Samenvatting Nieuw Nederlands 6e editie 4-5-6 vwo 1 basis

Nederlands toetsweek 3; Cursus 1 Basis

Onderwerp en hoofdgedachte
- Onderwerp: een woord / woordgroep dat aangeeft waar de tekst over gaat.
- Hoofdgedachte: een mededelende zin, die het belangrijkste in de tekst zegt over het
onderwerp.
- Ze zitten beide altijd in een tekst.

Tekstdoelen
- Amuseren Het publiek vermaken met iets wat leuk, spannend of ontroerend is
Informere Het publiek uitleggen hoe iets in elkaar zit of hoe iets is
n
Opiniëren Het publiek zelf een mening laten vormen
Overtuigen Het publiek een mening laten overnemen
Activeren Het publiek aanzetten iets (niet) te gaan doen
-
Elke tekst heeft zo’n doel, en soms ook zelfs een tweede; een bijkomend doel
- De hoofdgedachte geeft aanwijzingen over het tekstdoel:
o Als de hoofdgedachte een constatering is, is het tekstdoel informeren of
opiniëren.
o Als de hoofdgedachte een mening is, is het tekstdoel overtuigen en/of
activeren.

Titels
- Geschreven tekst: de titel staat bovenaan de tekst
- Gesproken tekst: de titel wordt soms genoemd in de introductie of vooraankondiging
- Er zijn twee soorten titels:
o Informerende titel: geeft aan waar de tekst over gaat.
o Motiverende titel: maakt de lezer nieuwsgierig naar de tekst.
- Geschreven teksten hebben vaak een combinatie.

Inleiding
- Een goede tekst bestaat uit een inleiding, middenstuk en slot. Een inleiding heeft
twee functies:
o De aandacht van het publiek trekken
 Dit kan door naar een actuele gebeurtenis te verwijzen, door wat bv.
in de media staat. Dan vorm actualiteit de aanleiding van de tekst.
 Ook kan je kort de voorgeschiedenis beschrijven. Dan wil de lezer
weten hoe het er tegenwoordig aan toe gaat.
 Een aantrekkelijk voorbeeld geven. Dan is het een kort verhaaltje waar
het onderwerp van de tekst in voor komt. Een bijzondere vorm is een
anekdote: een kort, grappig (waargebeurd) verhaaltje.
 Het belang voor het publiek aangeven. Als de inhoud van de tekst van
belang is voor het publiek, kan dat in de inleiding gezegd worden.
 Ook kan het door een aantrekkelijke eerste zin:
 Een intigrerende vraag
 ‘schokkende’ of opvallende cijfers
 Een paradox (schijnbare tegenstelling)
 Een prikkelend citaat

, Nederlands toetsweek 3; Cursus 1 Basis

 Een suggestieve of raadselachtige opsomming
o Het onderwerp aan de tekst introduceren
 Het kan op de volgende manieren geïntroduceerd worden:
 Er worden één of meer vragen gesteld.
 Er wordt een mening (standpunt) geformuleerd.
 Er wordt een probleem geschetst.
 In het Middenstuk worden de vragen beantwoord, de argumenten
uitgelegd of de verklaringen/oplossingen voor het probleem gegeven.
 Bij een gesproken tekst zijn er vaak ook deelonderwerpen die in het
middenstuk worden besproken.

Middenstuk
- Het middenstuk wordt uitgewerkt in deelonderwerpen. Dit kan uit één alinea
bestaan, maar meestal uit meerdere.
- Een deelonderwerp kan worden aangekondigd door een structurerende (eerste) zin
of door een (informatief) tussenkopje.
- Er bestaan verschillende opbouw van een tekst (tekststructuren). Dit hangt af van het
tekstdoel en de deelonderwerpen. Er zijn verschillende tekststructuren:
o Argumentatiestructuur: stelling/standpunt als inleiding, argumenten voor de
stelling en tegenargumenten in het middenstuk en de herhaling van de
stelling (of beantwoording vraag) in het slot.
o Aspectenstructuur: aankondiging onderwerp in de inleiding, diverse aspecten
van het onderwerp in het middenstuk en een samenvatting in het slot.
o Probleem-oplossingsstructuur: probleem in de inleiding, gevolgen/oorzaken/
oplossingen in het middenstuk en de beste oplossing in het slot.
o Verklaringsstructuur: bepaald verschijnsel in de inleiding, kenmerken/
voorbeelden/verklaringen/oorzaken/redenen in het middenstuk en een
samenvatting of conclusie in het slot.
o Verleden-heden(-toekomst)structuur: introductie van het onderwerp in de
inleiding, situatie van vroeger en nu in het middenstuk en een conclusie of
voorspelling in het slot.
o Voor- en nadelenstructuur: vraag of stelling in de inleiding, de voor- en
nadelen in het middenstuk en de afweging en conclusie in het slot.
o Vraag-antwoordstructuur: vraag in de inleiding, antwoorden in het
middenstuk en een samenvatting of conclusie in het slot.

Slot
- Het slot bevat meestal de hoofdgedachte, conclusie, van de tekst (in één zin
geformuleerd).
- Meestal signaalwoorden als: kortom, al met al, we hebben dus gezien dat…, ik rond
nu af met…
- Het slot kan ook (hoort vaak bij de tekstdoel):
o Een samenvatting in enkele zinnen zijn
o Een afweging
o Een aansporing/aanbeveling
o Toekomstverwachting
- Manieren om aantrekkelijk te eindigen: