Probleem 3: Het interesseert mij allemaal helemaal niets!
Literatuur:
Kennisclip ODD en CD
Prins & Braet (2014). Hoofdstuk 11: Orobio de Castro
Verhulst, Verheij & Danckaerts (2015) Hoofdstuk 12
Wick- Nelson & Israel (2015)
Leerdoel 1: Wat zijn criteria/kenmerken van externaliserende gedragsproblemen
(Specifiek ODD/CD)?
Antwoord leerdoel: er zijn verschillende DSM-V criteria voor ODD en CD. ODD kan een
voorloper zijn van CD. Bij ODD gaat het vooral om boze prikkelbare stemming,
ruziezoekend/openlijk ongehoorzaam gedrag en wraakzucht. CD gaat meer over agressie naar
dieren, mensen, vernieling van eigendommen, bedrog, diefstel en ernstige overtredingen.
Deze stoornissen komen bij jongens meer voor dan bij meisjes. Dit zou te verklaren zijn door
de verschillende uitingsvormen van agressie. De stoornis is de meest voorkomende stoornis
in de kindertijd. Als symptomen al in de vroege kindertijd aanwezig zijn is de prognose
slechter.
Kennisclip ODD en CD
ODD = oppositionele opstandige gedragsstoornis. Gedrag wordt gezien als oppositioneel of
regel overtredend waarbij een kind zich verzet tegen de regels of leiding van volwassenen.
Het kind kan dit weigeren of boos reageren op correcties. Er kunnen twee vormen van
oppositioneel gedrag onderscheiden worden:
- Passief of milde vorm: niet doen wat er gevraagd wordt → kinderen gaan door waar
ze mee bezig zijn en doen alsof ze de opdracht niet hebben gehoord.
- Actieve vorm: brutaal, opstandig gedrag → ronduit weigeren een opdracht uit te
voeren.
CD = norm-overschrijdende of antisociale gedragsstoornis. Hierbij wordt de wet overtreden.
Gedrag is antisociaal wanneer normen of rechten van anderen geweld wordt aangedaan. Denk
aan vechten, stelen, spijbelen, liegen.
Beide stoornissen worden bij de DSM-V geplaatst onder de disruptieve-impulsbeheersings-
en andere gedragsstoornissen. ODD en CD zijn dus twee verschillende stoornissen en worden
dan ook verschillend beschreven in de DSM-V.
ODD
,CD
Prevalentie
De prevalentie kan verschillen per onderzoek door de manier waarop het gemeten is
(leerkracht of zelfrapportage). Voor ODD is het in een normale populatie tussen de 1 en 15%
en voor CD tussen de 2 en 10%. Met deze prevalentie zijn dit de meest voorkomende
stoornissen in de kindertijd. ODD begint gemiddeld op jongere leeftijd dan CD en CD stijgt
in de adolescentie.
Genderverschillen: Antisociale gedragsstoornissen komen vaker voor bij jongens dan
meisjes. Bij ODD zijn deze bevindingen minder eenduidig maar ook daar lijkt ODD hogere
prevalentie te hebben
Vormen van agressie: meisjes vertonen minder agressie, maar het meeste onderzoek is wel
gericht op jongens en afhankelijk van de uiting van agressie. Bij jongens is het meer fysiek en
bij meisjes meer relationeel en indirect. Bij meisjes is agressie een voorspeller van
internaliserende problemen en bij jongens van antisociaal gedrag op latere leeftijd.
Ontwikkeling/verloop
, Agressief gedrag piekt vaak rond 2 of 3 jaar en daarna neemt het bij de meeste kinderen af.
Vooral fysieke en reactieve agressie nemen af, proactieve agressie blijft gelijk. Regel
overtredend gedrag neemt wel toe met de leeftijd. Uit longitudinaal onderzoek blijkt dat de
gedragsstoornissen zich al in de peutertijd beginnen te ontwikkelen, ook al worden diagnosen
niet eerder dan de leeftijd van drie jaar gesteld
Het model van Loeber en Hay over het ontstaan van antisociaal gedrag:
Laat zien dat aan zwaarder regel overtredend gedrag altijd milder vooraf gaat. Drie paden:
Autoriteitsconflicten
Openlijk antisociaal gedrag
Heimelijk antisociaal gedrag
In ieder traject zet maar een klein deel van de kinderen de stap van een minder ernstig naar
een ernstiger gedrag. Kinderen die deze stap zetten worden gekenmerkt door een grotere
cumulatie van risicofactoren. De meeste kinderen laten juist een vermindering van dergelijk
gedrag zien. Omgekeerd bleken vrijwel alle jongeren op de meest ernstige niveaus van de
trajecten eerder de minder ernstige niveaus te hebben doorlopen. De door Loeber en anderen
geschetste paden zijn inmiddels bevestigd in meerdere studies
Er wordt ook vaak onderscheid gemaakt tussen antisociaal gedrag dat in de kindertijd ontstaat
of in de adolescentie, vroege en late starters. Bij vroege starters zijn meer agressie stoornissen
en meer comorbiditeit met ADHD of leerstoornissen. Deze kinderen hebben vaak ernstigere
problemen en persistent antisociaal gedrag. Late starters hebben betere sociale vaardigheden
en schoolse vaardigheden, deze kinderen hebben ook een betere prognose en komen vaker
voor.
