Samenvatting De psychologie van arbeid en gezondheid
,Inhoudsopgave
Samenvatting De psychologie van arbeid en gezondheid...........................................................1
Hoofdstuk 1 De psychologie van arbeid en gezondheid.........................................................3
Hoofdstuk 16 Technologie, gezondheid en welbevinden.......................................................6
Artikel Brouwer, Towards a paradigm shift in occupational health.......................................7
Hoofstuk 11 Interventieonderzoek in organisaties..................................................................8
Thema 2.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 Theoretische modellen over stress...................................................................10
Hoofdstuk 3 Arbeid en mentale inspanning..........................................................................16
Hoofdstuk 4 De psychofysiologie van werkstress................................................................18
Artikel Bakker en Derks; Positive Occupational Health Psychology...................................24
Hoofdstuk 20 Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid.......................................................25
Hoofdstuk 12 De epidemiologie van werkgerelateerde psychische aandoeningen en
klachten.................................................................................................................................29
Hoofdstuk 15 Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid....................................................31
Hoofdstuk 13 Emotionele arbeid..........................................................................................33
Artikel Nielsen et al. (2018) IGLOO: An integrated framework for sustainable return to...36
work in workers with common mental disorders..................................................................36
Hoofdstuk 5 Individueel assessment.....................................................................................39
Hoofdstuk 6 Assessment op organisatieniveau.....................................................................44
Artikel Baanonzekerheid en presenteïsme: een indirect effect via burnout..........................47
Hoofdstuk 25 Baanonzekerheid............................................................................................48
Thema 3.................................................................................................................................50
Hoofdstuk 24 Pesten op het werk.........................................................................................50
Artikel The dark side of working online: Towards a definition and an Emotion Reaction
model of workplace cyberbullying........................................................................................51
Artikel Insights into workplace bullying: psychosocial drivers and effective interventions.
...............................................................................................................................................52
Artikel Interventions for prevention of bullying in the workplace.......................................53
Artikel Viester, VIP in construction.....................................................................................53
Artikel Wierenga The design of a real-time formative evaluation of the implementation
process of lifestyle interventions at two worksites using a 7-step strategy...........................54
Artikel Commissaris, Interventions to reduce sedentary behavior and increase physical
activity during productive work: a systematic review..........................................................56
Thema 4.................................................................................................................................56
, Hoofdstuk 17 Burnout en bevlogenheid...............................................................................56
Artikel Landelijke eerstelijns Samenwerkingsafspraak, Overspanning en burn-out............61
Hoofdstuk 7 Counseling en coaching...................................................................................62
Artikel van Dam Protocollaire behandeling van patiënten met somatisch-symptoomstooris
persisterend type met aanhoudende werkgerelateerde vermoeidheidsklachten....................64
Hoofdstuk 18 Workaholisme................................................................................................66
Artikel Grant, The third ‘generation’ of workplace coaching: creating a culture of quality
conversations.........................................................................................................................68
Hoofdstuk 8 Arbeidsre-integratie en abeidsrehabilitatie.......................................................68
Artikel Nijhuis en Zijlstra De arbeidsmarktpositie van mensen met een arbeidshandicap...71
Hoofdstuk 10 Onderzoek binnen de psychologie van arbeid en gezondheid.......................73
Hoofdstuk 19 Gezondheid en prestaties................................................................................76
Thema 5.................................................................................................................................79
Hoofdstuk 22 Ouder worden en duurzame inzetbaarheid op het werk.................................79
Hoofdstuk 9 Werk- en organisatie interventies.....................................................................81
Artikel Maurits Werkdruk en werktevredenheid van belang voor kunnen doorwerken tot
pensioen................................................................................................................................84
Artikel van Vuuren en Van Dam Duurzame inzetbaarheid door vitaliseren........................85
Artikel Adams, DeArmond, Jex & Webster Older Workers, Occupational Stress and Safety
...............................................................................................................................................86
Artikel Knoops en anderen Hoofdstuk 9 Gezondheid. Emancipatiemonitor 2016...............88
Hoofdstuk 21 Vrouwen, arbeid en gezondheid.....................................................................88
Hoofdstuk 14 De balans tussen werk en privé......................................................................90
Hoofdstuk 23 Werk en gezondheid bij allochtone werknemers...........................................93
Artikel van den Eerenbeemt en anderen. Arbeidsomstandigheden van migranten in
Nederland..............................................................................................................................94
Artikel Celik en anderen. Diversiteitsinterventies en binding van werknemers in de
publieke sector......................................................................................................................95
Thema 1
Hoofdstuk 1 De psychologie van arbeid en gezondheid
A&G- psychologie werd in het Engels vanaf 1990 voor het eerst gebruikt onder de term
occupational health psychology. Nederland liep voorop en heeft in 1987 de Commissie
Klinische A&O-psychologie opgericht van het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen).
