-
antwoordstructuur.



Paragraaf 3.3 Het verslag

 In een verslag beschrijf je een gebeurtenis of een onderzoek, je maakt een verslag zodat iedereen
achteraf beschikt over de feiten.
 Een verslag is zakelijk en objectief.
 In de inleiding beantwoord je de 5 w’s, in de kern beschrijf je de gebeurtenissen in chronologische
volgorde en in het slot geef je een samenvatting van het resultaat.



Paragraaf 3.4 Het werkstuk

 Een werkstuk is een schriftelijk verslag van een onderzoek dat je zelf hebt uitgevoerd. Tijdens het
onderzoek heb je je grondig verdiept in een onderwerp.



Paragraaf 3.5 De column

 Een column is een korte, prikkelende, persoonlijke beschouwing, die bedoeld is om te amuseren en
tegelijkertijd een mening te geven.

Paragraaf 3.6 Het essay