2.1 Wetenschap en politiek in de Griekse stadstaat
Stadstaat = ‘stad’ met omringend platteland, heeft een klein opp. en inwonersaantal.
Autonoom à eigen bestuur en regels.
De eerste Griekse beschavingen
Met de uitvinding schrift rond 3000 v.C. was de oudheid begonnen. Ook wel de tijd van
Grieken en Romeinen.
De oudste beschaving in EU was de Minoïsche beschaving op Kreta. Ze hadden een schrift
dat op kleitabletten werd geschreven. Maar dit is nauwelijks ontcijferd. Er is erg weinig over
deze beschaving bekend.
Rond 1500 v.C. gingen Grieken heersen over Kreta. In die tijd ontstond de vroegste Griekse
beschaving. Deze Myceense beschaving werd geheerst door krijgsheren die basileus (koning)
werden genoemd. Ze regeerden vanuit paleizen en vochten met bronzen wapens.
De Myceense koningen vochten vaak tegen elkaar, maar in de 13e eeuw v.C. vochtten ze
samen tegen de Hittieten (heerste over Anatolië). De strijd ging over een stad die later werd
verwoest. De Myceense beschaving ging in de 12e eeuw v.C. ten onder.
Beschaving = Hoogontwikkelde cultuur.
De cultuur van de Griekse stadstaten
Vanaf de 8e eeuw kwam een nieuwe Griekse beschaving. De Grieken leefden toen in
onafhankelijke stadstaten (poleis) met een landbouwstedelijke samenleving. Ook was er een
groeiende economie en bevolkingsgroei. Toen er overbevolking in Griekenland dreigde,
vertrokken groepen Grieken per schip uit hun stadstaten en vestigden zich in koloniën aan
de kust van de Middellandse en Zwarte zee.
Ookal leefden ze niet in dezelfde staat, door de gezamenlijke cultuur hadden de Grieken het
idee dat ze een volk vormden. Zelfde taal, verhalen, goden.
Door de kolonisatie en gebruik van zelfde munt groeide de Griekse handel, nijverheid en
welvaart. Athene groeide bijv. uit tot een grote stad.
ron
In 5e eeuw kwam Griekse cultuur tot bloei, vooral wetenschap/bouw/beeldhouwkunst
De Griekse beschaving wordt klassiek genoemd omdat de gedachten en vormen ervan later
zo goed zijn gevonden dat ze werden nagedaan.
De antieke Grieken voelden zich met elkaar verbonden tegenover barbaren (Onbeschaafde
vreemdeling) Maar vaak voeren Griekse stadstaten ook oorlog met elkaar, ze werden pas in
338 V.C 1 rijk toen ze werden onderworpen door Macedonië.
De koning van Macedonië gaf zijn zoon, Alexander de Grote een Griekse opvoeding. Hij
veroverde in de jaren 334-323v.C. met Griekse soldaten het Perzische rijk en Egypte.
Hierdoor verspreidde de Griekse cultuur zich over een enorm gebied. Na zijn dood viel zijn
,rijk uiteen in verschillende rijken.
Inheems = oorspronkelijk
Burgerschap en politiek
Iedere polis had een eigen staatsvorm=
- Monarchie: Staatsvorm waarbij de macht bij 1 persoon ligt, het is erfelijk
- Aristocratie: regering van een groep aanzienlijke mensen, met erfelijke voorrechten.
- Oligarchie: Regering van een kleine groep mensen
- Democratie: Bestuur waarbij het volk beslist.
Oligarchie ontstond toen de economie zich goed ontwikkelde en ze vonden dat ook rijke
handelaren recht hadden op hoge bestuursposten. Sommige steden kregen hierdoor een
regering van rijken
Politiek: Bestuur van polis.
Tiran: Alleenheerser die met geweld de macht heeft gegrepen
Athene werd in 507 v.C. een democratie. Wel een directe democratie: bestuur waarin alle
burgers over politieke besluiten beslissen.
Burgers mochten zelf stemmen en spreken in de volksvergadering. Wel konden alleen
autochtone vrije mannen konden dit doen, vrouwen/slaven niet.
Niet iedereen vond demo goed idee, want geleid door emoties en hebzucht.
Wetenschappelijk denken
De Grieken verklaarde de wereld met verhalen over goden, zoals Zeus, Ares. De goden
waren bovennatuurlijk maar hadden menselijke eigenschappen. Ze maakten ruzie. Daardoor
dachten Griekse denkers dat goden een menselijk bedenksel waren. De filosofen (alle
wetenschappen) ontwikkelde een rationele manier van denken. Dus alles met hun verstand
te beredeneren.
Grieken niet uitvinders van Wetenschap, was zo oud als de mensheid. Ze maakten het wel
los van praktijk
2.2 Cultuur in het Romeinse rijk
Het Romeinse wereldrijk
Romeinen dachten dat hun stad eerder was gesticht, maar geen geschreven bronnen. Dus
waarschijnlijk werd Rome in de 4e eeuw V.C. een republiek (= staat zonder heerser). Hierin
moest de macht gedeeld worden en machthebbers snel worden afgelost. De machtigste
bestuurders die er waren zijn 2 consuls, die voor een jaar werden gekozen door een
volksvergadering en alleen konden werken met toestemming van de senaat, een vergadering
van mannen uit aanzienlijke families.
Rome was een stadstaat in Italië, rond 300 v.C. breidden de Romeinen hun machtsgebied
uit. Ze veroverden Midden- en Zuid-Italië. Hierna begon de expansie buiten Italië, zoals
Carthago. Ze kwamen wel tot Brittannië.
,Hoe konden de Romeinen dit wereldrijk veroveren?
Doordat ze de verslagen volken aan zich wisten te binden. Ze maakten de verslagen vijanden
tot slaaf en richtten bloedbaden en plunderingen aan. Maar ze lieten sommige
overwonnenen Romeins burger worden, met alle rechten.
De Romeinen gingen samenwerken met de verslagen vijanden: het werden bondgenoten die
troepen moesten leveren. Door dit kregen de Romeinen een erg sterk leger, het kon nooit
definitief verslagen worden. De Romeinen waren agressief. Ze waren uit op buit en wilde
roem over de hele bekende wereld. Maar zelf beweerden ze alleen oorlog te voeren om
zichzelf/bondgenoten te verdedigen.
Het keizerrijk
De veroveringen leiden in de 1e eeuw v/C. tot einde van de Romeinse republiek. Succesvolle
legeraanvoerders werden te machtig waardoor de senaat ze niet meer in de hand kon
houden. Er kwamen veel burgeroorlogen tussen de legeraanvoerders. Hierna kreeg Julius
Caesar de macht, Hij benoemde zichzelf in 44 v.C. tot dictator voor het leven. Kort hierna
werd hij vermoord door senatoren die de republiek wilde redden.
Vervolgens nieuwe burgeroorlog, gewonnen door Octavianus (geadopteerde zoon van
Caesar) Hij liet de instellingen republiek staan en noemde zichzelf princeps, eerste burger. Zo
bleef namelijk schijn van voortbestaan. Maar hij was wel alleenheerser. Met Octavianus
begon in 27 v.C. het Romeinse keizerrijk.
Keizer: vorst van groot rijk.
Octavianus liet zich imperator noemen, een eretitel voor veldheer. Ook nam hij de naam
Augustus. Hiermee liet hij zien dat hij boven gewone stervelingen was en als een god moest
worden vereerd. Zij gezicht kwam overal.
Na instelling keizerrijk à 2 eeuwen van rust: de pax Romana.
De keizer benoemde ook de bestuurders van provincies tot gouverneurs
(provinciebestuurder). Ze moesten verantwoording aan de keizer afleggen en zijn adviezen
opvolgen. De gouverneurs gaven ook leiding aan inheemse elites die steden bestuurden.
Pax Romana à betere welvaart. De Romeinen legden meer wegen en havens aan en zorgden
voor veilige zee. Rome werd voorzien van luxegoederen, waren veel reizigers
In Rome en veel andere delen rijk ontstonden een multiculturele samenleving.
