Hoofdstuk 1 — Inleiding recht
Samenvatting Jeugdrecht Begrepen — pagina 17 t/m 24
De kern van dit hoofdstuk: een algemene introductie op het recht voordat we
het jeugdrecht induiken. Wat is recht eigenlijk? Welke vier rechtsgebieden
zijn er (staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht, burgerlijk recht)? Wat is het
verschil tussen materieel en formeel recht? En hoe verhoudt nationaal recht
zich tot internationaal recht? Het jeugdrecht is GEEN apart rechtsgebied,
maar een DOORSNEDE door alle gebieden — de regels die op jeugdigen van
toepassing zijn.
1.1 Inleiding
Wie het jeugdrecht wil leren kennen, moet eerst iets weten over het recht in het
algemeen. Dit hoofdstuk geeft een definitie van 'recht', een omschrijving van het
doel en enkele indelingen. Aan het slot komt de plaats van het jeugdrecht binnen
het geheel van het recht aan de orde.
Drie websites die voor jeugdrecht van belang zijn: • www.overheid.nl —
tekst van wetten en wetsvoorstellen • www.rijksoverheid.nl — andere
informatie van de landelijke overheid • www.rechtspraak.nl — rechterlijke
uitspraken en informatie over de rechtspraak
1.2 Omschrijving en doel
Over het doel van het recht is veel geschreven. Vaak gaat het om wat men
inhoudelijk wil bereiken: rechtvaardigheid, gelijkheid, beschermen van de
zwaksten, conflictbeheersing. Wat er precies bereikt moet worden is een zaak
van politieke keuzes — gratis kinderopvang? Studiefinanciering voor iedereen?
Zwaardere straffen voor jeugdigen?
Door antwoord te geven op dit soort vragen wordt de inhoud van het recht
vastgesteld. Deze inhoud wordt door de politiek bepaald en verschilt
(gedeeltelijk) van land tot land.
Het 'technische' doel van het recht
Daarnaast heeft het recht ook een technisch doel: het ordenen van de
samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen. Door het
recht kan het samenleven van mensen ordelijk verlopen. Koper en verkoper,
werkgever en werknemer, jeugdige en gemeente weten wat ze van elkaar
mogen verwachten. Bij meningsverschil geeft het recht regels om dit op te
lossen.
, Definitie: het recht is het GEHEEL VAN OVERHEIDSREGELS DAT DE
SAMENLEVING ORDENT.
1.3 Rechtsgebieden — vier hoofdgebieden
Het recht houdt zich met bijna alles in de samenleving bezig: koop en verkoop,
studiefinanciering, gezag van ouders, uitkeringen, bouwvergunningen. Om enige
ordening aan te brengen in die honderdduizenden rechtsregels wordt het recht
ingedeeld in RECHTSGEBIEDEN.
1. Staatsrecht — de overheid 'in ruste'
Het staatsrecht geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid.
Beschrijving van de organen (gemeenteraad, provinciale staten), hun onderlinge
verhouding, en de relatie tussen burger en overheid. Bv. taken regering, Tweede
Kamer, koning, gemeentebestuur, rechten van burgers in de Staat.
• Belangrijkste wet: de Grondwet (basis van onze staatsinrichting).
• Andere wetten: Provinciewet, Gemeentewet, Kieswet.
2. Bestuursrecht — de overheid 'in actie'
Het bestuursrecht geeft regels voor de bestuurstaak van de overheid — de
ordenende taak. Bv. zorg voor milieu, onderwijs, jeugdhulp, verkeer, sociale
zekerheid. Bij uitoefening van die taak komt de overheid vaak met burgers in
aanraking: vergunning voor dakkapel, uitkering, jeugdhulp, verzet tegen een
nieuwe weg.
• Wat de overheid wel/niet mag in deze contacten staat in het
bestuursrecht.
• Het bestuursrecht biedt burgers ook mogelijkheden voor BEZWAAR EN
BEROEP tegen handelingen of besluiten van de overheid.
• Belangrijkste wet: Algemene wet bestuursrecht (Awb).
• Andere wetten: Wet milieubeheer, Vreemdelingenwet, Participatiewet,
Jeugdwet.
3. Strafrecht — verboden gedragingen
Voor niet-juristen vaak het meest spectaculaire deel — haalt regelmatig de pers.
Maar het strafrecht is maar een klein deel van het totale recht. Typerend: het
beschrijft verboden gedragingen (diefstal, moord). Wie zich daaraan schuldig
maakt kan door de rechter gestraft worden.
Lang niet alles wat 'niet mag' is strafbaar. Alleen die gedragingen die de
rechtsorde (rust en veiligheid in de samenleving) zozeer schenden dat een
bestraffende reactie van de overheid moet volgen.
, • Wetboek van Strafrecht (Sr): strafbepalingen — diefstal, doodslag,
mishandeling enz.
• Wetboek van Strafvordering (Sv): wat gebeurt er na een strafbaar feit
— rechten verdachte, bevoegdheden politie/justitie, gang van zaken
strafproces.
4. Burgerlijk recht — relaties tussen burgers
Het burgerlijk recht regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Drie
onderdelen:
Onderdeel Wat regelt het?
Personen- en familierecht Familierechtelijke relaties —
ouderschap, gezag, omgang,
(echt)scheiding
Vermogensrecht Zakelijke relaties — koop, huur,
hypotheek
Rechtspersonenrecht Hoe een rechtspersoon (nv, bv,
stichting, vereniging) wordt opgericht
+ wie er voor het zeggen heeft
• Burgerlijk Wetboek (BW): rechten en plichten van burgers —
personen-/familierecht, vermogensrecht, rechtspersonenrecht.
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): burgerlijk
procesrecht — gang van zaken tijdens burgerlijk proces, dagvaarding, rol
advocaat.
Overzicht: de vier rechtsgebieden
Rechtsgebied Onderwerp
Staatsrecht Organisatie van de overheid (in ruste)
Bestuursrecht Ordenende taak van de overheid (in
actie)
Strafrecht Verboden gedragingen + bestraffing
Burgerlijk recht Relaties tussen burgers (familie +
zakelijk + rechtspersonen)
Plaats van het jeugdrecht — geen apart rechtsgebied
Het jeugdrecht is het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen
regelt. Het is GEEN eigen rechtsgebied en valt ook niet onder één rechtsgebied.
Het jeugdrecht bestaat uit alle onderdelen uit de verschillende
rechtsgebieden die over jeugdigen gaan of voor jeugdigen belangrijk zijn.
, • Strafrecht: speciale straffen voor jeugdige verdachten → onderdeel
jeugdrecht.
• Burgerlijk recht: regels over gezag van ouders → onderdeel jeugdrecht.
• Bestuursrecht: regels Jeugdwet over jeugdhulp → onderdeel jeugdrecht.
Terminologie: in dit boek wordt 'JEUGDIGEN' gebruikt voor jongeren van 0 tot
18 jaar. 'Kinderen' valt af (denk je vooral aan tot 12 jaar). 'Jongeren' valt af
(jeugdigen tot 12 vallen dan buiten de boot). 'Jeugdigen' is wat plechtig maar
omvat alle leeftijden.
Recht ingedeeld naar onderwerp
Het recht kan niet alleen worden ingedeeld naar rechtsgebied, maar ook naar
onderwerp. Naast jeugdrecht bestaan ook: vreemdelingenrecht, milieurecht,
onderwijsrecht, arbeidsrecht. Een indeling naar onderwerp loopt DWARS DOOR
de rechtsgebieden heen — onderdelen uit verschillende rechtsgebieden vormen
samen één thematisch geheel.
1.4 Materieel recht en formeel recht
Een tweede indeling: het onderscheid tussen materieel en formeel recht.
Materieel recht = de RECHTEN EN PLICHTEN van burgers (wat mag en niet
mag). Formeel recht = het PROCESRECHT (wat er gebeurt als het materieel
recht geschonden wordt — hoe de zaak wordt afgehandeld). Kort: het
formeel recht regelt de wijze waarop het materieel recht wordt gehandhaafd.
Voorbeeld: strafrecht
• Materieel strafrecht: strafbepalingen — diefstal, brandstichting,
mishandeling. → Wetboek van Strafrecht (Sr).
• Formeel strafrecht: wat gebeurt er na een strafbaar feit — rechten van
de verdachte, positie raadsman, bevoegdheden politie/justitie, gang van
zaken rechtszaak. → Wetboek van Strafvordering (Sv).
Voorbeeld: burgerlijk recht
• Materieel burgerlijk recht: rechten en plichten — vooral in Burgerlijk
Wetboek (BW).
• Formeel burgerlijk recht: gang van zaken zitting, positie advocaat en
procespartijen. → Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).
Voorbeeld: bestuursrecht
• Materieel bestuursrecht: rechten en plichten.
Samenvatting Jeugdrecht Begrepen — pagina 17 t/m 24
De kern van dit hoofdstuk: een algemene introductie op het recht voordat we
het jeugdrecht induiken. Wat is recht eigenlijk? Welke vier rechtsgebieden
zijn er (staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht, burgerlijk recht)? Wat is het
verschil tussen materieel en formeel recht? En hoe verhoudt nationaal recht
zich tot internationaal recht? Het jeugdrecht is GEEN apart rechtsgebied,
maar een DOORSNEDE door alle gebieden — de regels die op jeugdigen van
toepassing zijn.
1.1 Inleiding
Wie het jeugdrecht wil leren kennen, moet eerst iets weten over het recht in het
algemeen. Dit hoofdstuk geeft een definitie van 'recht', een omschrijving van het
doel en enkele indelingen. Aan het slot komt de plaats van het jeugdrecht binnen
het geheel van het recht aan de orde.
Drie websites die voor jeugdrecht van belang zijn: • www.overheid.nl —
tekst van wetten en wetsvoorstellen • www.rijksoverheid.nl — andere
informatie van de landelijke overheid • www.rechtspraak.nl — rechterlijke
uitspraken en informatie over de rechtspraak
1.2 Omschrijving en doel
Over het doel van het recht is veel geschreven. Vaak gaat het om wat men
inhoudelijk wil bereiken: rechtvaardigheid, gelijkheid, beschermen van de
zwaksten, conflictbeheersing. Wat er precies bereikt moet worden is een zaak
van politieke keuzes — gratis kinderopvang? Studiefinanciering voor iedereen?
Zwaardere straffen voor jeugdigen?
Door antwoord te geven op dit soort vragen wordt de inhoud van het recht
vastgesteld. Deze inhoud wordt door de politiek bepaald en verschilt
(gedeeltelijk) van land tot land.
Het 'technische' doel van het recht
Daarnaast heeft het recht ook een technisch doel: het ordenen van de
samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen. Door het
recht kan het samenleven van mensen ordelijk verlopen. Koper en verkoper,
werkgever en werknemer, jeugdige en gemeente weten wat ze van elkaar
mogen verwachten. Bij meningsverschil geeft het recht regels om dit op te
lossen.
, Definitie: het recht is het GEHEEL VAN OVERHEIDSREGELS DAT DE
SAMENLEVING ORDENT.
1.3 Rechtsgebieden — vier hoofdgebieden
Het recht houdt zich met bijna alles in de samenleving bezig: koop en verkoop,
studiefinanciering, gezag van ouders, uitkeringen, bouwvergunningen. Om enige
ordening aan te brengen in die honderdduizenden rechtsregels wordt het recht
ingedeeld in RECHTSGEBIEDEN.
1. Staatsrecht — de overheid 'in ruste'
Het staatsrecht geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid.
Beschrijving van de organen (gemeenteraad, provinciale staten), hun onderlinge
verhouding, en de relatie tussen burger en overheid. Bv. taken regering, Tweede
Kamer, koning, gemeentebestuur, rechten van burgers in de Staat.
• Belangrijkste wet: de Grondwet (basis van onze staatsinrichting).
• Andere wetten: Provinciewet, Gemeentewet, Kieswet.
2. Bestuursrecht — de overheid 'in actie'
Het bestuursrecht geeft regels voor de bestuurstaak van de overheid — de
ordenende taak. Bv. zorg voor milieu, onderwijs, jeugdhulp, verkeer, sociale
zekerheid. Bij uitoefening van die taak komt de overheid vaak met burgers in
aanraking: vergunning voor dakkapel, uitkering, jeugdhulp, verzet tegen een
nieuwe weg.
• Wat de overheid wel/niet mag in deze contacten staat in het
bestuursrecht.
• Het bestuursrecht biedt burgers ook mogelijkheden voor BEZWAAR EN
BEROEP tegen handelingen of besluiten van de overheid.
• Belangrijkste wet: Algemene wet bestuursrecht (Awb).
• Andere wetten: Wet milieubeheer, Vreemdelingenwet, Participatiewet,
Jeugdwet.
3. Strafrecht — verboden gedragingen
Voor niet-juristen vaak het meest spectaculaire deel — haalt regelmatig de pers.
Maar het strafrecht is maar een klein deel van het totale recht. Typerend: het
beschrijft verboden gedragingen (diefstal, moord). Wie zich daaraan schuldig
maakt kan door de rechter gestraft worden.