Prognose & Comorbiditeit
Literatuur:
Kennisclip ODD en CD
Prins & Braet (2014). Hoofdstuk 11: Orobio de Castro
Verhulst, Verheij & Danckaerts (2015) Hoofdstuk 12
Wick- Nelson & Israel (2015)
Leerdoel 1: Wat zijn criteria/kenmerken van externaliserende gedragsproblemen
(Specifiek ODD/CD)?
Antwoord leerdoel: er zijn verschillende DSM-V criteria voor ODD en CD. ODD kan een
voorloper zijn van CD. Bij ODD gaat het vooral om boze prikkelbare stemming,
ruziezoekend/openlijk ongehoorzaam gedrag en wraakzucht. CD gaat meer over agressie naar
dieren, mensen, vernieling van eigendommen, bedrog, diefstel en ernstige overtredingen.
Deze stoornissen komen bij jongens meer voor dan bij meisjes. Dit zou te verklaren zijn door
de verschillende uitingsvormen van agressie. De stoornis is de meest voorkomende stoornis
in de kindertijd. Als symptomen al in de vroege kindertijd aanwezig zijn is de prognose
slechter.
Kennisclip ODD en CD
ODD = oppositionele opstandige gedragsstoornis. Gedrag wordt gezien als oppositioneel of
regel overtredend waarbij een kind zich verzet tegen de regels of leiding van volwassenen.
Het kind kan dit weigeren of boos reageren op correcties. Er kunnen twee vormen van
oppositioneel gedrag onderscheiden worden:
- Passief of milde vorm: niet doen wat er gevraagd wordt → kinderen gaan door waar
ze mee bezig zijn en doen alsof ze de opdracht niet hebben gehoord.
- Actieve vorm: brutaal, opstandig gedrag → ronduit weigeren een opdracht uit te
voeren.
CD = norm-overschrijdende of antisociale gedragsstoornis. Hierbij wordt de wet overtreden.
Gedrag is antisociaal wanneer normen of rechten van anderen geweld wordt aangedaan. Denk
aan vechten, stelen, spijbelen, liegen.
Beide stoornissen worden bij de DSM-V geplaatst onder de disruptieve-impulsbeheersings-
en andere gedragsstoornissen. ODD en CD zijn dus twee verschillende stoornissen en worden
dan ook verschillend beschreven in de DSM-V.
ODD
,CD
Prevalentie
De prevalentie kan verschillen per onderzoek door de manier waarop het gemeten is
(leerkracht of zelfrapportage). Voor ODD is het in een normale populatie tussen de 1 en 15%
en voor CD tussen de 2 en 10%. Met deze prevalentie zijn dit de meest voorkomende
stoornissen in de kindertijd. ODD begint gemiddeld op jongere leeftijd dan CD en CD stijgt
in de adolescentie.
Genderverschillen: Antisociale gedragsstoornissen komen vaker voor bij jongens dan
meisjes. Bij ODD zijn deze bevindingen minder eenduidig maar ook daar lijkt ODD hogere
prevalentie te hebben
Vormen van agressie: meisjes vertonen minder agressie, maar het meeste onderzoek is wel
gericht op jongens en afhankelijk van de uiting van agressie. Bij jongens is het meer fysiek en
bij meisjes meer relationeel en indirect. Bij meisjes is agressie een voorspeller van
internaliserende problemen en bij jongens van antisociaal gedrag op latere leeftijd.
Ontwikkeling/verloop
, Agressief gedrag piekt vaak rond 2 of 3 jaar en daarna neemt het bij de meeste kinderen af.
Vooral fysieke en reactieve agressie nemen af, proactieve agressie blijft gelijk. Regel
overtredend gedrag neemt wel toe met de leeftijd. Uit longitudinaal onderzoek blijkt dat de
gedragsstoornissen zich al in de peutertijd beginnen te ontwikkelen, ook al worden diagnosen
niet eerder dan de leeftijd van drie jaar gesteld
Het model van Loeber en Hay over het ontstaan van antisociaal gedrag:
Laat zien dat aan zwaarder regel overtredend gedrag altijd milder vooraf gaat. Drie paden:
Autoriteitsconflicten
Openlijk antisociaal gedrag
Heimelijk antisociaal gedrag
In ieder traject zet maar een klein deel van de kinderen de stap van een minder ernstig naar
een ernstiger gedrag. Kinderen die deze stap zetten worden gekenmerkt door een grotere
cumulatie van risicofactoren. De meeste kinderen laten juist een vermindering van dergelijk
gedrag zien. Omgekeerd bleken vrijwel alle jongeren op de meest ernstige niveaus van de
trajecten eerder de minder ernstige niveaus te hebben doorlopen. De door Loeber en anderen
geschetste paden zijn inmiddels bevestigd in meerdere studies
Er wordt ook vaak onderscheid gemaakt tussen antisociaal gedrag dat in de kindertijd ontstaat
of in de adolescentie, vroege en late starters. Bij vroege starters zijn meer agressie stoornissen
en meer comorbiditeit met ADHD of leerstoornissen. Deze kinderen hebben vaak ernstigere
problemen en persistent antisociaal gedrag. Late starters hebben betere sociale vaardigheden
en schoolse vaardigheden, deze kinderen hebben ook een betere prognose en komen vaker
voor.
Prognose & Comorbiditeit
