TV 1 Jagers en Boeren, Prehistorie – 3000 v.c.
KA: De levenswijze van jagers-verzamelaars
De oudste groepen mensen leefde van en in de natuur. De woonplaatsen wisselde met
de seizoenen.
- Nomadisch bestaan: Levenswijze zonder vaste woonplaats door rond te
trekken
Overblijfselen van deze culturen zijn grotschilderingen. Deze tijd heet ook wel de Oude
Steentijd.
KA: Het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenlevingen
Men ontdekte dat ze zelf voedsel konden produceren doormiddel van het houden van
dieren en gewassen. Deze omkeer wordt de landbouwrevolutie of de neolithische
revolutie genoemd. Door deze revolutie konden grotere groepen mensen zich vestigen
op vaste woonplaatsen, de natuur veranderde mee.
KA: Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
5000 jaar geleden ontstonden de eerste stedelijke beschavingen, eerst langs de rivieren
omdat de vruchtbaarheid daar hoog was. De samenlevingen werden hoger ontwikkelt.
Kenmerkend voor de eerste steden en stedelijke gemeenschappen zijn het wonen in
ommuurde stedelijke centra, een schriftcultuur, een ontwikkelde politieke organisatie
onder leiding van priesters, godkoningen, kunst en architectuur.
TV 2 Grieken en Romeinen, 3000 v.c. - 500 n.c.
KA: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap
en de politiek in de Griekse stadstaat
De Grieken woonden in kleine zelfbesturende eenheden (stadstaten), ze hadden een
taal en cultuur maar opereerden los van elkaar en creëerde ook los van elkaar nieuwe
ontwikkelingen voornamelijk in de politiek en wetenschap.
Over politiek deelden de Grieken het idee dat de een staat er was voor het algemene
belang van de burgers. Er ontstond een discussie over wat de beste vorm van bestuur
was (belang van de burgers of onderdanen aan de priesters en godkoningen). In Athene
ontstond een democratie. Grieken gingen zich meer focussen op eigen gedachtes en
onderzoek (filosofen: Socrates, Plato en Aristoteles). Dit wetenschappelijk denken is
typerend voor de Europese cultuur.
,KA: De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
In de bouwkunst is de Griekse tempel met zuilen een typerend voorbeeld voor de
klassieke stijl die toen ontstond. En in de beeldhouwkunst het ideaalbeeld van een
mens gevormde god of held. Dit werd op grote schaal nagevolgd, de Romeinen
begonnen daarmee.
KA: De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde
In Rome stond het algemeen belang van de burgers ook centraal, hierdoor noemden de
Romeinen zich een Republiek. Het verschil met de Grieken is dat de Romeinen een
groot wereldrijk veroverde maar hierdoor was het burgerschap idee moeilijk houdbaar.
Het gevolg hiervan was een alleenheerschappij van keizers (focus op leger), echter
bleven de rechten van de Romeinse burgers wel hoog.
Toen de Romeinen de Grieken aantroffen, werd de Griekse cultuur overgenomen en
verder ontwikkeld.
KA: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest Europa
De Germaanse stammen woonden aan de grens van het Romeinse Rijk in Noordwest
Europa en zij waren veel minder hoog ontwikkeld dan de Romeinen waardoor ze bij de
Romeinen bekend stonden als vechtersbazen. De Romeinen sloten overeenkomsten
met de Germanen die hen toestonden zich binnen het rijk te vestigen in ruil voor
militaire diensten maar de Germaanse rol werd erg groot en dus moeilijk voor de
Romeinen om de grenzen te behouden. Tussen 400 en 500 trokken Germaanse
strijdgroepen het rijk binnen, bekend als het einde van het West-Romeinse Rijk.
KA: De ontwikkeling van het Jodendom en het Christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De Romeinen veroverde Palestina, waar het Joodse volk woonde met Jodendom als
monotheïstische (één god) godsdienst. Dit was anders in tegenstelling tot polytheïsme
(meerdere goden). Het gaat bij monotheïsme om algemene kwesties van goed of
kwaad.
