Samenvatting hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2 t/m paragraaf 4 (MEMO GESCHIEDENIS bovenbouw vwo)

Geschiedenis samenvatting hoofdstuk 1.

1.1

De eerste mensen -> nomadisch bestaan
 Bestaanwijze: jagen en verzamelen
 Homo habilis eerste mens, homosapiens (afrika)
 Nomaden: trekken rond in gebieden, leven in tijdelijke kampen -> gebied uitgeput ->
trekken verder
 Groepen van 20-30 mensen, weining bezit
 Amper sociale verschillen -> wel taakverdeling (man jagen, vrouw verzamelen)
 Prehistorie voor uitvinding schrift (wel grotschilderingen)

De eerste boeren
 Niet helemaal duidelijk waarom, maar -> er was wel meer voedselzekerheid
 12.000 v.Chr.: einde laatste ijstijd Midden-Oosten -> vruchtbaar gebied door veel
regen -> nomaden vestigen zich voor langere tijd (vruchtbare halve maan).
 Klimaatverandering: koud en droog -> gedwongen zelf voedsel te verbouwen ->
gebeurde wereldwijd (vooral Midden-Oosten) steeds meer.

Nieuwe levenswijze -> revolutie
 Uitvinding landbouw = overschakeling tot sedentair bestaan
 Gevolgen? ->
 Bevolkingsgroei door grotere voedselproductie en hoger geboortecijfer
 Sedentair bestaan zorgde voor veeteelt 7500 v.Chr. (voor vlees en bijproducten)
 Nieuwe technieken en materialen

Vooruitgang?
 Ja, MAAR ook nadelen (vooral voor de eerste boeren)
 Ongezonder (ondervoeding door monocultuur, infectieziekten vee, rugklachten door
landarbeid)
 Lagere gemiddelde lengte en leeftijdsverwachtingen
 Sociale ongelijkheid: verschillen tussen boeren in rijkdom, macht en aanzien ->
sociale hiërarchie

1.2

Eerste steden
 In Soemerië, zuid-Mesopotamië, rond 3300 v.Chr.
 Vruchtbare grond door slib uit rivieren (Tigris, Eufraat) -> aanleg nederzettingen

Arbeidsverdeling en hiërarchie
 Stedelijke gemeenschap = nieuwe soort samenleving
 Specialisatie andere activiteiten -> ontstaan beroepen
 Handelswaar -> koopman (welvarend, invloedrijk)
 Ontstaan arbeidsverdeling, maar ook sociale lagen: boeren, koopmannen, priesters,
etc.
 Behoeftes bestuurders -> orde handhaven, stad beschermen tegen vijanden en
irrigatiesystemen laten onderhouden.
 Opkomst koning (erfelijk), met hulp ambtenaren: taken -> administratie, wetten
opstellen, belasting onderhouden.



Verstedelijking buiten Soemerië

,  Egypte, ook vruchtbare gebieden -> complexe stedelijke gemeenschappen (ook in
China, Peru, India, Mexico)
 Kort, onafhankelijk achter elkaar ontwikkeld

Ontwikkeling schrift
 3300 v.Chr. = nodig om de stad te besturen: belasting bijhouden, loon afschrijven,
etc.
 Stap 1. Kleien voorwerpjes als geheugensteuntjes
 Stap 2. Vervanging door symbolen(cijfers): aantal+soort goederen kerven in
kleitabletten
 Stap 3. Toevoeging symbolen voor klanken (registratie namen) -> alle uitspraken nu
leesbaar!
 Stap 4. Vervanging door abstracte tekens (‘spijkers’)
 Soemeriërs, Olmec(stam Mexico) en Chinezen zonder invloed buitenaf schrift
ontwikkeld: EINDE PREHISTORIE
 Schrift kreeg later nieuwe functies -> ontstaan Soemerische en Egyptische literatuur

1.3

De vroegste staten -> centraal bestuur -> ambtenaren
 Egyptisch rijk 3100 v.Chr.
 Staat= begrensd, centraal bestuurd gebied
 Staat heeft macht over: beslissingen, rechten, geweld(centraal bestuur, farao, hoge
ambtenaren hebben die macht)
 Overheid heeft: geweldsmonopolie
 Ambtenaren: irrigatiesystemen onderhouden, oogst voor farao
 Loon voor ambtenaren (hoog), soldaten, arbeiders…
 Risico? Coupplegers (machtsovername)
 Babylonische rijk in Mesopotamië (staat pas na Egypte: 200 n.Chr.)

Macht en religie
 Farao gezien als god (zoon zonnegod Re)
 Polytheïsme in Egypte, geloof in leven na de dood (toelating tot dodenrijk o.b.v.
gedrag tijdens leven)
 Farao -> eeuwige goddelijkheid (piramide: makkelijke opstijgplaats)
 Belangrijkste taak farao: handhaven Mäat, kosmische orde+opperpriesterschap
 Uitvoering religieuze rituelen met behulp van priesters
 Farao beheerst hele economie: geen handelssteden, maar administratieve centra of
belangrijke tempelcomplexen

Verschillen Egypte en Mesopotamië
 Overeenkomsten: religie (polytheïstisch), opperpriesters, de koningen (uitverkoren
door goden)
 In Mesopotamië: geen beloning hiernamaals -> je komt in de grauwe onderwereld
 Geen graftombes (of piramides), maar wel tempeltorens/zieggoerats -> centrum van
elke stad (bakstenen terrassen met tempel erop)
 In Mesopotamië minder monumentale gebouwen -> geen hard gesteente, geen goed
bouwmateriaal en minder centraal bestuur.




Geschiedenis samenvatting hoofdstuk 2

2.1