Relevante informatie uit S&S
Bijnier
1. Hypothalamus: corticotropin releasing hormone (CRH)
2. Hypofyse voorkwab: CRH-receptor: POMC→ ACTH & alfaMSH
• AlfaMSH: pigmentaanmaak & kleur huid (via melanine & melanocyten)
• ACTH: binden ACTH-receptor bijnierschors zona fasciculata → cortisol: binden
glucocorticoïdreceptor lichaamscellen & negatieve terugkoppeling CRH & ACTH
Bijnierschors (90%) – oiv RAAS & ACTH: steroid hormonen
• Zona glomerulosa: aldosteron oiv RAAS
• Zona fasciculata: cortisol oiv ACTH
• Zona reticularis: androgenen oiv ACTH
Bijniermerg (10%) – autonome zenuwstelsel: catecholamines (nor)adrenaline & adrenaline
Cortisolsecretie: diurnaal ritme = productie in ochtend hoog, middag daling en ’s nachts vrijwel niet
→ meten cortisol is weinig zeggend
Schildklier
1. Hypothalamus: thyroid releasing hormone (TRH)
2. Hypofysevoorkwab: TRH bindt aan TRH-receptor → thyroid stimulerend hormoon (TSH)
3. Schildklier: TSH bindt aan TSH-receptor → T3 & T4 = thyroid hormones (TH)
TH heel actief dus voor 99,7% gebonden aan TBG en andere eiwitten
Negatieve terugkoppeling van T3 op hypothalamus en hypofyse
T4 (90%) >>> T3 (door D1 en D2) – maar T3: actiever & alle lichaamscellen dus T4 → T3
Basale zijde: bloedvaten & 2Na+/I—symporter (NIS) = jodide uit bloed opnemen → apicale zijde:
pendrine zorgt dat jodide getransporteerd wordt naar het follikel lumen het colloïd in.
Thyroglobuline synthese = thyroglobuline (TG) wordt in de cellen gemaakt en naar lumen verplaatst
via exocytose → thyroid peroxidase (TPO) oxideert jodium + binding aan tyrosine
3 jodide koppelen: T3 (MIT + DIT) 4 jodide koppelen: T4, thyroxine (2x DIT)
→ opslaan in colloïd tot signaal van TSH → het complex TG T3 T4 opgenomen door de cel en fuseren
met een endolysosoom → proteolyse → T3 en T4 vrij van TG en worden afgegeven aan het bloed.
- TSH stimuleert: NIS expressie, hogere activiteit TPO, productie TG, proteolyse
Deoidinase 1,2,3:
- D1: lever, nier, mindere mate schildklier T4 → T3 & rT3 → T2
o Plasma T3 productie & rT3 afbraak
- D2: brein, hypofyse, mm spierweefsel, long, macrofagen, placenta T4 → T3 & rT3 → T2
o Lokale T3 productie – schildklierhormoon goed nodig
- D3: brein, huid, placenta, lever & foetus T4 → rT3 & T3 → T2
o Afbraak T3 & T4, rT3 productie
Jodium is essentieel voor normale productie schildklierhormoon – alleen binnenkrijgen via de voeding
(wordt toegevoegd aan zout) → hoe ouder, hoe meer inname nodig is
T3/T4 opname in cel (evt deodinase activiteit) → T3 naar kern en binden Thyroid response element
(TRE) – binden DNA → mRNA → eiwitten → als er genoeg eiwit is: T3 omzetten in T2 via D3
• Cardiovasculair: > hartslag & CO
• Bot: > botturnover & botresorptie (osteoporose)
• GI: > darmmotiliteit
• Bloed: > zuurstof afgifte in weefsel door erytrocyten
• Neuromusculair: > snelheid spiercontracties/relaxatie & > afbraak eiwitten
• Metabolisme: > gluconeogenese, > glycogenolyse, > opname glucose, > lipolyse (vrije
vetzuren voor de energie & glycerol voor de gluconeogenese)