De eerste leider die veel aanhang trok van het Jodendom was Jezus Christus maar hij
werd door de Romeinen gekruisigd. Jezus had daarna veel volgelingen omdat hij als de
zoon van God werd gezien en een offer heeft gedaan, waardoor mensen in het
hiernamaals een eeuwig leven zouden krijgen.
Dit werd ook buiten het Joodse volk verspreid en werd Christendom genoemd, de
aanhang was zo groot dat omstreeks 300 de Romeinse keizer het ging steunen. Het
,Christendom was belangrijk voor de Romeinse cultuur en zo speelde bisschoppen een
grote rol in het bestuur van de voormalige romeinse steden.
TV 3 Monniken en Ridders, 500 – 1000 (vroege middeleeuwen)
KA: De verspreiding van het christendom in geheel Europa
De Germanen waren nog geen christenen toen zij West-Europa overnamen, maar de
bevolking wel, de bevolking wou hen dus bekeren doormiddel van de monniken.
- Monniken: Wijden hun hele leven aan de godsdienst en leefden zonder vrouw of
kinderen in kloosters.
- Missionarissen: Monniken die rondt reisden om het christendom te prediken.
De Germaanse Franken bekeerde zich als eerste tot het christendom en de rest volgde
ook. Karel de Grote werd rond 800 toen ook een christelijke keizer die een groot deel
van Europa heerste.
De monniken, de priesters en bisschoppen waren de intellectuele leiders van de
samenleving. Zij werden als stand, genaamd de geestelijkheid, geheven boven het
gewone volk.
KA: Het ontstaan en de verspreiding van de Islam
Op het Arabische schiereiland ontwikkelde in de zevende eeuw een monotheïstische
traditie van joden en christenen, de islam, gesticht door Mohammed. Het verschil was
dat Mohammed vond dat er echt maar een God was om te vereren. De Islam
verspreidde zich door het voeren van de heilige oorlog (jihad). Een groot Islamitisch-
Arabisch rijk ontstond mede doordat de geestelijke en politieke leiders niet van elkaar
gescheiden waren, waarin Joden en Christenen wel met respect werden behandeld,
andere geloven niet.
KA: De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur
door een zelfvoorzienende agrarische cultuur , georganiseerd via hofstelsel en
horigheid
Handel over grote afstanden werd ingewikkeld na de val van het Romeinse Rijk,
daardoor werden grote zelfvoorzienende hoven belangrijk, bestuurd door feodale
heren, met horigen die herendiensten levereden op hun land. Stedelijks leven was er
nauwelijks meer.
, KA: Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Heersers oefende hun macht uit via volgelingen dien hen persoonlijk trouw waren, deze
relatie heet het feodale systeem. Volgelingen heersten over delen van het rijk alsof dat
hun persoonlijke eigendom was, omdat de vorst dat niet alleen kon. Ze waren gebonden
aan hun heerser maar ze deden waar ze zin in hadden en voerde ook veel oorlogen.
Deze periode heet daarom ook de feodale versnippering. De heren hadden veel macht
en werden gezien als de tweede stand, de adel.
TV 4 Steden en Staten, 1000 – 1500
KA: De opkomst van de handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van
een agrarisch-urbane samenleving
Handel nam weer toe door bevolkingsgroei, toename van veiligheid en met name de
groei van landbouwopbrengsten (het in cultuur brengen van ongebruikte
natuurgebieden).
Er ontstonden en kwamen weer oude steden tot leven waar ambachtslieden zich
specialiseerden.
KA: De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van
de steden
Doordat stedelijke burgers een flinke welvaartstand konden bereiken, ontstond de
derde stand.
Binnen de steden ontwikkelde een eigen vorm van recht, het stadsrecht. Dit recht werd
door de koning of heer van die streek, verleend. De steden gingen lijken op de steden uit
de oudheid, namelijk een stad met zelfbesturende burgers (wel alleen voor de rijke).
Door deze rechten te verlenen verzekerde de koning of heer zijn steun van de stedelijke
burgers.
KA: Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
geestelijke macht het primaat hoorde te hebben
De Paus vond zichzelf steeds belangrijker, en beschouwde vorsten als zondige
stervelingen die lager geplaatst zijn. Er ontstond hierdoor een machtsstrijd tussen de
Paus van Rome en de Duitse keizer, ze beschouwde zich beide als opvolger van de
KA: De levenswijze van jagers-verzamelaars
De oudste groepen mensen leefde van en in de natuur. De woonplaatsen wisselde met
de seizoenen.
