,0 – Introductie
Dit document is een geïntegreerde samenvatting van de hoorcolleges waarin alle
verplichte boeken en artikelen inhoudelijk zijn verwerkt.
..................................................................................................................................................................................1
0 – Introductie..........................................................................................................................................................2
1 – Algemene factoren in psychotherapie................................................................................................................8
De common factors................................................................................................................................................16
2 – Cliënt-gerichte psychotherapie & Emotion Focused Therapy.........................................................................17
Boekhoofdstuk 2 Witty, M.C. (2007) Client-centered therapy..............................................................................28
Artikel Pos & Greenberg (2006) Emotion-focused Therapy: The Transforming Power of Affect.......................30
3 – Psychodynamische psychotherapie..................................................................................................................38
Mentaliseren en therapeutische ondersteuning.......................................................................................................44
Transference Focused Therapy (TFP)....................................................................................................................46
Persoonlijkheidsorganisaties volgens Kernberg.....................................................................................................46
Artikel Bateman & Fonagy (2010).........................................................................................................................49
Boekhoofdstuk Yeomans, Clarkin, & Kernberg (2015).........................................................................................53
Normale persoonlijkheidsontwikkeling en afwijkingen daarvan...........................................................................54
4 – Cognitieve gedragstherapie..............................................................................................................................63
De basisprincipes van cognitieve gedragstherapie.................................................................................................76
CGT-benaderingen van cognitieve verandering.....................................................................................................77
Hoofdstuk 4: CGT - benaderingen van gedragsverandering..................................................................................80
Artikel Driessen & Hollon (2010) Cognitive behavioral therapy for mood disorders: Efficacy, moderators and
mediators................................................................................................................................................................82
Bipolaire stoornis en CGT......................................................................................................................................85
Artikel Kaczkurkin & Foa (2015)..........................................................................................................................88
5 – COMET – zelfwaardering en autonomie.........................................................................................................92
COMET en Contraconditionering..........................................................................................................................97
Autonomie..............................................................................................................................................................98
Autonomie versterkende therapie...........................................................................................................................99
6 – Acceptance and Commitment Therapy..........................................................................................................103
Gedragstherapie en de evolutie naar de derde golf..............................................................................................104
CBT-modellen en chronische pijn........................................................................................................................105
Waarden en gecommitteerde actie.......................................................................................................................109
Filosofie en theoretische wortels..........................................................................................................................110
7 – Dialectische gedragstherapie..........................................................................................................................116
Biosociale theorie en borderline-problematiek....................................................................................................117
Boekhoofdstuk Lungu & Linehan (2017) Dialectical behavior therapy..............................................................123
8 – Eye Movement Desensitization and Reprocessing........................................................................................130
Posttraumatische stressstoornis (PTSS)...............................................................................................................131
2
,EMDR - Procedure...............................................................................................................................................139
Artikel van den Hout & Engelhard (2012)...........................................................................................................141
9 – Schematherapie..............................................................................................................................................148
De evolutie van cognitieve therapie naar schematherapie...................................................................................153
De oorsprong van schema’s.................................................................................................................................157
Artikel Bamelis, Evers, Spinhoven & Arntz (2014)............................................................................................169
Verschillende soorten psychotherapie
Klassieke psychoanalyse
De klassieke psychoanalyse is een intensieve therapievorm waarbij de cliënt vaak jarenlang,
meerdere keren per week, behandeld wordt. Een kenmerkend element is dat de cliënt op
een sofa ligt terwijl de therapeut vragen stelt. De methode is gebaseerd op het verkrijgen
van inzicht in het onbewuste en rust op vier specifieke pijlers: vrije associatie, de
veronderstelling van onbewuste conflicten, droomanalyse en een hiërarchische relatie
tussen therapeut en cliënt.
Freud
De grondlegger van de klassieke psychoanalyse. Zijn theorieën vormen de basis voor de
gedachte dat psychische klachten voortkomen uit onopgeloste conflicten in het
onderbewustzijn.
Vrije associatie
Een techniek binnen de psychoanalyse waarbij de cliënt alles uitspreekt wat er in gedachten
opkomt, zonder censuur. De therapeut gebruikt deze informatiestroom om patronen te
ontdekken en inzicht te krijgen in wat er op onbewust niveau bij de cliënt speelt.
Veronderstelling (psychoanalyse)
Het theoretische uitgangspunt dat cliënten zich niet bewust zijn van hun innerlijke conflicten
met het onderbewustzijn. Volgens deze aanname zijn juist deze verborgen conflicten de
directe oorzaak van de ervaren psychische klachten.
Droomanalyse
Een therapeutisch instrument in de psychoanalyse waarbij de inhoud van dromen wordt
geïnterpreteerd om toegang te krijgen tot de onbewuste belevingswereld en verlangens van
de cliënt.
3
, Hiërarchische relatie
De specifieke verhouding binnen de klassieke psychoanalyse waarbij de therapeut een
autoritaire rol heeft. De therapeut wordt geacht over meer kennis te beschikken dan de
cliënt en bepaalt wat goed is voor het herstelproces.
Humanistische, cliënt-gerichte therapie
Een therapievorm die ervan uitgaat dat de cliënt zelf het beste weet wat hem of haar kan
helpen, aangezien alleen de cliënt de eigen gevoelens en ervaringen volledig kan kennen. De
cliënt doorloopt zelf het proces, ondersteund door een therapeut die een steunende,
empathische en rustige houding aanneemt. Deze benadering is doorgaans korter van duur
dan de klassieke varianten.
Rogers
De ontwikkelaar van de humanistische, cliënt-gerichte therapie. Hij stelde de autonomie en
de innerlijke beleving van de cliënt centraal in het genezingsproces.
Niet-directieve houding
De werkwijze van een humanistisch therapeut waarbij de cliënt niet gestuurd of geadviseerd
wordt. In plaats daarvan biedt de therapeut onvoorwaardelijke acceptatie, authenticiteit en
een sterke therapeutische relatie om de cliënt zelf tot inzichten te laten komen.
Emotie-gefocuste therapie
Een relatief kortdurende therapievorm die zich concentreert op de emoties van de cliënt als
belangrijkste informatiebron voor wat er nodig is om problemen op te lossen. Vanuit een
cliënt-gerichte basis wordt gezocht naar verstoorde emotieprocessen die het gevolg kunnen
zijn van moderne omgevingsfactoren die het natuurlijke proces belemmeren.
Greenberg
De grondlegger van de emotie-gefocuste therapie, die benadrukte dat het begrijpen en
verwerken van emoties essentieel is voor psychisch herstel.
Moderne psychodynamische aanpakken
Deze psychoanalytisch gerichte methoden gaan uit van onderliggende conflicten in de
persoonlijkheid die bijdragen aan psychopathologie. In tegenstelling tot de klassieke
psychoanalyse zijn deze aanpakken meer gefocust op specifieke processen, beter
wetenschappelijk onderzocht en meer tijdsgebonden (hoewel ze alsnog meerdere jaren
kunnen duren).
4
Dit document is een geïntegreerde samenvatting van de hoorcolleges waarin alle
verplichte boeken en artikelen inhoudelijk zijn verwerkt.
..................................................................................................................................................................................1
0 – Introductie..........................................................................................................................................................2
1 – Algemene factoren in psychotherapie................................................................................................................8
De common factors................................................................................................................................................16
2 – Cliënt-gerichte psychotherapie & Emotion Focused Therapy.........................................................................17
Boekhoofdstuk 2 Witty, M.C. (2007) Client-centered therapy..............................................................................28
Artikel Pos & Greenberg (2006) Emotion-focused Therapy: The Transforming Power of Affect.......................30
3 – Psychodynamische psychotherapie..................................................................................................................38
Mentaliseren en therapeutische ondersteuning.......................................................................................................44
Transference Focused Therapy (TFP)....................................................................................................................46
Persoonlijkheidsorganisaties volgens Kernberg.....................................................................................................46
Artikel Bateman & Fonagy (2010).........................................................................................................................49
Boekhoofdstuk Yeomans, Clarkin, & Kernberg (2015).........................................................................................53
Normale persoonlijkheidsontwikkeling en afwijkingen daarvan...........................................................................54
4 – Cognitieve gedragstherapie..............................................................................................................................63
De basisprincipes van cognitieve gedragstherapie.................................................................................................76
CGT-benaderingen van cognitieve verandering.....................................................................................................77
Hoofdstuk 4: CGT - benaderingen van gedragsverandering..................................................................................80
Artikel Driessen & Hollon (2010) Cognitive behavioral therapy for mood disorders: Efficacy, moderators and
mediators................................................................................................................................................................82
Bipolaire stoornis en CGT......................................................................................................................................85
Artikel Kaczkurkin & Foa (2015)..........................................................................................................................88
5 – COMET – zelfwaardering en autonomie.........................................................................................................92
COMET en Contraconditionering..........................................................................................................................97
Autonomie..............................................................................................................................................................98
Autonomie versterkende therapie...........................................................................................................................99
6 – Acceptance and Commitment Therapy..........................................................................................................103
Gedragstherapie en de evolutie naar de derde golf..............................................................................................104
CBT-modellen en chronische pijn........................................................................................................................105
Waarden en gecommitteerde actie.......................................................................................................................109
Filosofie en theoretische wortels..........................................................................................................................110
7 – Dialectische gedragstherapie..........................................................................................................................116
Biosociale theorie en borderline-problematiek....................................................................................................117
Boekhoofdstuk Lungu & Linehan (2017) Dialectical behavior therapy..............................................................123
8 – Eye Movement Desensitization and Reprocessing........................................................................................130
Posttraumatische stressstoornis (PTSS)...............................................................................................................131
2
,EMDR - Procedure...............................................................................................................................................139
Artikel van den Hout & Engelhard (2012)...........................................................................................................141
9 – Schematherapie..............................................................................................................................................148
De evolutie van cognitieve therapie naar schematherapie...................................................................................153
De oorsprong van schema’s.................................................................................................................................157
Artikel Bamelis, Evers, Spinhoven & Arntz (2014)............................................................................................169
Verschillende soorten psychotherapie
Klassieke psychoanalyse
De klassieke psychoanalyse is een intensieve therapievorm waarbij de cliënt vaak jarenlang,
meerdere keren per week, behandeld wordt. Een kenmerkend element is dat de cliënt op
een sofa ligt terwijl de therapeut vragen stelt. De methode is gebaseerd op het verkrijgen
van inzicht in het onbewuste en rust op vier specifieke pijlers: vrije associatie, de
veronderstelling van onbewuste conflicten, droomanalyse en een hiërarchische relatie
tussen therapeut en cliënt.
Freud
De grondlegger van de klassieke psychoanalyse. Zijn theorieën vormen de basis voor de
gedachte dat psychische klachten voortkomen uit onopgeloste conflicten in het
onderbewustzijn.
Vrije associatie
Een techniek binnen de psychoanalyse waarbij de cliënt alles uitspreekt wat er in gedachten
opkomt, zonder censuur. De therapeut gebruikt deze informatiestroom om patronen te
ontdekken en inzicht te krijgen in wat er op onbewust niveau bij de cliënt speelt.
Veronderstelling (psychoanalyse)
Het theoretische uitgangspunt dat cliënten zich niet bewust zijn van hun innerlijke conflicten
met het onderbewustzijn. Volgens deze aanname zijn juist deze verborgen conflicten de
directe oorzaak van de ervaren psychische klachten.
Droomanalyse
Een therapeutisch instrument in de psychoanalyse waarbij de inhoud van dromen wordt
geïnterpreteerd om toegang te krijgen tot de onbewuste belevingswereld en verlangens van
de cliënt.
3
, Hiërarchische relatie
De specifieke verhouding binnen de klassieke psychoanalyse waarbij de therapeut een
autoritaire rol heeft. De therapeut wordt geacht over meer kennis te beschikken dan de
cliënt en bepaalt wat goed is voor het herstelproces.
Humanistische, cliënt-gerichte therapie
Een therapievorm die ervan uitgaat dat de cliënt zelf het beste weet wat hem of haar kan
helpen, aangezien alleen de cliënt de eigen gevoelens en ervaringen volledig kan kennen. De
cliënt doorloopt zelf het proces, ondersteund door een therapeut die een steunende,
empathische en rustige houding aanneemt. Deze benadering is doorgaans korter van duur
dan de klassieke varianten.
Rogers
De ontwikkelaar van de humanistische, cliënt-gerichte therapie. Hij stelde de autonomie en
de innerlijke beleving van de cliënt centraal in het genezingsproces.
Niet-directieve houding
De werkwijze van een humanistisch therapeut waarbij de cliënt niet gestuurd of geadviseerd
wordt. In plaats daarvan biedt de therapeut onvoorwaardelijke acceptatie, authenticiteit en
een sterke therapeutische relatie om de cliënt zelf tot inzichten te laten komen.
Emotie-gefocuste therapie
Een relatief kortdurende therapievorm die zich concentreert op de emoties van de cliënt als
belangrijkste informatiebron voor wat er nodig is om problemen op te lossen. Vanuit een
cliënt-gerichte basis wordt gezocht naar verstoorde emotieprocessen die het gevolg kunnen
zijn van moderne omgevingsfactoren die het natuurlijke proces belemmeren.
Greenberg
De grondlegger van de emotie-gefocuste therapie, die benadrukte dat het begrijpen en
verwerken van emoties essentieel is voor psychisch herstel.
Moderne psychodynamische aanpakken
Deze psychoanalytisch gerichte methoden gaan uit van onderliggende conflicten in de
persoonlijkheid die bijdragen aan psychopathologie. In tegenstelling tot de klassieke
psychoanalyse zijn deze aanpakken meer gefocust op specifieke processen, beter
wetenschappelijk onderzocht en meer tijdsgebonden (hoewel ze alsnog meerdere jaren
kunnen duren).
4
