Blok 4
Week 1
15-04-2025
VD groei en ontwikkeling VO
Pubertaire groeispurt
• Peak height velocity
• Eerst armen/ benen, dan romp
• Jongens → 10,5 cm/jaar – start +/- 12 jaar/ piek: 14 jaar
• Meisjes → 9cm/jaar – start +/- 10 jaar/ piek: 12 jaar
• Start pubertijd is genetisch bepaald
→ Ook van invloed: stress, voeding, sociale omstandigheden en etniciteit
→ Topsport
, Groeispurt en coördinatie
• Groeispurt beïnvloedt economie van bewegen
→ Blessures
• Heren meer instabiliteit dan vrouwen
• Matige techniek maar meer kracht
• Knieproblemen meisjes
Seksuele rijping
• Mannen: 13/14 jaar
• Vrouwen 11/12 jaar
• Geslachtshormonen: androgenen/ oestrogenen en groeihormoonlevels nemen toe
• Menarce (begin menstruatie)
• Europa: 12,3-13,5 jaar
• 6 cm groei na menarce
• Sportief?
• Primaire (direct betrekking op voortplanting) en secundaire geslachtskenmerken
• Hormonen → stemming
Reacties op lichamelijke veranderingen
• Relatie uiterlijk en zelfbeeld
• Negatief als:
- Vroeg-/laatrijp
- Afwijkend van ideaalbeeld
- Jeugdpuistjes
- Menarche/supermarche
, Female athlete triad
• Eetstoornissen
• Menstruatieproblemen
- Primaire amenorroe (uitblijven van menarche tot na de 16e verjaardag)
- Secundaire amenorroe (meer dan 3 maanden uitblijven van (eerder wel aanwezige)
menstruatie)
- Oligoamenorroe (interval tussen menstruaties >35 dagen)
- Afwijkende luteale fase (progesteronniveau te laag)
• Osteoporose
Meiden die meer sporten, kunnen eetstoornissen, menstruatiestoornissen en osteoporose
krijgen. Ook meiden die veel met hun gewicht bezig zijn
Dit hoef je niet uit je hoofd te weten!!!!!
Het brein van tieners
• Prefrontale cortex
• Leren van ervaringen
• Behoefte aan beloningen (vrijkomen dopamine)
- Centraal striatum: ‘pleziercentrum’ (onderdeel basale ganglia)
Hormonen
Zenuwstelsel en endocriene systeem
• ZS: snel → effecten kortdurend en lokaal
• Endocriene systeem: langzamer → langduriger effect
- Uitzondering: adrenaline
Endocriene klieren
• Organen waarin de hormonen geproduceerd worden
• Hypothalamus en hypofyse, schildklier, zwezerik, alvleesklier (pancreas), bijnieren,
geslachtsklieren
Week 1
15-04-2025
VD groei en ontwikkeling VO
Pubertaire groeispurt
• Peak height velocity
• Eerst armen/ benen, dan romp
• Jongens → 10,5 cm/jaar – start +/- 12 jaar/ piek: 14 jaar
• Meisjes → 9cm/jaar – start +/- 10 jaar/ piek: 12 jaar
• Start pubertijd is genetisch bepaald
→ Ook van invloed: stress, voeding, sociale omstandigheden en etniciteit
→ Topsport
, Groeispurt en coördinatie
• Groeispurt beïnvloedt economie van bewegen
→ Blessures
• Heren meer instabiliteit dan vrouwen
• Matige techniek maar meer kracht
• Knieproblemen meisjes
Seksuele rijping
• Mannen: 13/14 jaar
• Vrouwen 11/12 jaar
• Geslachtshormonen: androgenen/ oestrogenen en groeihormoonlevels nemen toe
• Menarce (begin menstruatie)
• Europa: 12,3-13,5 jaar
• 6 cm groei na menarce
• Sportief?
• Primaire (direct betrekking op voortplanting) en secundaire geslachtskenmerken
• Hormonen → stemming
Reacties op lichamelijke veranderingen
• Relatie uiterlijk en zelfbeeld
• Negatief als:
- Vroeg-/laatrijp
- Afwijkend van ideaalbeeld
- Jeugdpuistjes
- Menarche/supermarche
, Female athlete triad
• Eetstoornissen
• Menstruatieproblemen
- Primaire amenorroe (uitblijven van menarche tot na de 16e verjaardag)
- Secundaire amenorroe (meer dan 3 maanden uitblijven van (eerder wel aanwezige)
menstruatie)
- Oligoamenorroe (interval tussen menstruaties >35 dagen)
- Afwijkende luteale fase (progesteronniveau te laag)
• Osteoporose
Meiden die meer sporten, kunnen eetstoornissen, menstruatiestoornissen en osteoporose
krijgen. Ook meiden die veel met hun gewicht bezig zijn
Dit hoef je niet uit je hoofd te weten!!!!!
Het brein van tieners
• Prefrontale cortex
• Leren van ervaringen
• Behoefte aan beloningen (vrijkomen dopamine)
- Centraal striatum: ‘pleziercentrum’ (onderdeel basale ganglia)
Hormonen
Zenuwstelsel en endocriene systeem
• ZS: snel → effecten kortdurend en lokaal
• Endocriene systeem: langzamer → langduriger effect
- Uitzondering: adrenaline
Endocriene klieren
• Organen waarin de hormonen geproduceerd worden
• Hypothalamus en hypofyse, schildklier, zwezerik, alvleesklier (pancreas), bijnieren,
geslachtsklieren