De A&G psychologie is een discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen
van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming
tussen persoon en organisatie. Het gaat bij A&G psychologie om het verbeteren van de
kwaliteit van arbeid en het individueel welbevinden. In andere beschrijvingen komt de term
veiligheid meer voor. APA/NIOSH hanteert de definitie: ‘Occupational health psychology
concerns the apllication of psychology to improve the quality of work life, and protecting and
, promoting the safety, health, and well-being of workers.’. In Nederland is dit niet opgenomen
omdat dit onder veiligheidskunde valt wat een technische discipline is. Gezondheid is een
brede term die ook gezien dient te worden als het gedrag zoals alcohol op de werkvloer.
Geestelijke gezondheid is een multidimensioneel begrip zoals van Warr (2007) met vier
aspecten:
1. Affectief: welbevinden zoals je prettig voelen
2. Competentie: in staat zijn je werk goed te doen
3. Autonomie: eigen keuzen kunnen maken in je werk.
4. Aspiratie: iets in je werk willen bereiken.
Het werkveld streeft naar een optimale afstemming tussen de belangen van de werknemer en
de organisatie. Kenmerkend is dat A&G-psychologie verschillende perspectieven hanteert:
het individu, sociale systemen en de organisatie als geheel. Het richt zich niet alleen op
subjectieve aspecten maar ook objectieve aspecten zoals kenmerken van de functie en de
structuur van de organisatie.
De A&G-psychologie heeft een signalerende functie. Een voorbeeld hiervan is de verplichte
wettelijke risicoinventarisatie en -evaluatie RIE, die periodiek uitgevoerd dient te worden.
Daarnaast houdt het zich bezig met primaire en secundaire preventie. Het preventief
signaleren en aanpakken van welzijn- en gezondheidsproblemen en bij het secundaire de
schade te beperken. Trainingen die hierbij horen zijn tijdmanagement, stressmanagement en
sociale vaardigheden. Er zijn een aantal ontwikkelingen die zorgen voor de populariteit van
dit vakgebied:
Op beleidsniveau:
- Intensivering van de arbeid: Het werktempo is met 1,5 procent gestegen in Nederland van
1977 tot en met 1997. Sinds 1997 is er stabilisering opgetreden.
- Verandering van arbeidsinhoud (automatisering en infomatisering). Hiermee zijn
lichamelijke klachten verschoven naar psychische klachten.
- Organisatieveranderingen (moderne arbeidsorganisaties met bijv. het Nieuwe Werken)
- Moderne bedrijfsvoering (Resultaatgerichte management).
- Aantasting van het psychologische contract (vaste aanstellingen zijn schaars, platte
organisatie structuren).
Op sociaal-cultureel niveau:
- Arbeidsparticipatie: eerst 25 procent van de vrouwen aan het werk momenteel 60 procent
van de vrouwen tussen de 15 jaar en 24 jaar. De arbeidsparticipatie van vrouwen is in 2
decennia met 20 procent gestegen.
- Opkomst van de dienstensector: de agrarische sector is gedaald met 31 procent naar 2
procent van het begin tot het eind van de 20e eeuw. Wel een explosieve groei in de
dienstensector.
- Verruiming van ziektebegrip: door het gebruik van meer vocabulaire en vakjargon.
- Toegenomen verwachtingen
- Individualisering (meer dingen zelf doen, minder traditionele rolpatronen en sociale steun)
- Uitholling van de professionele autoriteit (minder respect voor bijv. politieagenten).
Ontwikkelingen in Nederland zijn:
,Inhoudsopgave
Samenvatting De psychologie van arbeid en gezondheid...........................................................1
Hoofdstuk 1 De psychologie van arbeid en gezondheid.........................................................3
Hoofdstuk 16 Technologie, gezondheid en welbevinden.......................................................6
Artikel Brouwer, Towards a paradigm shift in occupational health.......................................7
Hoofstuk 11 Interventieonderzoek in organisaties..................................................................8
Thema 2.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 Theoretische modellen over stress...................................................................10
Hoofdstuk 3 Arbeid en mentale inspanning..........................................................................16
Hoofdstuk 4 De psychofysiologie van werkstress................................................................18
Artikel Bakker en Derks; Positive Occupational Health Psychology...................................24
Hoofdstuk 20 Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid.......................................................25
Hoofdstuk 12 De epidemiologie van werkgerelateerde psychische aandoeningen en
klachten.................................................................................................................................29
Hoofdstuk 15 Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid....................................................31
Hoofdstuk 13 Emotionele arbeid..........................................................................................33
Artikel Nielsen et al. (2018) IGLOO: An integrated framework for sustainable return to...36
work in workers with common mental disorders..................................................................36
Hoofdstuk 5 Individueel assessment.....................................................................................39
Hoofdstuk 6 Assessment op organisatieniveau.....................................................................44
Artikel Baanonzekerheid en presenteïsme: een indirect effect via burnout..........................47
Hoofdstuk 25 Baanonzekerheid............................................................................................48
Thema 3.................................................................................................................................50
Hoofdstuk 24 Pesten op het werk.........................................................................................50
Artikel The dark side of working online: Towards a definition and an Emotion Reaction
model of workplace cyberbullying........................................................................................51
Artikel Insights into workplace bullying: psychosocial drivers and effective interventions.
...............................................................................................................................................52
Artikel Interventions for prevention of bullying in the workplace.......................................53
Artikel Viester, VIP in construction.....................................................................................53
Artikel Wierenga The design of a real-time formative evaluation of the implementation
process of lifestyle interventions at two worksites using a 7-step strategy...........................54
Artikel Commissaris, Interventions to reduce sedentary behavior and increase physical
activity during productive work: a systematic review..........................................................56
Thema 4.................................................................................................................................56
, Hoofdstuk 17 Burnout en bevlogenheid...............................................................................56
Artikel Landelijke eerstelijns Samenwerkingsafspraak, Overspanning en burn-out............61
Hoofdstuk 7 Counseling en coaching...................................................................................62
Artikel van Dam Protocollaire behandeling van patiënten met somatisch-symptoomstooris
persisterend type met aanhoudende werkgerelateerde vermoeidheidsklachten....................64
Hoofdstuk 18 Workaholisme................................................................................................66
Artikel Grant, The third ‘generation’ of workplace coaching: creating a culture of quality
conversations.........................................................................................................................68
Hoofdstuk 8 Arbeidsre-integratie en abeidsrehabilitatie.......................................................68
Artikel Nijhuis en Zijlstra De arbeidsmarktpositie van mensen met een arbeidshandicap...71
Hoofdstuk 10 Onderzoek binnen de psychologie van arbeid en gezondheid.......................73
Hoofdstuk 19 Gezondheid en prestaties................................................................................76
Thema 5.................................................................................................................................79
Hoofdstuk 22 Ouder worden en duurzame inzetbaarheid op het werk.................................79
Hoofdstuk 9 Werk- en organisatie interventies.....................................................................81
Artikel Maurits Werkdruk en werktevredenheid van belang voor kunnen doorwerken tot
pensioen................................................................................................................................84
Artikel van Vuuren en Van Dam Duurzame inzetbaarheid door vitaliseren........................85
Artikel Adams, DeArmond, Jex & Webster Older Workers, Occupational Stress and Safety
...............................................................................................................................................86
Artikel Knoops en anderen Hoofdstuk 9 Gezondheid. Emancipatiemonitor 2016...............88
Hoofdstuk 21 Vrouwen, arbeid en gezondheid.....................................................................88
Hoofdstuk 14 De balans tussen werk en privé......................................................................90
Hoofdstuk 23 Werk en gezondheid bij allochtone werknemers...........................................93
Artikel van den Eerenbeemt en anderen. Arbeidsomstandigheden van migranten in
Nederland..............................................................................................................................94
Artikel Celik en anderen. Diversiteitsinterventies en binding van werknemers in de
publieke sector......................................................................................................................95
Thema 1
Hoofdstuk 1 De psychologie van arbeid en gezondheid
A&G- psychologie werd in het Engels vanaf 1990 voor het eerst gebruikt onder de term
occupational health psychology. Nederland liep voorop en heeft in 1987 de Commissie
Klinische A&O-psychologie opgericht van het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen).
De A&G psychologie is een discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen
van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming
tussen persoon en organisatie. Het gaat bij A&G psychologie om het verbeteren van de
kwaliteit van arbeid en het individueel welbevinden. In andere beschrijvingen komt de term
veiligheid meer voor. APA/NIOSH hanteert de definitie: ‘Occupational health psychology
concerns the apllication of psychology to improve the quality of work life, and protecting and
, promoting the safety, health, and well-being of workers.’. In Nederland is dit niet opgenomen
omdat dit onder veiligheidskunde valt wat een technische discipline is. Gezondheid is een
brede term die ook gezien dient te worden als het gedrag zoals alcohol op de werkvloer.
Geestelijke gezondheid is een multidimensioneel begrip zoals van Warr (2007) met vier
aspecten:
1. Affectief: welbevinden zoals je prettig voelen
2. Competentie: in staat zijn je werk goed te doen
3. Autonomie: eigen keuzen kunnen maken in je werk.
4. Aspiratie: iets in je werk willen bereiken.
Het werkveld streeft naar een optimale afstemming tussen de belangen van de werknemer en
de organisatie. Kenmerkend is dat A&G-psychologie verschillende perspectieven hanteert:
het individu, sociale systemen en de organisatie als geheel. Het richt zich niet alleen op
subjectieve aspecten maar ook objectieve aspecten zoals kenmerken van de functie en de
structuur van de organisatie.
De A&G-psychologie heeft een signalerende functie. Een voorbeeld hiervan is de verplichte
wettelijke risicoinventarisatie en -evaluatie RIE, die periodiek uitgevoerd dient te worden.
Daarnaast houdt het zich bezig met primaire en secundaire preventie. Het preventief
signaleren en aanpakken van welzijn- en gezondheidsproblemen en bij het secundaire de
schade te beperken. Trainingen die hierbij horen zijn tijdmanagement, stressmanagement en
sociale vaardigheden. Er zijn een aantal ontwikkelingen die zorgen voor de populariteit van
dit vakgebied:
Op beleidsniveau:
- Intensivering van de arbeid: Het werktempo is met 1,5 procent gestegen in Nederland van
1977 tot en met 1997. Sinds 1997 is er stabilisering opgetreden.
- Verandering van arbeidsinhoud (automatisering en infomatisering). Hiermee zijn
lichamelijke klachten verschoven naar psychische klachten.
- Organisatieveranderingen (moderne arbeidsorganisaties met bijv. het Nieuwe Werken)
- Moderne bedrijfsvoering (Resultaatgerichte management).
- Aantasting van het psychologische contract (vaste aanstellingen zijn schaars, platte
organisatie structuren).
Op sociaal-cultureel niveau:
- Arbeidsparticipatie: eerst 25 procent van de vrouwen aan het werk momenteel 60 procent
van de vrouwen tussen de 15 jaar en 24 jaar. De arbeidsparticipatie van vrouwen is in 2
decennia met 20 procent gestegen.
- Opkomst van de dienstensector: de agrarische sector is gedaald met 31 procent naar 2
procent van het begin tot het eind van de 20e eeuw. Wel een explosieve groei in de
dienstensector.
- Verruiming van ziektebegrip: door het gebruik van meer vocabulaire en vakjargon.
- Toegenomen verwachtingen
- Individualisering (meer dingen zelf doen, minder traditionele rolpatronen en sociale steun)
- Uitholling van de professionele autoriteit (minder respect voor bijv. politieagenten).
Ontwikkelingen in Nederland zijn:
