Samenvatting Logopedie
Hoofdstuk 1: Taalverwerving
specifieke voorwaarden voor een goed verlopende taalontwikkeling zijn:
oogcontact, beurtgedrag (reageren de moeder/verzorger en het kind op de
uitingen van elkaar of praten ze vaak door elkaar heen?) en imitatie (van
mondbeeld van de moeder, haar stemmelodie, luidheid en spraak). Het
taalverwervingsproces is afhankelijk van wat het kind aan taal krijgt aangeboden
vanuit zijn omgeving, maar ook van wat hij uit dat taalaanbod kan oppikken. Ook
intelligentie speelt een rol.
Bij het leren communiceren zijn ook de niet-talige factoren belangrijk zoals,
luistere, initiatief nemen (verbaal en non verbaal), houding, mimiek en
spelgedrag.
Drie belangrijke functies van taal:
1. Taal in een communicatiemiddel
2. Door middel van taal kunnen we de werkelijkheid waarin we leven
verkennen en ordenen, zodat we er meer grip op krijgen
3. Taal heeft een expressieve functie (gevoelens, emoties en gedachten
uiten).
Onder spraakontwikkeling wordt verstaan: De ontwikkeling van de articulatie, dat
wil zeggen het leren waarnemen en produceren van klanken, zoals die in een
bepaalde taal voorkomen.
Spraakontwikkeling wordt enerzijds bepaald door de controle die een kind heeft
over zijn tong-, lip- en gehemeltespieren, anderzijds door de mate waarin het
verschillen tussen spraakklanken kan waarnemen, zowel auditief (gehoor) als
visueel (mondbeeld) en tactiel (hoe het voelt in je mond). Taalontwikkeling is de
manier waarop kinderen woorden en zinnen leren begrijpen en leren gebruiken.
Het leren verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale en
communicatieve regels. Grammaticale regels zijn regels die aangeven uit welke
delen een zin moet bestaan, hoe woordvolgorde binnen een zin moet zijn
(zinsbouw, syntaxis) en hoe woorden worden vervoegd of verbogen (morfologie).
Onder communicatieve regels verstaat men afspraken over de taalinhoud en
taalgebruik.
Bij articulatieproblemen wordt de motorische vaardigheid getraind en het leren
waarnemen van verschillen tussen spraakklanken. Bij taalproblemen gaat het om
het leren ontdekken van grammaticaregels en communicatieve regels en het
creatief leren toepassen van die regels.
Een stukje taal heeft altijd drie aspecten in zich:
1. De taalinhoud (het semantische aspect)
2. De taalvorm waarin je de inhoud giet
3. Het taalgebruik (het pragmatische aspect)
,taalinhoud
Als een kind iets wil zeggen of begrijpen, moet zijn woordenschat voldoende zijn.
We kunnen nagaan of:
- het kind genoeg woorden kan produceren en begrijpen (actieve en
passieve woordenschat)
- het op de juiste woorden kan komen (woordvinding)
- het begrijp wat er gezegd wordt (zinsbegrip)
neologisme: een nieuw woord of zinsdelen verzinnen.
taalvorm
hoe woorden en zinnen worden gevormd. Het bestaat uit drie deelaspecten:
Het fonologische aspect
Het kind moet de klankpatronen in woorden op de juiste manier leren gebruiken,
en op het gehoor van elkaar kunnen onderscheiden (auditieve discriminatie). Het
kind moet leren zijn aandacht te richten op een bepaald geluidssignaal, het
ontwikkelen van selectieve aandacht.
Het morfologische aspect
Het kind leert een woord op de juiste manier van vorm te veranderen.
- verbuiging van zelfstandige naamwoorden: meervouden
- verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden
- verbuiging van de trappen van vergelijking
- vervoeging van werkwoorden.
Onregelmatige meervoudsvormen beheersen kinderen meestal van het zesde
jaar. hulpwerkwoorden en voltooide deelwoorden begint een kind te gebruiken
tussen de drie en vijf jaar. Voor de toekomende tijd wordt in de periode tussen
drie en vijf jaar veelvoudig gebruik gemaakt van gaan + infinitief.
