OWE 3.1
Week 5: Pijn
Leerdoelen
1. De historische achtergronden van de problematische relatie tussen (chronische) pijn en de
moderne geneeskunde (aan de hand van de 3 hoofdkenmerken van de zogenoemde
‘westerse medische traditie’).
Hoofdkenmerk Uitleg Effect op de omgang met (chronische) pijn
Monotheïsme – De geneeskunde ontwikkelt zich als een Pijn zonder aantoonbare lichamelijke oorzaak
één waarheid, één wetenschap die streeft naar één objectieve past niet in dit model → patiënten met
verklaring waarheid: ziekten moeten meetbaar, chronische pijn worden vaak niet geloofd of
zichtbaar en lichamelijk verklaarbaar zijn. krijgen het label “psychisch”.
Disease without Focus op “disease” (objectieve afwijking in De subjectieve ervaring van pijn wordt
suffering – het lichaam) en niet op “illness” (ervaren geminimaliseerd. Lijden zonder aantoonbare
scheiding tussen lijden). De patiënt als persoon verdwijnt naar afwijking wordt niet als legitiem medisch
ziekte en lijden de achtergrond. probleem gezien.
Vooruitgangsgeloof De moderne geneeskunde gelooft in Chronische pijn die niet oplosbaar blijkt,
– maakbaarheid en voortdurende vooruitgang via technologie en confronteert de geneeskunde met haar grenzen
technologie interventie. Alles moet te repareren zijn. → leidt tot frustratie, medicalisering en soms
schuldgevoel bij de patiënt.
Gevolg Het westerse medisch denken is sterk → Problematische relatie: pijn zonder duidelijke
reductionistisch (lichaam = machine). oorzaak (zoals chronische pijn, fibromyalgie, lage
Subjectieve ervaringen worden rugpijn) valt buiten het dominante biomedische
ondergewaardeerd. kader. Hierdoor werden deze patiënten
decennialang onvoldoende erkend of adequaat
behandeld.
2. De evolutie van de pijngeneeskunde in de laatste halve eeuw, in het bijzonder t.a.v. de rol
en functies van achtereenvolgende definities en classificaties van (chronische) pijn en
recente pleidooien voor erkenning van chronische pijn als ziekte zelf.
Periode Belangrijke mijlpalen en concepten Betekenis voor de evolutie van
pijngeneeskunde
1950–1960: Pioniersfase John Bonica (anesthesioloog) en Cicely Start van interdisciplinair denken over pijn.
Saunders (palliatieve zorg) benadrukken de Pijn wordt niet langer alleen gezien als
onderbehandeling van pijn (“the gross symptoom, maar als complex fenomeen.
neglect of pain”).
1965: Gate Control Introductie van de poorttheorie: Doorbraak: pijn heeft zowel sensorische als
Theory (Melzack & Wall) pijntransmissie is modulabel, niet puur emotionele componenten. Eerste
mechanisch. wetenschappelijke basis voor
biopsychosociaal denken.
1973–1979: Oprichting Internationale Association for the Study of Officiële erkenning dat pijn subjectief en
IASP en nieuwe definitie Pain (IASP). Definieert pijn (1979) als: “An emotioneel is. Maakt het bespreekbaar als
unpleasant sensory and emotional zelfstandige ervaring, niet enkel symptoom.
experience associated with actual or
potential tissue damage.”
1980–1990: Opkomst van MRI en CT → nadruk op Patiënten met “non-specific pain” (zoals
Technologisering en objectieve afwijkingen. rugpijn of fibromyalgie) opnieuw
medicalisering gemarginaliseerd. Klinische realiteit en
medische blik lopen uiteen.
1990–2000: Nieuwe - Melzack: Neuromatrix Theory → pijn is Pijn kan blijven bestaan zonder perifere
wetenschappelijke een hersenconstructie. - Woolf: Central oorzaak. Chronische pijn krijgt fysiologische
inzichten onderbouwing.
1
, Sensitization → structurele veranderingen
in CZS.
2000–2017: Chronische Onderzoek toont aan dat langdurige pijn Steeds meer pleidooien om chronische pijn
pijn als eigen entiteit gepaard gaat met blijvende te erkennen als ziekte op zichzelf, niet
hersenveranderingen. slechts symptoom.
2018–2022: ICD-11- WHO neemt chronic primary pain op als Officiële erkenning van chronische pijn als
classificatie zelfstandige diagnosecategorie. ziekte. Belangrijk voor onderzoek,
vergoeding, en maatschappelijke erkenning.
Vandaag: Focus op neuroplasticiteit, context, gedrag Van “waar komt de pijn vandaan?” → naar
biopsychosociaal & en betekenis. Chronische pijn = interactie “hoe kunnen we de pijn beïnvloeden?”.
pragmatisch model tussen biologie, psyche en omgeving. Doel: herstel van functioneren en kwaliteit
van leven i.p.v. puur eliminatie van pijn.
3. Kernideeën van de moderne pijnvisie
• Pijn ≠ schade: pijn is een perceptie die de hersenen genereren op basis van sensorische én
cognitieve informatie.
• Neuroplasticiteit: langdurige prikkeling verandert de pijnbanen zelf → pijn wordt
zelfonderhoudend.
• Biopsychosociaal model: pijn ontstaat uit interactie tussen biologie, psychologie en sociale
factoren.
• Pijneducatie en zelfmanagement worden even belangrijk als medicatie.
4. Pleidooi voor erkenning van chronische pijn als ziekte
• Chronische pijn is geen symptoom van iets anders, maar een autonome ziekte met:
o Eigen pathofysiologie (centrale sensitisatie, neuro-inflammatie).
o Eigen klinische kenmerken (duur > 3 maanden, functionele beperkingen).
o Eigen behandelstrategieën (multidisciplinair, CGT, pijneducatie, revalidatie).
• Erkenning als ziekte → minder stigmatisering, meer onderzoek, betere zorgstructuren.
3. Drie pijnmechanismen (nociceptief, neuropathisch, nociplastisch) en kan deze
onderscheiden op basis van klinische karakteristieken.
Aspect Nociceptieve pijn Neuropathische pijn Nociplastische pijn
Definitie Pijn als gevolg van feitelijke of Pijn door een laesie of ziekte Pijn die ontstaat door veranderde
dreigende schade aan niet-neuraal van het somatosensorisch verwerking van nociceptieve
weefsel, veroorzaakt door activatie zenuwstelsel (perifeer of input in het CZS, zonder weefsel-
van nociceptoren. centraal). of zenuwschade.
Mechanisme Perifere activatie van Zenuwschade (perifeer of Centrale sensitisatie: verhoogde
nociceptoren bij schade/ontsteking centraal): beschadigde prikkelbaarheid van neuronen in
→ afgifte van mediatoren zenuwvezels → spontane ruggenmerg en hersenen → zelfs
(substance P, prostaglandines, ectopische ontladingen (Na⁺- normale prikkels worden pijnlijk.
bradykinine, histamine, kanalen ↑, K⁺-kanalen ↓) → • Ontstaat na langdurige of
cytokinen).→ Deze verlagen de overprikkelbaarheid. herhaalde nociceptieve
activatiedrempel van nociceptoren input (pijnsysteem blijft
(perifere sensitisatie). Disinhibitie: KCC2- ‘aan’).
downregulatie →
Centrale verwerking: intracellulair Cl⁻↑ → Synaptische plasticiteit: meer
• Aδ-vezels (snel, scherp) & GABA/glycine veroorzaakt glutamaat, NMDA-activatie,
C-vezels (traag, dof) depolarisatie i.p.v. remming structurele aanpassingen →
projecteren op dorsale → allodynie en hyperalgesie. blijvende hyperexcitabiliteit
hoorn (lamina I–III). (maladaptieve neuroplasticiteit).