- Nomadisch bestaan: Levenswijze zonder vaste woonplaats door rond te
trekken
Overblijfselen van deze culturen zijn grotschilderingen. Deze tijd heet ook wel de Oude
Steentijd.
KA: Het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenlevingen
Men ontdekte dat ze zelf voedsel konden produceren doormiddel van het houden van
dieren en gewassen. Deze omkeer wordt de landbouwrevolutie of de neolithische
revolutie genoemd. Door deze revolutie konden grotere groepen mensen zich vestigen
op vaste woonplaatsen, de natuur veranderde mee.
KA: Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
5000 jaar geleden ontstonden de eerste stedelijke beschavingen, eerst langs de rivieren
omdat de vruchtbaarheid daar hoog was. De samenlevingen werden hoger ontwikkelt.
Kenmerkend voor de eerste steden en stedelijke gemeenschappen zijn het wonen in
ommuurde stedelijke centra, een schriftcultuur, een ontwikkelde politieke organisatie
onder leiding van priesters, godkoningen, kunst en architectuur.
TV 2 Grieken en Romeinen, 3000 v.c. - 500 n.c.
KA: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap
en de politiek in de Griekse stadstaat
De Grieken woonden in kleine zelfbesturende eenheden (stadstaten), ze hadden een
taal en cultuur maar opereerden los van elkaar en creëerde ook los van elkaar nieuwe
ontwikkelingen voornamelijk in de politiek en wetenschap.
Over politiek deelden de Grieken het idee dat de een staat er was voor het algemene
belang van de burgers. Er ontstond een discussie over wat de beste vorm van bestuur
was (belang van de burgers of onderdanen aan de priesters en godkoningen). In Athene
ontstond een democratie. Grieken gingen zich meer focussen op eigen gedachtes en
onderzoek (filosofen: Socrates, Plato en Aristoteles). Dit wetenschappelijk denken is
typerend voor de Europese cultuur.
,KA: De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
In de bouwkunst is de Griekse tempel met zuilen een typerend voorbeeld voor de
klassieke stijl die toen ontstond. En in de beeldhouwkunst het ideaalbeeld van een
mens gevormde god of held. Dit werd op grote schaal nagevolgd, de Romeinen
begonnen daarmee.
KA: De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde
In Rome stond het algemeen belang van de burgers ook centraal, hierdoor noemden de
Romeinen zich een Republiek. Het verschil met de Grieken is dat de Romeinen een
groot wereldrijk veroverde maar hierdoor was het burgerschap idee moeilijk houdbaar.
Het gevolg hiervan was een alleenheerschappij van keizers (focus op leger), echter
bleven de rechten van de Romeinse burgers wel hoog.
Toen de Romeinen de Grieken aantroffen, werd de Griekse cultuur overgenomen en
verder ontwikkeld.
KA: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest Europa
De Germaanse stammen woonden aan de grens van het Romeinse Rijk in Noordwest
Europa en zij waren veel minder hoog ontwikkeld dan de Romeinen waardoor ze bij de
Romeinen bekend stonden als vechtersbazen. De Romeinen sloten overeenkomsten
met de Germanen die hen toestonden zich binnen het rijk te vestigen in ruil voor
militaire diensten maar de Germaanse rol werd erg groot en dus moeilijk voor de
Romeinen om de grenzen te behouden. Tussen 400 en 500 trokken Germaanse
strijdgroepen het rijk binnen, bekend als het einde van het West-Romeinse Rijk.
KA: De ontwikkeling van het Jodendom en het Christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De Romeinen veroverde Palestina, waar het Joodse volk woonde met Jodendom als
monotheïstische (één god) godsdienst. Dit was anders in tegenstelling tot polytheïsme
(meerdere goden). Het gaat bij monotheïsme om algemene kwesties van goed of
kwaad.
De eerste leider die veel aanhang trok van het Jodendom was Jezus Christus maar hij
werd door de Romeinen gekruisigd. Jezus had daarna veel volgelingen omdat hij als de
zoon van God werd gezien en een offer heeft gedaan, waardoor mensen in het
hiernamaals een eeuwig leven zouden krijgen.