Het syntactische aspect
Het kind leert een goede zin te gebruiken, dat wil zeggen:
- hij hanteert een correcte volgorde van de woorden in een zin
- de zin is volledig, er worden geen woorden weggelaten
- hij weet hoe verschillende zinstypen worden gevormd: de medelende zin,
wensende zin, vraagzin, ontkennende zin.
Taalgebruik
De pragmatiek bestudeert welke taalvorm en inhoud iemand in een bepaalde
situatie kiest en waarom.
De preverbale (prelinguale of voortalige)periode: Deze periode begint bij de
geboorte en eindigt wanneer de eerste woorden gesproken worden. Deze fase is
zeer belangrijk, omdat zich daarin een aantal voorwaarden ontwikkelt die van
belang zijn om te kunnen leren spreken. Voorwaarden voor een goede
spraakontwikkeling zijn:
- Lichaamsdelen/organen (normale bouw van tong, wangen, lippen, het
gehemelte en stembanden)
- Visueel (gericht kijken, gelaatsuitdrukkingen onthouden/onderscheiden)
- Auditief (luisteren, auditief geheugen, auditieve discriminatie,
, luistervaardig/bereid)
- Tast (gericht waarnemen met tastzintuigen, tastindrukken kunnen
onthouden/onderscheiden)
- Is het kind voldoen intelligent?
- Bezit het kind de behoefte om te imiteren?
- Bezit het kind de behoefte om te communiceren?
- Bevindt het kind zich in een omgeving die stimuleert en veiligheid biedt?
Voor de verschillende fasen van de preverbale fase zie boek blz. 71
De verbale (linguale of talige) periode: deze begint zodra het kind zijn eerste
woordjes zegt, dat is omstreeks het eerste levensjaar.
Hoofdstuk 2: Afwijkende mondgewoonten
Primair mondgedrag:bijten, kauwen, en likken . Vanuit hieruit ontwikkelen zich de
spreekbewegingen, die door tong, lip, kaak en gehemeltespieren worden
gemaakt. Spreken wordt daarom als een secundaire mondgewoonte beschouwd.
De belangrijkste drie afwijkende mondgewoonten zijn:
- gewoonte-mondademen
- duimzuigen
- infantiele slikgewoonten
Voor al deze verkeerde mondgewoonten geldt, dat ze in veel gevallen affect
hebben op de stand van de kaken en van het gebit. Ze hebben vaak slappere lip
en tongspieren tot gevolg, waardoor afwijkingen in uitspraak ontstaan. Vaak ligt
de tong op de mondbodem (lage tongligging), i.p.v. aangezogen tegen het
gehemelte (normale tongligging). Verder duwt de tong tegen de tanden aan of
tussen de tanden door (tongpersen), waardoor de tanden naar voren gaan staan.
Dit kan leiden tot articulatiefouten.
Door gewoonte-mondademen kan het gehemelte smal en hoog worden, waardoor
het neustussenschot, dat daarboven staat, scheefgroeit. Daardoor kan er maar
weinig lucht door de neus stromen. De uitspraak klink dat zoals bij een flinke
verkoudheid, dus met verstopte neus. Dit wordt gesloten nasaal genoemd. Een
ander gevolg van mondademen kan zijn dat het kind licht slechthorend wordt. Dit
kan weer een gevolg hebben voor het spreken, omdat hij zijn omgeving niet goed
hoort.
Gewoonte-mondademen is als een kind rustig zit en via zijn mond ademt, i.p.v.
door zijn neus. Je kan dit herkennen als een kind zit te spelen/werken/luisteren
met zijn mond open.
Oorzaken van mondademen:
- De neusweg is bijna afgesloten door een te grote neusamandel. Bij
kinderen tussen de drie en vijf jaar groeit de neusamandel sneller dan de neus
keel holte, waardoor de luchtweg door de neus kleiner wordt, zodat ademen
door de neus voor kleuters vaak moeilijk gaat.
