Hoorcolleges Global Connections (7 tot en met 12)
2020-2021
Universiteit Leiden - Bachelor geschiedenis - jaar 2 - semester 2
Tentamen 2
Hoorcollege 7 Global Connections 29032021
Connecties die tussen verschillende delen van de wereld gelegd werden, waren het gevolg van
menselijke mobiliteit en migratie. Migratie speelt dus een belangrijke rol in global connections.
Wanneer we tegenwoordig praten over migratie, gaat het vaak over een heel specifiek aspect van
migratie, namelijk asielzoekers en vluchtelingen. Echter zijn deze mensen maar een zeer klein deel
van het totaal aantal migranten dat Nederland binnenkomt, maar 6%. Het grootste aantal migranten
dat naar Nederland komt, komt hier om te werken. De meeste migranten die Nederland binnen
komen, komen ook uit Europa.
Migratie is een veel systemischer verschijnsel dan je zou afleiden uit de politiek-maatschappelijke
discussie over dit onderwerp uit de afgelopen decennia.
Binnen geschiedwetenschap is lange tijd gedacht dat migratie een modern fenomeen is, wat
samenhing met de grote veranderingen in de negentiende eeuw. Men dacht dat economische en
demografische veranderingen in de negentiende eeuw, die leidden tot industrialisatie en urbanisatie,
de katalysatoren voor migratie waren. Dit idee werd ook gestimuleerd door de ideologie van de
natiestaat en het nationalisme die in de negentiende eeuw opkwam. Volgens deze ideologie is het
ideaal van de natiestaat dat het een etnisch homogene bevolking is, en deze ideologie stelt ook dat
dit in veel staten het geval is doordat mensen in het verleden nauwelijks migreerden.
Dit discours is lang invloedrijk geweest. Zo stellen Castles en Miller dat internationale migratie pas
sinds de jaren 1980 een van de belangrijkste factoren is in wereldwijde veranderingen. Deze theorie
wordt niet ondersteund door historisch onderzoek. Historici hebben zich zo lang vastgehouden aan
dit discours, vanwege twee ideeën over migratie: (1) iets is pas migratie wanneer het internationaal
is en (2) migratie is pas interessant als mensen permanent migreren. Het idee dat migratie pas
migratie is wanneer het internationaal is, is ten eerste heel arbitrair. Mensen die binnen een groot
land wonen en duizenden kilometers verhuizen binnen hun land, zouden dan geen interessante
migranten zijn. Ook negeert dit idee het feit dat binnenlandse migratie heel veel invloed kan hebben.
Volgens Moch moet je je bij onderzoek naar migratie richten op waar migratie begint, namelijk bij
het huishouden. Hier worden allerlei beslissingen genomen met als doel het genereren van zo veel
mogelijk inkomen. Dit kan een motief zijn voor migratie.
We moeten het idee doorbreken dat mensen voor de industriële revolutie vast zaten in hun
lokaliteiten en dat zij nauwelijks betrokken waren bij de markt of zich verplaatsten. Mensen
verplaatsten zich namelijk heel sterk afhankelijk van de (arbeids)markt.
1
,Migratie is dus systemisch: het is niet iets wat mensen alleen doen wanneer ze niet anders kunnen
maar het is vaak een bewuste keuze. Migratie is ook een motor achter sociale verandering.
Vijf nieuwe inzichten over migratie:
Niet enkel internationale, maar ook binnenlandse migratie is interessant. Daarnaast
verschillen beide vaak niet heel sterk qua bijvoorbeeld motieven.
Bij migratie gaat het vaak om tijdelijke, seizoensmatige of circulaire (arbeidscyclus) migratie.
Samenlevingen zijn al lange tijd gecommercialiseerd en in de vroegmoderne tijd waren zij
zeker niet overwegend autarkisch.
Arbeidsmarkten waren in de vroegmoderne periode sterk gesegmenteerd geweest en
samenlevingen zijn eigenlijk altijd afhankelijk van arbeid van buitenaf.
Migratie is belangrijk geweest voor organisaties zoals koopvaardijvloten en legers. Zij hadden
een enorme vraag naar arbeid.