Ontstaan van de Grieks-Romeinse cultuur
Toen de Romeinen met hun veroveringen in het Oosten begonnen, was de Griekse cultuur
daar al verspreid. De Romeinen namen daar veel van over, waardoor de mengcultuur
ontstond. De Grieks-Romeinse cultuur.
Door de Grieken ging Romeinse goden meer op mensen lijken, en namen ze goden over.
Romeinen geloofden dat hun staat werd beschermd door hun staatsgoden. Bestuurders en
Ambtenaren moesten daarom aanhanger zijn van de Romeinse staatsgodsdienst.
,In het Romeinse rijk was godsdienstige tolerantie (= toestaan van andere culturen en
meningen) als ze maar meededen aan verering staatsgoden/keizer.
Ook op gebied wetenschap, filosofie en literatuur lieten de Romeinen zich inspireren. Na
verovering Griekenland haalden ze beelden naar Rome. Maar Romeinse beeldhouwers
ontwikkelde ook hun eigen Vormentaal = stijl, gebruikte vormen.
Griekse beelden: perfectie zien,
Romeinse beelden: vaak realistisch, met rimpels.
Griekse bouwelementen: zuilen, veel tempels
Romeinse bouwelementen: baksteen en beton (daarmee bogen bouwen). Veel andere
dingen zoals fonteinen, bruggen
Verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur
De Grieks-Romeinse cultuur werd over het hele rijk verspreid. In het oosten bleef de voertaal
Grieks, in het westen was Latijn de voertaal.
Oorzaken romanisering, verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur=
1. Het leger, want mannen uit het hele rijk namen diensten aan in het leger en gingen vaak
heel ver van huis vandaan.
2. oorspronkelijke elites, lokale bestuurders en rijke kooplieden gingen in de steden in het
westen Latijn spreken, ze waren er trots op dat ze Romeins burger waren en gedroegen zich
hier ook naar.
3. Verlenen van burgerrecht aan mensen ver buiten Rome
Na de ondergang van het Romeinse rijk bleef de klassieke vormentaal van de Grieks-
Romeinse cultuur het grote voorbeeld in Europa en Amerika.
2.3 Jodendom en Christendom
Het Jodendom
De Tenach is het heilige boek van de joden. Hierin staan verhalen over de vroegste
geschiedenis van het jodendom. Volgens de verhalen stammen de joden af van Abraham,
veeboer in Mesopotamië verbonden met god. God beloofde de nakomelingen van Abraham
het land Kanaän (Israël). Alle jongetjes moesten besneden worden. Daarna gaf god de
wetten aan Mozes: de 10 geboden. Geen echt bewijs voor Abraham en Mozes. Toen joden
het bestaan van andere goden gingen ontkennen werd hun godsdienst monotheïstisch,
geloof in 1 god.
De tempel in Jeruzalem, de hoofdstad van Judea was het centrum van het jodendom.
Doordat Judea onderworpen is door Perzen, Grieken en Romeinen kwamen de joden ergens
anders terecht, zoals in Egypte. Dit wordt de joodse diaspora (verspreiding) genoemd.
Joden kwamen bijeen in synagogen, ze geloofden dat God een nieuwe koning zou sturen, de
Messias (verlosser). Die hun koninkrijk weer zou herstellen. Door dit geloof brak In 66 n.C.
, een opstand uit tegen de Romeinen. De Romeinen sloegen die bloedig neer en vernietigden
de tempel, joden mochten niet meer in Jeruzalem komen en veel Joden werden vermoord.
Daardoor kwamen ze overal en nergens terecht.
Het ontstaan van het Christendom
Jezus werd omstreeks 30 n.C. op bevel van een Romeinse gouverneur in Jeruzalem als een
misdadiger gekruisigd. Volgens Bijbelverhalen had Jezus het over de komst van Gods
koninkrijk gepreekt. Na zijn dood vormden zijn volgelingen een groep van joodse vereerders,
totdat Paulus bij hen aansloot. Paulus maakte de vereniging van Jezus los van het jodendom
waardoor een nieuwe monotheïstische godsdienst ontstond: het christendom.
Prediker= persoon die een geloof bekend maakt.