Lang niet alles wat 'niet mag' is strafbaar. Alleen die gedragingen die de
rechtsorde (rust en veiligheid in de samenleving) zozeer schenden dat een
bestraffende reactie van de overheid moet volgen.
, • Wetboek van Strafrecht (Sr): strafbepalingen — diefstal, doodslag,
mishandeling enz.
• Wetboek van Strafvordering (Sv): wat gebeurt er na een strafbaar feit
— rechten verdachte, bevoegdheden politie/justitie, gang van zaken
strafproces.
4. Burgerlijk recht — relaties tussen burgers
Het burgerlijk recht regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Drie
onderdelen:
Onderdeel Wat regelt het?
Personen- en familierecht Familierechtelijke relaties —
ouderschap, gezag, omgang,
(echt)scheiding
Vermogensrecht Zakelijke relaties — koop, huur,
hypotheek
Rechtspersonenrecht Hoe een rechtspersoon (nv, bv,
stichting, vereniging) wordt opgericht
+ wie er voor het zeggen heeft
• Burgerlijk Wetboek (BW): rechten en plichten van burgers —
personen-/familierecht, vermogensrecht, rechtspersonenrecht.
• Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): burgerlijk
procesrecht — gang van zaken tijdens burgerlijk proces, dagvaarding, rol
advocaat.
Overzicht: de vier rechtsgebieden
Rechtsgebied Onderwerp
Staatsrecht Organisatie van de overheid (in ruste)
Bestuursrecht Ordenende taak van de overheid (in
actie)
Strafrecht Verboden gedragingen + bestraffing
Burgerlijk recht Relaties tussen burgers (familie +
zakelijk + rechtspersonen)
Plaats van het jeugdrecht — geen apart rechtsgebied
Het jeugdrecht is het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen
regelt. Het is GEEN eigen rechtsgebied en valt ook niet onder één rechtsgebied.
Het jeugdrecht bestaat uit alle onderdelen uit de verschillende
rechtsgebieden die over jeugdigen gaan of voor jeugdigen belangrijk zijn.
, • Strafrecht: speciale straffen voor jeugdige verdachten → onderdeel
jeugdrecht.
• Burgerlijk recht: regels over gezag van ouders → onderdeel jeugdrecht.
• Bestuursrecht: regels Jeugdwet over jeugdhulp → onderdeel jeugdrecht.
Terminologie: in dit boek wordt 'JEUGDIGEN' gebruikt voor jongeren van 0 tot
18 jaar. 'Kinderen' valt af (denk je vooral aan tot 12 jaar). 'Jongeren' valt af
(jeugdigen tot 12 vallen dan buiten de boot). 'Jeugdigen' is wat plechtig maar
omvat alle leeftijden.
Recht ingedeeld naar onderwerp
Het recht kan niet alleen worden ingedeeld naar rechtsgebied, maar ook naar
onderwerp. Naast jeugdrecht bestaan ook: vreemdelingenrecht, milieurecht,
onderwijsrecht, arbeidsrecht. Een indeling naar onderwerp loopt DWARS DOOR
de rechtsgebieden heen — onderdelen uit verschillende rechtsgebieden vormen
samen één thematisch geheel.
1.4 Materieel recht en formeel recht
Een tweede indeling: het onderscheid tussen materieel en formeel recht.
Materieel recht = de RECHTEN EN PLICHTEN van burgers (wat mag en niet
mag). Formeel recht = het PROCESRECHT (wat er gebeurt als het materieel
recht geschonden wordt — hoe de zaak wordt afgehandeld). Kort: het
formeel recht regelt de wijze waarop het materieel recht wordt gehandhaafd.
Voorbeeld: strafrecht
• Materieel strafrecht: strafbepalingen — diefstal, brandstichting,
mishandeling. → Wetboek van Strafrecht (Sr).
• Formeel strafrecht: wat gebeurt er na een strafbaar feit — rechten van
de verdachte, positie raadsman, bevoegdheden politie/justitie, gang van
zaken rechtszaak. → Wetboek van Strafvordering (Sv).
Voorbeeld: burgerlijk recht
• Materieel burgerlijk recht: rechten en plichten — vooral in Burgerlijk
Wetboek (BW).
• Formeel burgerlijk recht: gang van zaken zitting, positie advocaat en
procespartijen. → Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).
Voorbeeld: bestuursrecht
• Materieel bestuursrecht: rechten en plichten.