Theorie Manning
De afgelopen 80000 heeft de mens zich verspreid vanuit Afrika over de rest van de wereld. Migratie
is dus een oeroud proces. Manning bespreekt in zijn boek dit proces en heeft hier aandacht voor vier
verschillende soorten van migratie:
Home community migration: migratie binnen de eigen gemeenschap. Dit leidt niet tot sociale
vernieuwing, want hierbij is het niet zo dat culturen in aanraking komen met andere culturen en
ideeën.
Whole community migration: migratie van de hele gemeenschap.
Colonisation: migratie van een deel van de gemeenschap.
Cross-community migration: migratie van mensen uit de ene gemeenschap naar de andere.
Manning definieert een gemeenschap als een groep mensen met dezelfde taal. De eerste drie
vormen van migratie komen ook voor bij dieren, de laatste is typisch menselijk omdat alleen mensen
een taal en cultuur hebben.
Cross-community migration kent vier typen migranten:
Invaders: mensen die een nieuwe gemeenschap binnendringen met als doel deze te
controlern.
Itinerants: mensen die rondreizen tussen gemeenschappen zonder een echt thuis te hebben.
Settlers: mensen die zich permanent vestigen in een nieuwe gemeenschap en zich vaak aan
deze gemeenschap aanpassen.
Sojourners: mensen die zich in een andere gemeenschap vestigen met als doel uiteindelijk
terug te keren naar de eigen gemeenschap.
In al deze gevallen zien we dat sociale verandering optreedt, omdat verschillende culturen en ideeën
met elkaar in aanraking komen.
2
, De ideeën van Manning zijn vooral toepasbaar op de gehele menselijke migratiegeschiedenis.
Wanneer we haar toe willen passen op migratie van de afgelopen 1000 jaar, zijn de categorieën wat
te grof. Lucassen en Lucassen hebben daarom andere categorieën bedacht. Zij spreken over cross-
cultural migration, en kijken dus naar mensen die een cultuurgrens en niet per se een talengrens
overgaan. Zij spreken over vier verschillende soorten migranten:
Migranten naar de stad. Het culturele verschil zit hier vooral tussen stad en platteland. De
stad is een veel anoniemere samenleving met een grotere public sphere. Het is een plaats waar
abstracte en algemene instituties zijn (en je bent dus niet alleen toegewezen op je familie). Ook
hadden steden in de vroegmoderne tijd een sterkere geldeconomie en bestonden er meer
subculturen dan op het platteland. Dit soort migratie is vaak een meer permanente migratie.
Migranten naar de stad kunnen zowel uit hetzelfde land als het buitenland komen.
Kolonisatie. Hier zien we dat mensen eigenlijk van platteland naar platteland gaan, maar naar
een platteland met een andere ecologische structuur. Dit soort migratie zien we vooral in grote
rijken, waarbij mensen verhuizen naar de frontiers van het rijk. Vaak worden migranten gebruikt als
agents of empire om de macht van het imperium te consolideren in de grensgebieden. In het nieuwe
gebied is er sprake van een andere ecologie, een andere taal en cultuur en vaak ook van een andere
gezagsverhouding. Deze migratie is ook vrij permanent.
Seizoensmigranten. Vaak arbeidsmigranten. Deze mensen gaan vaak naar een regio waar een
grotere mate van commercialisering is dan thuis. Deze migratie heeft ook invloed op het thuisgebied,
omdat migranten vaak elk jaar terug naar huis komen en geld een nieuwe manier van leven
meenemen (consumptiecultuur die meer gericht is op status). Dit is tijdelijke migratie.
Organisationele migratie (soldaten, matrozen, expats). Hierbij bepaalt de organisatie waar jij
heen gaat. Zij bepalen ook de invloed die migranten op andere culturen hebben. Vaak hebben de
migranten meer macht dan de mensen waarbij zij zich tijdelijk voegen. Dit is tijdelijke migratie.
Al deze migraties leiden tot culturele veranderingen.
Migratie en global connections
Drie kernvragen:
Connecties: welke verbindingen worden er gelegd door de tijd en door wie?
Circulatie: wie wordt er gezonden en wie komt er terug?
Creolisering? Wat gebeurt er met mensen als ze tijdelijk/permanent ergens anders zijn en
daarna terugkeren?
Vier dimensies:
Extensity: over hoe een groot gebied zijn de global connections verspreid?
Intensity: hoe intens zijn de verbindingen?
Impact: geringe migraties kunnen ook een grote impact hebben.