Hierna reisde Paulus verder en bekeerde hij mensen tot het christendom en stichtte hij
christelijke gemeentes. Hij legde uit dat jezus niet de Messias was, maar dat Jezus met zijn
lijden de mensheid zou verlossen van alle zonden. Christenen moesten de dood niet
opvatten als het einde, maar als een nieuw begin. Dit maakte het christendom erg populair.
Het christendom wordt staatsgodsdienst
Joden en christenen weigerden mee te doen aan de verering van de Romeinse staat
god/keizer. Joden hoefde dit ook niet, maar doordat de christenen iedereen probeerde te
bekeren en in de steden aanhangers kregen moesten hun dat wel. De christenen wezen ook
de Romeinse normen en waarden af. Het christendom werd verboden. De keizers vonden
dat ze de doodstaf verdienden als ze weigerden te offeren aan de staatsgoden. Sommige
Christenen wouden doodgaan, waren martelaar.
Aan het einde van de 3e eeuw probeerden sommige keizers om het christendom uit te
roeien, maar dit lukte niet. In 313 gaf keizer Constantijn de christenen godsdienstvrijheid,
dus het recht om openlijk een godsdienst aan te hangen. In 380 maakte keizer Theodosius
van het christendom de nieuwe Romeinse staatsgodsdienst. En later werden andere
godsdiensten behalve het Jodendom verboden. De tempels werden opgebouwd tot kerken.
Vier oude levensbeschrijvingen van Jezus, de evangeliën, werden samen met de brieven van
Paulus als tweede deel toegevoegd aan de Bijbel. Dit samen vormden het Nieuwe
Testament.
2.4 Romeinen en Germanen
De Germaanse cultuur
Volken ten westen van de Rijn: Kelten (Galliërs).
Volken ten oosten van de Rijn: Germanen.
De Romeinen en Germanen kregen voor het eerst met elkaar te maken door de
veroveringen van Caesar. De Romeinen vonden de Germanen primitieve barbaren maar ook
sterke mannen. De Germanen leefden in dunbevolkte streken in een landbouwstedelijke
samenleving, ze vonden het Romeinse rijk aantrekkelijk door de welvaart.
Stadstaat = ‘stad’ met omringend platteland, heeft een klein opp. en inwonersaantal.
Autonoom à eigen bestuur en regels.
De eerste Griekse beschavingen
Met de uitvinding schrift rond 3000 v.C. was de oudheid begonnen. Ook wel de tijd van
Grieken en Romeinen.
De oudste beschaving in EU was de Minoïsche beschaving op Kreta. Ze hadden een schrift
dat op kleitabletten werd geschreven. Maar dit is nauwelijks ontcijferd. Er is erg weinig over
deze beschaving bekend.
Rond 1500 v.C. gingen Grieken heersen over Kreta. In die tijd ontstond de vroegste Griekse
beschaving. Deze Myceense beschaving werd geheerst door krijgsheren die basileus (koning)
werden genoemd. Ze regeerden vanuit paleizen en vochten met bronzen wapens.
De Myceense koningen vochten vaak tegen elkaar, maar in de 13e eeuw v.C. vochtten ze
samen tegen de Hittieten (heerste over Anatolië). De strijd ging over een stad die later werd
verwoest. De Myceense beschaving ging in de 12e eeuw v.C. ten onder.
Beschaving = Hoogontwikkelde cultuur.
De cultuur van de Griekse stadstaten
Vanaf de 8e eeuw kwam een nieuwe Griekse beschaving. De Grieken leefden toen in
onafhankelijke stadstaten (poleis) met een landbouwstedelijke samenleving. Ook was er een
groeiende economie en bevolkingsgroei. Toen er overbevolking in Griekenland dreigde,
vertrokken groepen Grieken per schip uit hun stadstaten en vestigden zich in koloniën aan
de kust van de Middellandse en Zwarte zee.
Ookal leefden ze niet in dezelfde staat, door de gezamenlijke cultuur hadden de Grieken het
idee dat ze een volk vormden. Zelfde taal, verhalen, goden.