• Sympathisch zenuwstelsel: > gevoeligheid catecholamines en hoeveelheid beta adrenerge
receptoren in hart, spier, vetweefsel & lymfocyten – angst/paniek vs somberheid/depressie
,Voorkennistoets 2
D
D
C
B
C
D
C
,C
C
C
B
B – glucose maken uit aminozuren/andere substraten, insulineresistentie, meer glucose
A
B
A
, HC21 – Introductie endocrinologie
Struma Cushing R (< haar, osteoporose (kyfose)) - hypogonadisme
Acromegalie Bijschildklier: hyperparathyreoïdie → calcium uit bot → osteoporose
Hyperpigmentatie + lage bloeddruk
Tekort aan cortisol (ziekte van Addison) – tekort cortisol
Ziekte van endocriene organen
• Adenoom/nodus
o Benigne – vaker
o Maligne
• Functie afwijkingen: te snelle of trage functie
• Oorzaken
o Auto-imuun
o Functionerend adenoom → overproductie hormonen
o Niet functionerend adenoom → uitval hormoonproductie
Hypofyse hormonen
Voorkwab: GH (bot, lever: IGF-1), ACTH, TSH, FSH/LH, (prolactine)
Achterkwab: oxytocine, ADH, (prolactine)
Thyreotrope as
Continue afgifte → normaal meten TSH & vrij T4
• Primaire hypothyreoïdie: << vrij T4 + >> TSH
• Primaire hyperthyreoïdie: >> vrij T4 + << TSH
• Secundaire hypothyreoïdie: << T4 & << (OF NORMAAL) TSH
• Secundaire hyperthyreoïdie: >> T4 & >> (OF NORMAAL) TSH
Gonadale as
Continue afgifte → normaal meten LH, FSH, testosteron, oestradiol
• Hypergonadotroop, hypogonadisme = primair hypogonadisme = << T/E & >> LH/FSH
• Hypogonadotroop, hypogonadisme = secundair hypogonadisme = << T/E & <</= LH/FSH
Bijzonderheden
- Niet beoordelen bij anticonceptiepil, bij regulaire cyclus: intact, referentiewaardes zijn
afhankelijk van moment in cyclus & menopauzale status
- Testosteron meten voor 10u ’s ochtends (dan het hoogst)
Bijnier
1. Hypothalamus: corticotropin releasing hormone (CRH)
2. Hypofyse voorkwab: CRH-receptor: POMC→ ACTH & alfaMSH
• AlfaMSH: pigmentaanmaak & kleur huid (via melanine & melanocyten)
• ACTH: binden ACTH-receptor bijnierschors zona fasciculata → cortisol: binden
glucocorticoïdreceptor lichaamscellen & negatieve terugkoppeling CRH & ACTH
Bijnierschors (90%) – oiv RAAS & ACTH: steroid hormonen
• Zona glomerulosa: aldosteron oiv RAAS
• Zona fasciculata: cortisol oiv ACTH
• Zona reticularis: androgenen oiv ACTH
Bijniermerg (10%) – autonome zenuwstelsel: catecholamines (nor)adrenaline & adrenaline
Cortisolsecretie: diurnaal ritme = productie in ochtend hoog, middag daling en ’s nachts vrijwel niet
→ meten cortisol is weinig zeggend
Schildklier
1. Hypothalamus: thyroid releasing hormone (TRH)
2. Hypofysevoorkwab: TRH bindt aan TRH-receptor → thyroid stimulerend hormoon (TSH)
3. Schildklier: TSH bindt aan TSH-receptor → T3 & T4 = thyroid hormones (TH)
TH heel actief dus voor 99,7% gebonden aan TBG en andere eiwitten
Negatieve terugkoppeling van T3 op hypothalamus en hypofyse
T4 (90%) >>> T3 (door D1 en D2) – maar T3: actiever & alle lichaamscellen dus T4 → T3
Basale zijde: bloedvaten & 2Na+/I—symporter (NIS) = jodide uit bloed opnemen → apicale zijde:
pendrine zorgt dat jodide getransporteerd wordt naar het follikel lumen het colloïd in.
Thyroglobuline synthese = thyroglobuline (TG) wordt in de cellen gemaakt en naar lumen verplaatst
via exocytose → thyroid peroxidase (TPO) oxideert jodium + binding aan tyrosine
3 jodide koppelen: T3 (MIT + DIT) 4 jodide koppelen: T4, thyroxine (2x DIT)
→ opslaan in colloïd tot signaal van TSH → het complex TG T3 T4 opgenomen door de cel en fuseren
met een endolysosoom → proteolyse → T3 en T4 vrij van TG en worden afgegeven aan het bloed.
- TSH stimuleert: NIS expressie, hogere activiteit TPO, productie TG, proteolyse
Deoidinase 1,2,3:
- D1: lever, nier, mindere mate schildklier T4 → T3 & rT3 → T2
o Plasma T3 productie & rT3 afbraak
- D2: brein, hypofyse, mm spierweefsel, long, macrofagen, placenta T4 → T3 & rT3 → T2
o Lokale T3 productie – schildklierhormoon goed nodig
- D3: brein, huid, placenta, lever & foetus T4 → rT3 & T3 → T2
o Afbraak T3 & T4, rT3 productie
Jodium is essentieel voor normale productie schildklierhormoon – alleen binnenkrijgen via de voeding
(wordt toegevoegd aan zout) → hoe ouder, hoe meer inname nodig is
T3/T4 opname in cel (evt deodinase activiteit) → T3 naar kern en binden Thyroid response element
(TRE) – binden DNA → mRNA → eiwitten → als er genoeg eiwit is: T3 omzetten in T2 via D3
• Cardiovasculair: > hartslag & CO
• Bot: > botturnover & botresorptie (osteoporose)
• GI: > darmmotiliteit
• Bloed: > zuurstof afgifte in weefsel door erytrocyten
• Neuromusculair: > snelheid spiercontracties/relaxatie & > afbraak eiwitten
• Metabolisme: > gluconeogenese, > glycogenolyse, > opname glucose, > lipolyse (vrije
vetzuren voor de energie & glycerol voor de gluconeogenese)
• Sympathisch zenuwstelsel: > gevoeligheid catecholamines en hoeveelheid beta adrenerge
receptoren in hart, spier, vetweefsel & lymfocyten – angst/paniek vs somberheid/depressie
,Voorkennistoets 2
D
D
C
B
C
D
C
,C
C
C
B
B – glucose maken uit aminozuren/andere substraten, insulineresistentie, meer glucose
A
B
A
, HC21 – Introductie endocrinologie
Struma Cushing R (< haar, osteoporose (kyfose)) - hypogonadisme
Acromegalie Bijschildklier: hyperparathyreoïdie → calcium uit bot → osteoporose
Hyperpigmentatie + lage bloeddruk
Tekort aan cortisol (ziekte van Addison) – tekort cortisol
Ziekte van endocriene organen
• Adenoom/nodus
o Benigne – vaker
o Maligne
• Functie afwijkingen: te snelle of trage functie
• Oorzaken
o Auto-imuun
o Functionerend adenoom → overproductie hormonen
o Niet functionerend adenoom → uitval hormoonproductie
Hypofyse hormonen
Voorkwab: GH (bot, lever: IGF-1), ACTH, TSH, FSH/LH, (prolactine)
Achterkwab: oxytocine, ADH, (prolactine)
Thyreotrope as
Continue afgifte → normaal meten TSH & vrij T4
• Primaire hypothyreoïdie: << vrij T4 + >> TSH
• Primaire hyperthyreoïdie: >> vrij T4 + << TSH
• Secundaire hypothyreoïdie: << T4 & << (OF NORMAAL) TSH
• Secundaire hyperthyreoïdie: >> T4 & >> (OF NORMAAL) TSH
Gonadale as
Continue afgifte → normaal meten LH, FSH, testosteron, oestradiol
• Hypergonadotroop, hypogonadisme = primair hypogonadisme = << T/E & >> LH/FSH
• Hypogonadotroop, hypogonadisme = secundair hypogonadisme = << T/E & <</= LH/FSH
Bijzonderheden
- Niet beoordelen bij anticonceptiepil, bij regulaire cyclus: intact, referentiewaardes zijn
afhankelijk van moment in cyclus & menopauzale status
- Testosteron meten voor 10u ’s ochtends (dan het hoogst)