Hoofdstuk 1: Taalverwerving
specifieke voorwaarden voor een goed verlopende taalontwikkeling zijn:
oogcontact, beurtgedrag (reageren de moeder/verzorger en het kind op de
uitingen van elkaar of praten ze vaak door elkaar heen?) en imitatie (van
mondbeeld van de moeder, haar stemmelodie, luidheid en spraak). Het
taalverwervingsproces is afhankelijk van wat het kind aan taal krijgt aangeboden
vanuit zijn omgeving, maar ook van wat hij uit dat taalaanbod kan oppikken. Ook
intelligentie speelt een rol.
Bij het leren communiceren zijn ook de niet-talige factoren belangrijk zoals,
luistere, initiatief nemen (verbaal en non verbaal), houding, mimiek en
spelgedrag.
Drie belangrijke functies van taal:
1. Taal in een communicatiemiddel
2. Door middel van taal kunnen we de werkelijkheid waarin we leven
verkennen en ordenen, zodat we er meer grip op krijgen
3. Taal heeft een expressieve functie (gevoelens, emoties en gedachten
uiten).
Onder spraakontwikkeling wordt verstaan: De ontwikkeling van de articulatie, dat
wil zeggen het leren waarnemen en produceren van klanken, zoals die in een
bepaalde taal voorkomen.
Spraakontwikkeling wordt enerzijds bepaald door de controle die een kind heeft
over zijn tong-, lip- en gehemeltespieren, anderzijds door de mate waarin het
verschillen tussen spraakklanken kan waarnemen, zowel auditief (gehoor) als
visueel (mondbeeld) en tactiel (hoe het voelt in je mond). Taalontwikkeling is de
manier waarop kinderen woorden en zinnen leren begrijpen en leren gebruiken.
Het leren verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale en
communicatieve regels. Grammaticale regels zijn regels die aangeven uit welke
delen een zin moet bestaan, hoe woordvolgorde binnen een zin moet zijn
(zinsbouw, syntaxis) en hoe woorden worden vervoegd of verbogen (morfologie).
Onder communicatieve regels verstaat men afspraken over de taalinhoud en
taalgebruik.
Bij articulatieproblemen wordt de motorische vaardigheid getraind en het leren
waarnemen van verschillen tussen spraakklanken. Bij taalproblemen gaat het om
het leren ontdekken van grammaticaregels en communicatieve regels en het
creatief leren toepassen van die regels.
Een stukje taal heeft altijd drie aspecten in zich:
1. De taalinhoud (het semantische aspect)
2. De taalvorm waarin je de inhoud giet
3. Het taalgebruik (het pragmatische aspect)
,taalinhoud
Als een kind iets wil zeggen of begrijpen, moet zijn woordenschat voldoende zijn.
We kunnen nagaan of:
- het kind genoeg woorden kan produceren en begrijpen (actieve en
passieve woordenschat)
- het op de juiste woorden kan komen (woordvinding)
- het begrijp wat er gezegd wordt (zinsbegrip)
neologisme: een nieuw woord of zinsdelen verzinnen.
taalvorm
hoe woorden en zinnen worden gevormd. Het bestaat uit drie deelaspecten:
Het fonologische aspect
Het kind moet de klankpatronen in woorden op de juiste manier leren gebruiken,
en op het gehoor van elkaar kunnen onderscheiden (auditieve discriminatie). Het
kind moet leren zijn aandacht te richten op een bepaald geluidssignaal, het
ontwikkelen van selectieve aandacht.
Het morfologische aspect
Het kind leert een woord op de juiste manier van vorm te veranderen.
- verbuiging van zelfstandige naamwoorden: meervouden
- verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden
- verbuiging van de trappen van vergelijking
- vervoeging van werkwoorden.
Onregelmatige meervoudsvormen beheersen kinderen meestal van het zesde
jaar. hulpwerkwoorden en voltooide deelwoorden begint een kind te gebruiken
tussen de drie en vijf jaar. Voor de toekomende tijd wordt in de periode tussen
drie en vijf jaar veelvoudig gebruik gemaakt van gaan + infinitief.