Door de kolonisatie en gebruik van zelfde munt groeide de Griekse handel, nijverheid en
welvaart. Athene groeide bijv. uit tot een grote stad.
ron
In 5e eeuw kwam Griekse cultuur tot bloei, vooral wetenschap/bouw/beeldhouwkunst
De Griekse beschaving wordt klassiek genoemd omdat de gedachten en vormen ervan later
zo goed zijn gevonden dat ze werden nagedaan.
De antieke Grieken voelden zich met elkaar verbonden tegenover barbaren (Onbeschaafde
vreemdeling) Maar vaak voeren Griekse stadstaten ook oorlog met elkaar, ze werden pas in
338 V.C 1 rijk toen ze werden onderworpen door Macedonië.
De koning van Macedonië gaf zijn zoon, Alexander de Grote een Griekse opvoeding. Hij
veroverde in de jaren 334-323v.C. met Griekse soldaten het Perzische rijk en Egypte.
Hierdoor verspreidde de Griekse cultuur zich over een enorm gebied. Na zijn dood viel zijn
,rijk uiteen in verschillende rijken.
Inheems = oorspronkelijk
Burgerschap en politiek
Iedere polis had een eigen staatsvorm=
- Monarchie: Staatsvorm waarbij de macht bij 1 persoon ligt, het is erfelijk
- Aristocratie: regering van een groep aanzienlijke mensen, met erfelijke voorrechten.
- Oligarchie: Regering van een kleine groep mensen
- Democratie: Bestuur waarbij het volk beslist.
Oligarchie ontstond toen de economie zich goed ontwikkelde en ze vonden dat ook rijke
handelaren recht hadden op hoge bestuursposten. Sommige steden kregen hierdoor een
regering van rijken
Politiek: Bestuur van polis.
Tiran: Alleenheerser die met geweld de macht heeft gegrepen
Athene werd in 507 v.C. een democratie. Wel een directe democratie: bestuur waarin alle
burgers over politieke besluiten beslissen.
Burgers mochten zelf stemmen en spreken in de volksvergadering. Wel konden alleen
autochtone vrije mannen konden dit doen, vrouwen/slaven niet.
Niet iedereen vond demo goed idee, want geleid door emoties en hebzucht.
Wetenschappelijk denken
De Grieken verklaarde de wereld met verhalen over goden, zoals Zeus, Ares. De goden
waren bovennatuurlijk maar hadden menselijke eigenschappen. Ze maakten ruzie. Daardoor
dachten Griekse denkers dat goden een menselijk bedenksel waren. De filosofen (alle
wetenschappen) ontwikkelde een rationele manier van denken. Dus alles met hun verstand
te beredeneren.
Grieken niet uitvinders van Wetenschap, was zo oud als de mensheid. Ze maakten het wel
los van praktijk
2.2 Cultuur in het Romeinse rijk
Het Romeinse wereldrijk
Romeinen dachten dat hun stad eerder was gesticht, maar geen geschreven bronnen. Dus
waarschijnlijk werd Rome in de 4e eeuw V.C. een republiek (= staat zonder heerser). Hierin
moest de macht gedeeld worden en machthebbers snel worden afgelost. De machtigste
bestuurders die er waren zijn 2 consuls, die voor een jaar werden gekozen door een
volksvergadering en alleen konden werken met toestemming van de senaat, een vergadering
van mannen uit aanzienlijke families.
Rome was een stadstaat in Italië, rond 300 v.C. breidden de Romeinen hun machtsgebied
uit. Ze veroverden Midden- en Zuid-Italië. Hierna begon de expansie buiten Italië, zoals
Carthago. Ze kwamen wel tot Brittannië.
,Hoe konden de Romeinen dit wereldrijk veroveren?
Doordat ze de verslagen volken aan zich wisten te binden. Ze maakten de verslagen vijanden
tot slaaf en richtten bloedbaden en plunderingen aan. Maar ze lieten sommige
overwonnenen Romeins burger worden, met alle rechten.
De Romeinen gingen samenwerken met de verslagen vijanden: het werden bondgenoten die
troepen moesten leveren. Door dit kregen de Romeinen een erg sterk leger, het kon nooit
definitief verslagen worden. De Romeinen waren agressief. Ze waren uit op buit en wilde
roem over de hele bekende wereld. Maar zelf beweerden ze alleen oorlog te voeren om
zichzelf/bondgenoten te verdedigen.