Dit werd ook buiten het Joodse volk verspreid en werd Christendom genoemd, de
aanhang was zo groot dat omstreeks 300 de Romeinse keizer het ging steunen. Het
,Christendom was belangrijk voor de Romeinse cultuur en zo speelde bisschoppen een
grote rol in het bestuur van de voormalige romeinse steden.
TV 3 Monniken en Ridders, 500 – 1000 (vroege middeleeuwen)
KA: De verspreiding van het christendom in geheel Europa
De Germanen waren nog geen christenen toen zij West-Europa overnamen, maar de
bevolking wel, de bevolking wou hen dus bekeren doormiddel van de monniken.
- Monniken: Wijden hun hele leven aan de godsdienst en leefden zonder vrouw of
kinderen in kloosters.
- Missionarissen: Monniken die rondt reisden om het christendom te prediken.
De Germaanse Franken bekeerde zich als eerste tot het christendom en de rest volgde
ook. Karel de Grote werd rond 800 toen ook een christelijke keizer die een groot deel
van Europa heerste.
De monniken, de priesters en bisschoppen waren de intellectuele leiders van de
samenleving. Zij werden als stand, genaamd de geestelijkheid, geheven boven het
gewone volk.
KA: Het ontstaan en de verspreiding van de Islam
Op het Arabische schiereiland ontwikkelde in de zevende eeuw een monotheïstische
traditie van joden en christenen, de islam, gesticht door Mohammed. Het verschil was
dat Mohammed vond dat er echt maar een God was om te vereren. De Islam
verspreidde zich door het voeren van de heilige oorlog (jihad). Een groot Islamitisch-
Arabisch rijk ontstond mede doordat de geestelijke en politieke leiders niet van elkaar
gescheiden waren, waarin Joden en Christenen wel met respect werden behandeld,
andere geloven niet.
KA: De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur
door een zelfvoorzienende agrarische cultuur , georganiseerd via hofstelsel en
horigheid
Handel over grote afstanden werd ingewikkeld na de val van het Romeinse Rijk,
daardoor werden grote zelfvoorzienende hoven belangrijk, bestuurd door feodale
heren, met horigen die herendiensten levereden op hun land. Stedelijks leven was er
nauwelijks meer.
, KA: Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Heersers oefende hun macht uit via volgelingen dien hen persoonlijk trouw waren, deze
relatie heet het feodale systeem. Volgelingen heersten over delen van het rijk alsof dat
hun persoonlijke eigendom was, omdat de vorst dat niet alleen kon. Ze waren gebonden
aan hun heerser maar ze deden waar ze zin in hadden en voerde ook veel oorlogen.
Deze periode heet daarom ook de feodale versnippering. De heren hadden veel macht
en werden gezien als de tweede stand, de adel.
TV 4 Steden en Staten, 1000 – 1500
KA: De opkomst van de handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van
een agrarisch-urbane samenleving
Handel nam weer toe door bevolkingsgroei, toename van veiligheid en met name de
groei van landbouwopbrengsten (het in cultuur brengen van ongebruikte
natuurgebieden).
Er ontstonden en kwamen weer oude steden tot leven waar ambachtslieden zich
specialiseerden.
KA: De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van
de steden
Doordat stedelijke burgers een flinke welvaartstand konden bereiken, ontstond de
derde stand.
Binnen de steden ontwikkelde een eigen vorm van recht, het stadsrecht. Dit recht werd
door de koning of heer van die streek, verleend. De steden gingen lijken op de steden uit
de oudheid, namelijk een stad met zelfbesturende burgers (wel alleen voor de rijke).
Door deze rechten te verlenen verzekerde de koning of heer zijn steun van de stedelijke
burgers.
KA: Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
geestelijke macht het primaat hoorde te hebben
De Paus vond zichzelf steeds belangrijker, en beschouwde vorsten als zondige
stervelingen die lager geplaatst zijn. Er ontstond hierdoor een machtsstrijd tussen de
Paus van Rome en de Duitse keizer, ze beschouwde zich beide als opvolger van de