2
, • Herhaalde activatie → Neuro- Neuro-immuunactivatie: glia en
NMDA-receptoractivatie → immuunactivatie:Glia, cytokinen (TNF-α, IL-1β, IL-6) →
Ca²⁺-instroom → macrofagen, Schwann-cellen laaggraadse neuro-inflammatie;
proteïnekinasen → meer en cytokinen (TNF-α, IL-1β, ook invloed van darmmicrobioom
AMPA/NMDA-receptoren IL-6) → verhoogde en vetcellen (adipokinen)
→ centrale sensitisatie. glutamaatafgifte, NMDA-
• GABA/glycine- activatie → centrale Verminderde descenderende
interneuronen houden sensitisatie. inhibitie: afgenomen
transmissie onder controle serotonerge/noradrenerge
(Cl⁻-instroom → TLR4-activatie door activiteit → minder remming,
hyperpolarisatie).• Bij opioïden → microglia- meer pijn.
langdurige nociceptie → activatie → neuro-
downregulatie KCC2 → inflammatie → opioïde- Psychosociale en epigenetische
minder Cl⁻-efflux → geïnduceerde hyperalgesie. invloeden: stress, trauma,
disinhibitie → versterking slaaptekort, onbegrip →
van pijnsignalen. versterking van pijngevoeligheid.
Klinische - Duidelijke oorzaak en lokalisatie - Brandend, schietend, - Diffuse, wijdverspreide pijn
kenmerken (weefselbeschadiging) tintelend, stekend - Niet anatomisch verklaarbaar of
- Acuut of chronisch- Soms - Vaak in specifieke zenuw of dermatoomgebonden
gerefereerde pijn (bv. bij viscerale dermatoompatronen - Vaak samen met vermoeidheid,
pijn) - Symptomen: allodynie, slecht slapen,
- Primaire hyperalgesie in het hyperalgesie, dysesthesie, concentratieproblemen
aangedane gebied gevoelloosheid (“fibrofog”), depressieve of
- Pijn kan spontaan optreden angstige gevoelens
- Gevoeligheid bij normaal
contact, stressgevoelig
Belangrijke Perifere & centrale sensitisatie, Zenuwschade → ectopische Centrale sensitisatie, glia-
mechanismen tijdelijke disinhibitie activiteit + disinhibitie + glia- activatie, verminderde
(samenvatting) activatie → centrale descenderende remming,
sensitisatie psychosociale factoren
Voorbeelden Acute wondpijn, ontsteking, Diabetische neuropathie, Fibromyalgie,
artrose, fractuur, reuma, viscerale postherpetische pijn, prikkelbaredarmsyndroom,
pijn (bv. bij pancreatitis) fantoompijn, radiculopathie, chronische spanningshoofdpijn,
post-CVA-pijn whiplash, chronische lage rugpijn
Behandeling - Causaal en symptomatisch: - Anticonvulsiva - Educatie en begrip
(algemeen) NSAID’s, paracetamol, evt. (gabapentine, pregabaline)- (pijneducatie)- CGT, bewegen,
kortdurend opioïden- Antidepressiva (TCA, SNRI)- stress- en slaaphygiëne-
Weefselherstel + mobilisatie- Eventueel lokale Antidepressiva of anticonvulsiva
Educatie over pijnmechanisme capsaïcinepleisters, SCS (bij soms ondersteunend- Geen
therapieresistentie)- opioïden (kunnen pijn verergeren
Opioïden vermijden of enkel via glia-activatie)
kortdurend
3
, Redeneren pijn
4. De verschillende mechanismen die bij acute en chronische pijn belangrijk zijn
Acute pijn
Acute pijn is een natuurlijke, beschermende reactie van het lichaam op weefselschade of dreiging
daarvan. Het waarschuwt het individu om verdere schade te voorkomen en herstel te bevorderen.
→ Het is dus adaptief en tijdelijk.
Belangrijke mechanismen bij acute pijn
1. Nociceptieve transductie (periferie)
• Mechanische, thermische of chemische prikkels activeren nociceptoren (vrije
zenuwuiteinden).
• Alleen hoog-intensieve stimuli (potentieel weefselschadelijk) activeren deze receptoren.
• Bij weefselschade komen inflammatoire mediatoren vrij:
bradykinine, prostaglandines, histamine, substance P, cytokinen.
• Deze stoffen verlagen de activatiedrempel van nociceptoren → perifere sensitisatie.
→ Klinisch: primaire hyperalgesie (verhoogde gevoeligheid in het wondgebied).
2. Transmissie (afferente vezels → ruggenmerg)
• Signalen worden via Aδ-vezels (gemyeliniseerd: snel, scherp) en C-vezels (ongemyeliniseerd:
traag, dof) naar de dorsale hoorn geleid.
• Daar worden neurotransmitters (vooral glutamaat en substance P) vrijgezet.
• Ze activeren postsynaptische neuronen via AMPA-receptoren → depolarisatie → pijnsignaal
naar hersenen.
3. Centrale verwerking en modulatie
• Bij normale, kortdurende pijn blijft de NMDA-receptor inactief (geblokkeerd door Mg²⁺).
• Bij intense of langdurige input kan deze geactiveerd worden → tijdelijke centrale sensitisatie
(reversibel).
• Dit verklaart dat een acuut letsel tijdelijk “gevoeliger” aanvoelt.
4. Descenderende (top-down) modulatie
• Vanuit hersenstam (PAG, RVM) lopen remmende banen naar het ruggenmerg.
• Neurotransmitters: endorfine, enkefaline, noradrenaline (altijd pijnremmend), serotonine
(kan ook faciliterend zijn).
• Ze remmen pijntransmissie door:
o Werken via G-eiwitgekoppelde receptoren → ↓ adenylcyclase → ↓ excitabiliteit
o Openen K⁺-kanalen → hyperpolarisatie van postsynaptische membranen
o Verminderen Ca²⁺-instroom → ↓ exciterende neurotransmittervrijzetting
4
Week 5: Pijn
Leerdoelen
1. De historische achtergronden van de problematische relatie tussen (chronische) pijn en de
moderne geneeskunde (aan de hand van de 3 hoofdkenmerken van de zogenoemde
‘westerse medische traditie’).
Hoofdkenmerk Uitleg Effect op de omgang met (chronische) pijn
Monotheïsme – De geneeskunde ontwikkelt zich als een Pijn zonder aantoonbare lichamelijke oorzaak
één waarheid, één wetenschap die streeft naar één objectieve past niet in dit model → patiënten met
verklaring waarheid: ziekten moeten meetbaar, chronische pijn worden vaak niet geloofd of
zichtbaar en lichamelijk verklaarbaar zijn. krijgen het label “psychisch”.
Disease without Focus op “disease” (objectieve afwijking in De subjectieve ervaring van pijn wordt
suffering – het lichaam) en niet op “illness” (ervaren geminimaliseerd. Lijden zonder aantoonbare
scheiding tussen lijden). De patiënt als persoon verdwijnt naar afwijking wordt niet als legitiem medisch
ziekte en lijden de achtergrond. probleem gezien.
Vooruitgangsgeloof De moderne geneeskunde gelooft in Chronische pijn die niet oplosbaar blijkt,
– maakbaarheid en voortdurende vooruitgang via technologie en confronteert de geneeskunde met haar grenzen
technologie interventie. Alles moet te repareren zijn. → leidt tot frustratie, medicalisering en soms
schuldgevoel bij de patiënt.
Gevolg Het westerse medisch denken is sterk → Problematische relatie: pijn zonder duidelijke
reductionistisch (lichaam = machine). oorzaak (zoals chronische pijn, fibromyalgie, lage
Subjectieve ervaringen worden rugpijn) valt buiten het dominante biomedische
ondergewaardeerd. kader. Hierdoor werden deze patiënten
decennialang onvoldoende erkend of adequaat
behandeld.
2. De evolutie van de pijngeneeskunde in de laatste halve eeuw, in het bijzonder t.a.v. de rol
en functies van achtereenvolgende definities en classificaties van (chronische) pijn en
recente pleidooien voor erkenning van chronische pijn als ziekte zelf.
Periode Belangrijke mijlpalen en concepten Betekenis voor de evolutie van
pijngeneeskunde
1950–1960: Pioniersfase John Bonica (anesthesioloog) en Cicely Start van interdisciplinair denken over pijn.
Saunders (palliatieve zorg) benadrukken de Pijn wordt niet langer alleen gezien als
onderbehandeling van pijn (“the gross symptoom, maar als complex fenomeen.
neglect of pain”).
1965: Gate Control Introductie van de poorttheorie: Doorbraak: pijn heeft zowel sensorische als
Theory (Melzack & Wall) pijntransmissie is modulabel, niet puur emotionele componenten. Eerste
mechanisch. wetenschappelijke basis voor
biopsychosociaal denken.
1973–1979: Oprichting Internationale Association for the Study of Officiële erkenning dat pijn subjectief en
IASP en nieuwe definitie Pain (IASP). Definieert pijn (1979) als: “An emotioneel is. Maakt het bespreekbaar als
unpleasant sensory and emotional zelfstandige ervaring, niet enkel symptoom.
experience associated with actual or
potential tissue damage.”
1980–1990: Opkomst van MRI en CT → nadruk op Patiënten met “non-specific pain” (zoals
Technologisering en objectieve afwijkingen. rugpijn of fibromyalgie) opnieuw
medicalisering gemarginaliseerd. Klinische realiteit en
medische blik lopen uiteen.
1990–2000: Nieuwe - Melzack: Neuromatrix Theory → pijn is Pijn kan blijven bestaan zonder perifere
wetenschappelijke een hersenconstructie. - Woolf: Central oorzaak. Chronische pijn krijgt fysiologische
inzichten onderbouwing.
1
, Sensitization → structurele veranderingen
in CZS.
2000–2017: Chronische Onderzoek toont aan dat langdurige pijn Steeds meer pleidooien om chronische pijn
pijn als eigen entiteit gepaard gaat met blijvende te erkennen als ziekte op zichzelf, niet
hersenveranderingen. slechts symptoom.
2018–2022: ICD-11- WHO neemt chronic primary pain op als Officiële erkenning van chronische pijn als
classificatie zelfstandige diagnosecategorie. ziekte. Belangrijk voor onderzoek,
vergoeding, en maatschappelijke erkenning.
Vandaag: Focus op neuroplasticiteit, context, gedrag Van “waar komt de pijn vandaan?” → naar
biopsychosociaal & en betekenis. Chronische pijn = interactie “hoe kunnen we de pijn beïnvloeden?”.
pragmatisch model tussen biologie, psyche en omgeving. Doel: herstel van functioneren en kwaliteit
van leven i.p.v. puur eliminatie van pijn.
3. Kernideeën van de moderne pijnvisie
• Pijn ≠ schade: pijn is een perceptie die de hersenen genereren op basis van sensorische én
cognitieve informatie.
• Neuroplasticiteit: langdurige prikkeling verandert de pijnbanen zelf → pijn wordt
zelfonderhoudend.
• Biopsychosociaal model: pijn ontstaat uit interactie tussen biologie, psychologie en sociale
factoren.
• Pijneducatie en zelfmanagement worden even belangrijk als medicatie.
4. Pleidooi voor erkenning van chronische pijn als ziekte
• Chronische pijn is geen symptoom van iets anders, maar een autonome ziekte met:
o Eigen pathofysiologie (centrale sensitisatie, neuro-inflammatie).
o Eigen klinische kenmerken (duur > 3 maanden, functionele beperkingen).
o Eigen behandelstrategieën (multidisciplinair, CGT, pijneducatie, revalidatie).
• Erkenning als ziekte → minder stigmatisering, meer onderzoek, betere zorgstructuren.
3. Drie pijnmechanismen (nociceptief, neuropathisch, nociplastisch) en kan deze
onderscheiden op basis van klinische karakteristieken.
Aspect Nociceptieve pijn Neuropathische pijn Nociplastische pijn
Definitie Pijn als gevolg van feitelijke of Pijn door een laesie of ziekte Pijn die ontstaat door veranderde
dreigende schade aan niet-neuraal van het somatosensorisch verwerking van nociceptieve
weefsel, veroorzaakt door activatie zenuwstelsel (perifeer of input in het CZS, zonder weefsel-
van nociceptoren. centraal). of zenuwschade.
Mechanisme Perifere activatie van Zenuwschade (perifeer of Centrale sensitisatie: verhoogde
nociceptoren bij schade/ontsteking centraal): beschadigde prikkelbaarheid van neuronen in
→ afgifte van mediatoren zenuwvezels → spontane ruggenmerg en hersenen → zelfs
(substance P, prostaglandines, ectopische ontladingen (Na⁺- normale prikkels worden pijnlijk.
bradykinine, histamine, kanalen ↑, K⁺-kanalen ↓) → • Ontstaat na langdurige of
cytokinen).→ Deze verlagen de overprikkelbaarheid. herhaalde nociceptieve
activatiedrempel van nociceptoren input (pijnsysteem blijft
(perifere sensitisatie). Disinhibitie: KCC2- ‘aan’).
downregulatie →
Centrale verwerking: intracellulair Cl⁻↑ → Synaptische plasticiteit: meer
• Aδ-vezels (snel, scherp) & GABA/glycine veroorzaakt glutamaat, NMDA-activatie,
C-vezels (traag, dof) depolarisatie i.p.v. remming structurele aanpassingen →
projecteren op dorsale → allodynie en hyperalgesie. blijvende hyperexcitabiliteit
hoorn (lamina I–III). (maladaptieve neuroplasticiteit).
2
, • Herhaalde activatie → Neuro- Neuro-immuunactivatie: glia en
NMDA-receptoractivatie → immuunactivatie:Glia, cytokinen (TNF-α, IL-1β, IL-6) →
Ca²⁺-instroom → macrofagen, Schwann-cellen laaggraadse neuro-inflammatie;
proteïnekinasen → meer en cytokinen (TNF-α, IL-1β, ook invloed van darmmicrobioom
AMPA/NMDA-receptoren IL-6) → verhoogde en vetcellen (adipokinen)
→ centrale sensitisatie. glutamaatafgifte, NMDA-
• GABA/glycine- activatie → centrale Verminderde descenderende
interneuronen houden sensitisatie. inhibitie: afgenomen
transmissie onder controle serotonerge/noradrenerge
(Cl⁻-instroom → TLR4-activatie door activiteit → minder remming,
hyperpolarisatie).• Bij opioïden → microglia- meer pijn.
langdurige nociceptie → activatie → neuro-
downregulatie KCC2 → inflammatie → opioïde- Psychosociale en epigenetische
minder Cl⁻-efflux → geïnduceerde hyperalgesie. invloeden: stress, trauma,
disinhibitie → versterking slaaptekort, onbegrip →
van pijnsignalen. versterking van pijngevoeligheid.