Het keizerrijk
De veroveringen leiden in de 1e eeuw v/C. tot einde van de Romeinse republiek. Succesvolle
legeraanvoerders werden te machtig waardoor de senaat ze niet meer in de hand kon
houden. Er kwamen veel burgeroorlogen tussen de legeraanvoerders. Hierna kreeg Julius
Caesar de macht, Hij benoemde zichzelf in 44 v.C. tot dictator voor het leven. Kort hierna
werd hij vermoord door senatoren die de republiek wilde redden.
Vervolgens nieuwe burgeroorlog, gewonnen door Octavianus (geadopteerde zoon van
Caesar) Hij liet de instellingen republiek staan en noemde zichzelf princeps, eerste burger. Zo
bleef namelijk schijn van voortbestaan. Maar hij was wel alleenheerser. Met Octavianus
begon in 27 v.C. het Romeinse keizerrijk.
Keizer: vorst van groot rijk.
Octavianus liet zich imperator noemen, een eretitel voor veldheer. Ook nam hij de naam
Augustus. Hiermee liet hij zien dat hij boven gewone stervelingen was en als een god moest
worden vereerd. Zij gezicht kwam overal.
Na instelling keizerrijk à 2 eeuwen van rust: de pax Romana.
De keizer benoemde ook de bestuurders van provincies tot gouverneurs
(provinciebestuurder). Ze moesten verantwoording aan de keizer afleggen en zijn adviezen
opvolgen. De gouverneurs gaven ook leiding aan inheemse elites die steden bestuurden.
Pax Romana à betere welvaart. De Romeinen legden meer wegen en havens aan en zorgden
voor veilige zee. Rome werd voorzien van luxegoederen, waren veel reizigers
In Rome en veel andere delen rijk ontstonden een multiculturele samenleving.
Ontstaan van de Grieks-Romeinse cultuur
Toen de Romeinen met hun veroveringen in het Oosten begonnen, was de Griekse cultuur
daar al verspreid. De Romeinen namen daar veel van over, waardoor de mengcultuur
ontstond. De Grieks-Romeinse cultuur.
Door de Grieken ging Romeinse goden meer op mensen lijken, en namen ze goden over.
Romeinen geloofden dat hun staat werd beschermd door hun staatsgoden. Bestuurders en
Ambtenaren moesten daarom aanhanger zijn van de Romeinse staatsgodsdienst.
,In het Romeinse rijk was godsdienstige tolerantie (= toestaan van andere culturen en
meningen) als ze maar meededen aan verering staatsgoden/keizer.
Ook op gebied wetenschap, filosofie en literatuur lieten de Romeinen zich inspireren. Na
verovering Griekenland haalden ze beelden naar Rome. Maar Romeinse beeldhouwers
ontwikkelde ook hun eigen Vormentaal = stijl, gebruikte vormen.
Griekse beelden: perfectie zien,
Romeinse beelden: vaak realistisch, met rimpels.
Griekse bouwelementen: zuilen, veel tempels
Romeinse bouwelementen: baksteen en beton (daarmee bogen bouwen). Veel andere
dingen zoals fonteinen, bruggen
Verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur
De Grieks-Romeinse cultuur werd over het hele rijk verspreid. In het oosten bleef de voertaal
Grieks, in het westen was Latijn de voertaal.
Oorzaken romanisering, verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur=
1. Het leger, want mannen uit het hele rijk namen diensten aan in het leger en gingen vaak
heel ver van huis vandaan.
2. oorspronkelijke elites, lokale bestuurders en rijke kooplieden gingen in de steden in het
westen Latijn spreken, ze waren er trots op dat ze Romeins burger waren en gedroegen zich
hier ook naar.
3. Verlenen van burgerrecht aan mensen ver buiten Rome
Na de ondergang van het Romeinse rijk bleef de klassieke vormentaal van de Grieks-
Romeinse cultuur het grote voorbeeld in Europa en Amerika.