3
2020-2021
Universiteit Leiden - Bachelor geschiedenis - jaar 2 - semester 2
Tentamen 2
Hoorcollege 7 Global Connections 29032021
Connecties die tussen verschillende delen van de wereld gelegd werden, waren het gevolg van
menselijke mobiliteit en migratie. Migratie speelt dus een belangrijke rol in global connections.
Wanneer we tegenwoordig praten over migratie, gaat het vaak over een heel specifiek aspect van
migratie, namelijk asielzoekers en vluchtelingen. Echter zijn deze mensen maar een zeer klein deel
van het totaal aantal migranten dat Nederland binnenkomt, maar 6%. Het grootste aantal migranten
dat naar Nederland komt, komt hier om te werken. De meeste migranten die Nederland binnen
komen, komen ook uit Europa.
Migratie is een veel systemischer verschijnsel dan je zou afleiden uit de politiek-maatschappelijke
discussie over dit onderwerp uit de afgelopen decennia.
Binnen geschiedwetenschap is lange tijd gedacht dat migratie een modern fenomeen is, wat
samenhing met de grote veranderingen in de negentiende eeuw. Men dacht dat economische en
demografische veranderingen in de negentiende eeuw, die leidden tot industrialisatie en urbanisatie,
de katalysatoren voor migratie waren. Dit idee werd ook gestimuleerd door de ideologie van de
natiestaat en het nationalisme die in de negentiende eeuw opkwam. Volgens deze ideologie is het
ideaal van de natiestaat dat het een etnisch homogene bevolking is, en deze ideologie stelt ook dat
dit in veel staten het geval is doordat mensen in het verleden nauwelijks migreerden.
Dit discours is lang invloedrijk geweest. Zo stellen Castles en Miller dat internationale migratie pas
sinds de jaren 1980 een van de belangrijkste factoren is in wereldwijde veranderingen. Deze theorie
wordt niet ondersteund door historisch onderzoek. Historici hebben zich zo lang vastgehouden aan
dit discours, vanwege twee ideeën over migratie: (1) iets is pas migratie wanneer het internationaal
is en (2) migratie is pas interessant als mensen permanent migreren. Het idee dat migratie pas
migratie is wanneer het internationaal is, is ten eerste heel arbitrair. Mensen die binnen een groot
land wonen en duizenden kilometers verhuizen binnen hun land, zouden dan geen interessante
migranten zijn. Ook negeert dit idee het feit dat binnenlandse migratie heel veel invloed kan hebben.
Volgens Moch moet je je bij onderzoek naar migratie richten op waar migratie begint, namelijk bij
het huishouden. Hier worden allerlei beslissingen genomen met als doel het genereren van zo veel
mogelijk inkomen. Dit kan een motief zijn voor migratie.
We moeten het idee doorbreken dat mensen voor de industriële revolutie vast zaten in hun
lokaliteiten en dat zij nauwelijks betrokken waren bij de markt of zich verplaatsten. Mensen
verplaatsten zich namelijk heel sterk afhankelijk van de (arbeids)markt.
1
,Migratie is dus systemisch: het is niet iets wat mensen alleen doen wanneer ze niet anders kunnen
maar het is vaak een bewuste keuze. Migratie is ook een motor achter sociale verandering.
Vijf nieuwe inzichten over migratie:
Niet enkel internationale, maar ook binnenlandse migratie is interessant. Daarnaast
verschillen beide vaak niet heel sterk qua bijvoorbeeld motieven.
Bij migratie gaat het vaak om tijdelijke, seizoensmatige of circulaire (arbeidscyclus) migratie.
Samenlevingen zijn al lange tijd gecommercialiseerd en in de vroegmoderne tijd waren zij
zeker niet overwegend autarkisch.
Arbeidsmarkten waren in de vroegmoderne periode sterk gesegmenteerd geweest en
samenlevingen zijn eigenlijk altijd afhankelijk van arbeid van buitenaf.
Migratie is belangrijk geweest voor organisaties zoals koopvaardijvloten en legers. Zij hadden
een enorme vraag naar arbeid.