Klinische - Duidelijke oorzaak en lokalisatie - Brandend, schietend, - Diffuse, wijdverspreide pijn
kenmerken (weefselbeschadiging) tintelend, stekend - Niet anatomisch verklaarbaar of
- Acuut of chronisch- Soms - Vaak in specifieke zenuw of dermatoomgebonden
gerefereerde pijn (bv. bij viscerale dermatoompatronen - Vaak samen met vermoeidheid,
pijn) - Symptomen: allodynie, slecht slapen,
- Primaire hyperalgesie in het hyperalgesie, dysesthesie, concentratieproblemen
aangedane gebied gevoelloosheid (“fibrofog”), depressieve of
- Pijn kan spontaan optreden angstige gevoelens
- Gevoeligheid bij normaal
contact, stressgevoelig
Belangrijke Perifere & centrale sensitisatie, Zenuwschade → ectopische Centrale sensitisatie, glia-
mechanismen tijdelijke disinhibitie activiteit + disinhibitie + glia- activatie, verminderde
(samenvatting) activatie → centrale descenderende remming,
sensitisatie psychosociale factoren
Voorbeelden Acute wondpijn, ontsteking, Diabetische neuropathie, Fibromyalgie,
artrose, fractuur, reuma, viscerale postherpetische pijn, prikkelbaredarmsyndroom,
pijn (bv. bij pancreatitis) fantoompijn, radiculopathie, chronische spanningshoofdpijn,
post-CVA-pijn whiplash, chronische lage rugpijn
Behandeling - Causaal en symptomatisch: - Anticonvulsiva - Educatie en begrip
(algemeen) NSAID’s, paracetamol, evt. (gabapentine, pregabaline)- (pijneducatie)- CGT, bewegen,
kortdurend opioïden- Antidepressiva (TCA, SNRI)- stress- en slaaphygiëne-
Weefselherstel + mobilisatie- Eventueel lokale Antidepressiva of anticonvulsiva
Educatie over pijnmechanisme capsaïcinepleisters, SCS (bij soms ondersteunend- Geen
therapieresistentie)- opioïden (kunnen pijn verergeren
Opioïden vermijden of enkel via glia-activatie)
kortdurend
3
, Redeneren pijn
4. De verschillende mechanismen die bij acute en chronische pijn belangrijk zijn
Acute pijn
Acute pijn is een natuurlijke, beschermende reactie van het lichaam op weefselschade of dreiging
daarvan. Het waarschuwt het individu om verdere schade te voorkomen en herstel te bevorderen.
→ Het is dus adaptief en tijdelijk.
Belangrijke mechanismen bij acute pijn
1. Nociceptieve transductie (periferie)
• Mechanische, thermische of chemische prikkels activeren nociceptoren (vrije
zenuwuiteinden).
• Alleen hoog-intensieve stimuli (potentieel weefselschadelijk) activeren deze receptoren.
• Bij weefselschade komen inflammatoire mediatoren vrij:
bradykinine, prostaglandines, histamine, substance P, cytokinen.
• Deze stoffen verlagen de activatiedrempel van nociceptoren → perifere sensitisatie.
→ Klinisch: primaire hyperalgesie (verhoogde gevoeligheid in het wondgebied).
2. Transmissie (afferente vezels → ruggenmerg)
• Signalen worden via Aδ-vezels (gemyeliniseerd: snel, scherp) en C-vezels (ongemyeliniseerd:
traag, dof) naar de dorsale hoorn geleid.
• Daar worden neurotransmitters (vooral glutamaat en substance P) vrijgezet.
• Ze activeren postsynaptische neuronen via AMPA-receptoren → depolarisatie → pijnsignaal
naar hersenen.
3. Centrale verwerking en modulatie
• Bij normale, kortdurende pijn blijft de NMDA-receptor inactief (geblokkeerd door Mg²⁺).
• Bij intense of langdurige input kan deze geactiveerd worden → tijdelijke centrale sensitisatie
(reversibel).
• Dit verklaart dat een acuut letsel tijdelijk “gevoeliger” aanvoelt.
4. Descenderende (top-down) modulatie
• Vanuit hersenstam (PAG, RVM) lopen remmende banen naar het ruggenmerg.
• Neurotransmitters: endorfine, enkefaline, noradrenaline (altijd pijnremmend), serotonine
(kan ook faciliterend zijn).
• Ze remmen pijntransmissie door:
o Werken via G-eiwitgekoppelde receptoren → ↓ adenylcyclase → ↓ excitabiliteit
o Openen K⁺-kanalen → hyperpolarisatie van postsynaptische membranen
o Verminderen Ca²⁺-instroom → ↓ exciterende neurotransmittervrijzetting
4