2.3 Jodendom en Christendom
Het Jodendom
De Tenach is het heilige boek van de joden. Hierin staan verhalen over de vroegste
geschiedenis van het jodendom. Volgens de verhalen stammen de joden af van Abraham,
veeboer in Mesopotamië verbonden met god. God beloofde de nakomelingen van Abraham
het land Kanaän (Israël). Alle jongetjes moesten besneden worden. Daarna gaf god de
wetten aan Mozes: de 10 geboden. Geen echt bewijs voor Abraham en Mozes. Toen joden
het bestaan van andere goden gingen ontkennen werd hun godsdienst monotheïstisch,
geloof in 1 god.
De tempel in Jeruzalem, de hoofdstad van Judea was het centrum van het jodendom.
Doordat Judea onderworpen is door Perzen, Grieken en Romeinen kwamen de joden ergens
anders terecht, zoals in Egypte. Dit wordt de joodse diaspora (verspreiding) genoemd.
Joden kwamen bijeen in synagogen, ze geloofden dat God een nieuwe koning zou sturen, de
Messias (verlosser). Die hun koninkrijk weer zou herstellen. Door dit geloof brak In 66 n.C.
, een opstand uit tegen de Romeinen. De Romeinen sloegen die bloedig neer en vernietigden
de tempel, joden mochten niet meer in Jeruzalem komen en veel Joden werden vermoord.
Daardoor kwamen ze overal en nergens terecht.
Het ontstaan van het Christendom
Jezus werd omstreeks 30 n.C. op bevel van een Romeinse gouverneur in Jeruzalem als een
misdadiger gekruisigd. Volgens Bijbelverhalen had Jezus het over de komst van Gods
koninkrijk gepreekt. Na zijn dood vormden zijn volgelingen een groep van joodse vereerders,
totdat Paulus bij hen aansloot. Paulus maakte de vereniging van Jezus los van het jodendom
waardoor een nieuwe monotheïstische godsdienst ontstond: het christendom.
Prediker= persoon die een geloof bekend maakt.
Hierna reisde Paulus verder en bekeerde hij mensen tot het christendom en stichtte hij
christelijke gemeentes. Hij legde uit dat jezus niet de Messias was, maar dat Jezus met zijn
lijden de mensheid zou verlossen van alle zonden. Christenen moesten de dood niet
opvatten als het einde, maar als een nieuw begin. Dit maakte het christendom erg populair.
Het christendom wordt staatsgodsdienst
Joden en christenen weigerden mee te doen aan de verering van de Romeinse staat
god/keizer. Joden hoefde dit ook niet, maar doordat de christenen iedereen probeerde te
bekeren en in de steden aanhangers kregen moesten hun dat wel. De christenen wezen ook
de Romeinse normen en waarden af. Het christendom werd verboden. De keizers vonden
dat ze de doodstaf verdienden als ze weigerden te offeren aan de staatsgoden. Sommige
Christenen wouden doodgaan, waren martelaar.
Aan het einde van de 3e eeuw probeerden sommige keizers om het christendom uit te
roeien, maar dit lukte niet. In 313 gaf keizer Constantijn de christenen godsdienstvrijheid,
dus het recht om openlijk een godsdienst aan te hangen. In 380 maakte keizer Theodosius
van het christendom de nieuwe Romeinse staatsgodsdienst. En later werden andere
godsdiensten behalve het Jodendom verboden. De tempels werden opgebouwd tot kerken.
Vier oude levensbeschrijvingen van Jezus, de evangeliën, werden samen met de brieven van
Paulus als tweede deel toegevoegd aan de Bijbel. Dit samen vormden het Nieuwe
Testament.
2.4 Romeinen en Germanen
De Germaanse cultuur
Volken ten westen van de Rijn: Kelten (Galliërs).
Volken ten oosten van de Rijn: Germanen.
De Romeinen en Germanen kregen voor het eerst met elkaar te maken door de
veroveringen van Caesar. De Romeinen vonden de Germanen primitieve barbaren maar ook
sterke mannen. De Germanen leefden in dunbevolkte streken in een landbouwstedelijke
samenleving, ze vonden het Romeinse rijk aantrekkelijk door de welvaart.