Theorie Manning
De afgelopen 80000 heeft de mens zich verspreid vanuit Afrika over de rest van de wereld. Migratie
is dus een oeroud proces. Manning bespreekt in zijn boek dit proces en heeft hier aandacht voor vier
verschillende soorten van migratie:
Home community migration: migratie binnen de eigen gemeenschap. Dit leidt niet tot sociale
vernieuwing, want hierbij is het niet zo dat culturen in aanraking komen met andere culturen en
ideeën.
Whole community migration: migratie van de hele gemeenschap.
Colonisation: migratie van een deel van de gemeenschap.
Cross-community migration: migratie van mensen uit de ene gemeenschap naar de andere.
Manning definieert een gemeenschap als een groep mensen met dezelfde taal. De eerste drie
vormen van migratie komen ook voor bij dieren, de laatste is typisch menselijk omdat alleen mensen
een taal en cultuur hebben.
Cross-community migration kent vier typen migranten:
Invaders: mensen die een nieuwe gemeenschap binnendringen met als doel deze te
controlern.
Itinerants: mensen die rondreizen tussen gemeenschappen zonder een echt thuis te hebben.
Settlers: mensen die zich permanent vestigen in een nieuwe gemeenschap en zich vaak aan
deze gemeenschap aanpassen.
Sojourners: mensen die zich in een andere gemeenschap vestigen met als doel uiteindelijk
terug te keren naar de eigen gemeenschap.
In al deze gevallen zien we dat sociale verandering optreedt, omdat verschillende culturen en ideeën
met elkaar in aanraking komen.
2
, De ideeën van Manning zijn vooral toepasbaar op de gehele menselijke migratiegeschiedenis.
Wanneer we haar toe willen passen op migratie van de afgelopen 1000 jaar, zijn de categorieën wat
te grof. Lucassen en Lucassen hebben daarom andere categorieën bedacht. Zij spreken over cross-
cultural migration, en kijken dus naar mensen die een cultuurgrens en niet per se een talengrens
overgaan. Zij spreken over vier verschillende soorten migranten:
Migranten naar de stad. Het culturele verschil zit hier vooral tussen stad en platteland. De
stad is een veel anoniemere samenleving met een grotere public sphere. Het is een plaats waar
abstracte en algemene instituties zijn (en je bent dus niet alleen toegewezen op je familie). Ook
hadden steden in de vroegmoderne tijd een sterkere geldeconomie en bestonden er meer
subculturen dan op het platteland. Dit soort migratie is vaak een meer permanente migratie.
Migranten naar de stad kunnen zowel uit hetzelfde land als het buitenland komen.
Kolonisatie. Hier zien we dat mensen eigenlijk van platteland naar platteland gaan, maar naar
een platteland met een andere ecologische structuur. Dit soort migratie zien we vooral in grote
rijken, waarbij mensen verhuizen naar de frontiers van het rijk. Vaak worden migranten gebruikt als
agents of empire om de macht van het imperium te consolideren in de grensgebieden. In het nieuwe
gebied is er sprake van een andere ecologie, een andere taal en cultuur en vaak ook van een andere
gezagsverhouding. Deze migratie is ook vrij permanent.
Seizoensmigranten. Vaak arbeidsmigranten. Deze mensen gaan vaak naar een regio waar een
grotere mate van commercialisering is dan thuis. Deze migratie heeft ook invloed op het thuisgebied,
omdat migranten vaak elk jaar terug naar huis komen en geld een nieuwe manier van leven
meenemen (consumptiecultuur die meer gericht is op status). Dit is tijdelijke migratie.
Organisationele migratie (soldaten, matrozen, expats). Hierbij bepaalt de organisatie waar jij
heen gaat. Zij bepalen ook de invloed die migranten op andere culturen hebben. Vaak hebben de
migranten meer macht dan de mensen waarbij zij zich tijdelijk voegen. Dit is tijdelijke migratie.
Al deze migraties leiden tot culturele veranderingen.
Migratie en global connections
Drie kernvragen:
Connecties: welke verbindingen worden er gelegd door de tijd en door wie?
Circulatie: wie wordt er gezonden en wie komt er terug?
Creolisering? Wat gebeurt er met mensen als ze tijdelijk/permanent ergens anders zijn en
daarna terugkeren?
Vier dimensies:
Extensity: over hoe een groot gebied zijn de global connections verspreid?
Intensity: hoe intens zijn de verbindingen?
Impact: geringe migraties kunnen ook een grote impact hebben.
3