Het syntactische aspect
Het kind leert een goede zin te gebruiken, dat wil zeggen:
- hij hanteert een correcte volgorde van de woorden in een zin
- de zin is volledig, er worden geen woorden weggelaten
- hij weet hoe verschillende zinstypen worden gevormd: de medelende zin,
wensende zin, vraagzin, ontkennende zin.
Taalgebruik
De pragmatiek bestudeert welke taalvorm en inhoud iemand in een bepaalde
situatie kiest en waarom.
De preverbale (prelinguale of voortalige)periode: Deze periode begint bij de
geboorte en eindigt wanneer de eerste woorden gesproken worden. Deze fase is
zeer belangrijk, omdat zich daarin een aantal voorwaarden ontwikkelt die van
belang zijn om te kunnen leren spreken. Voorwaarden voor een goede
spraakontwikkeling zijn:
- Lichaamsdelen/organen (normale bouw van tong, wangen, lippen, het
gehemelte en stembanden)
- Visueel (gericht kijken, gelaatsuitdrukkingen onthouden/onderscheiden)
- Auditief (luisteren, auditief geheugen, auditieve discriminatie,
, luistervaardig/bereid)
- Tast (gericht waarnemen met tastzintuigen, tastindrukken kunnen
onthouden/onderscheiden)
- Is het kind voldoen intelligent?
- Bezit het kind de behoefte om te imiteren?
- Bezit het kind de behoefte om te communiceren?
- Bevindt het kind zich in een omgeving die stimuleert en veiligheid biedt?
Voor de verschillende fasen van de preverbale fase zie boek blz. 71
De verbale (linguale of talige) periode: deze begint zodra het kind zijn eerste
woordjes zegt, dat is omstreeks het eerste levensjaar.
Hoofdstuk 2: Afwijkende mondgewoonten
Primair mondgedrag:bijten, kauwen, en likken . Vanuit hieruit ontwikkelen zich de
spreekbewegingen, die door tong, lip, kaak en gehemeltespieren worden
gemaakt. Spreken wordt daarom als een secundaire mondgewoonte beschouwd.
De belangrijkste drie afwijkende mondgewoonten zijn:
- gewoonte-mondademen
- duimzuigen
- infantiele slikgewoonten
Voor al deze verkeerde mondgewoonten geldt, dat ze in veel gevallen affect
hebben op de stand van de kaken en van het gebit. Ze hebben vaak slappere lip
en tongspieren tot gevolg, waardoor afwijkingen in uitspraak ontstaan. Vaak ligt
de tong op de mondbodem (lage tongligging), i.p.v. aangezogen tegen het
gehemelte (normale tongligging). Verder duwt de tong tegen de tanden aan of
tussen de tanden door (tongpersen), waardoor de tanden naar voren gaan staan.
Dit kan leiden tot articulatiefouten.
Door gewoonte-mondademen kan het gehemelte smal en hoog worden, waardoor
het neustussenschot, dat daarboven staat, scheefgroeit. Daardoor kan er maar
weinig lucht door de neus stromen. De uitspraak klink dat zoals bij een flinke
verkoudheid, dus met verstopte neus. Dit wordt gesloten nasaal genoemd. Een
ander gevolg van mondademen kan zijn dat het kind licht slechthorend wordt. Dit
kan weer een gevolg hebben voor het spreken, omdat hij zijn omgeving niet goed
hoort.
Gewoonte-mondademen is als een kind rustig zit en via zijn mond ademt, i.p.v.
door zijn neus. Je kan dit herkennen als een kind zit te spelen/werken/luisteren
met zijn mond open.
Oorzaken van mondademen:
- De neusweg is bijna afgesloten door een te grote neusamandel. Bij
kinderen tussen de drie en vijf jaar groeit de neusamandel sneller dan de neus
keel holte, waardoor de luchtweg door de neus kleiner wordt, zodat ademen
door de neus voor kleuters vaak moeilijk gaat.
