,De Inhoudsopgave
De Inhoudsopgave....................................................................................................................................................2
Inleiding risicotaxatie...............................................................................................................................................3
Generaties risicotaxatie instrumenten & risicofactoren.........................................................................................10
Andrews & Bonta instrument.................................................................................................................................15
Artikel De Vries-Robbé & Willis (2017)...............................................................................................................19
Risicotaxatie van geweld........................................................................................................................................23
HCR-20V3 (vervolg)..............................................................................................................................................28
HKT-R....................................................................................................................................................................31
RNR - model en Central 8......................................................................................................................................32
VRS........................................................................................................................................................................34
Risicotaxatie seksueel geweld................................................................................................................................39
Instrumenten voor stalking....................................................................................................................................52
PCL-R.....................................................................................................................................................................60
Artikelen.................................................................................................................................................................64
Jeugdigen en ambulante patiënten..........................................................................................................................66
Vrouwen met een verstandelijke beperking...........................................................................................................77
Kenmerken en Risicotaxatie bij Vrouwelijke Delinquenten..................................................................................80
De uitvoering van risicotaxatie...............................................................................................................................92
Risicotaxatie en instrumentarium...........................................................................................................................94
Inleiding tot de delictanalyse..................................................................................................................................98
Eisen voor het uitvoeren van een delictanalyse......................................................................................................99
Fases in de delictanalyse......................................................................................................................................100
Verslaglegging van de delictanalyse....................................................................................................................106
De problemen bij het uitvoeren van risicotaxatie.................................................................................................110
De aanpak, Hoe kan je de problemen aanpakken?...............................................................................................120
Casusformulering.................................................................................................................................................131
Risicotaxatie van geweld......................................................................................................................................136
Risicotaxatie seksueel geweld..............................................................................................................................137
2
,Inleiding risicotaxatie
Risicotaxatie
De kern van risicotaxatie is het voorkomen van recidive, oftewel het voorkomen dat een
persoon opnieuw een crimineel delict pleegt. Er worden binnen het vakgebied twee
belangrijke definities gehanteerd. De originele definitie van Kemshall stelt dat risicotaxatie
de berekening is van de waarschijnlijkheid dat schadelijk gedrag of een schadelijke
gebeurtenis zich zal voordoen. Hierbij wordt een beoordeling gemaakt van de frequentie
van het gedrag, de waarschijnlijke gevolgen en de personen die hierdoor getroffen kunnen
worden. De nieuwe definitie van Brown & Singh legt de focus op de poging om de
waarschijnlijkheid van toekomstige overtredingen te voorspellen met als doel individuen te
identificeren die specifieke behandeling nodig hebben. Waar de oude definitie vooral
gericht was op de kans op herhaling, richt de nieuwe definitie zich op de vraag hoe een
cliënt het beste behandeld kan worden om het risico te minimaliseren.
Recidive
Het herhaaldelijk plegen van een strafbaar feit of het opnieuw uitvoeren van een crimineel
delict door een individu.
Risicomanagement
Dit betreft het geheel aan interventies dat wordt ingezet om een vastgesteld risico te
hanteren of te verminderen. Voorbeelden van risicomanagement zijn het opleggen van
restricties, zoals een pedofiel die niet in de buurt van een basisschool mag wonen, of het
laten volgen van een gerichte behandeling voor een verslaving.
Veiligheid
Een van de vijf hoofdredenen om risicotaxatie uit te voeren. Het dient om de veiligheid van
zowel het personeel en de medebewoners binnen een instelling te waarborgen, als de
veiligheid van de gehele samenleving.
Maatschappelijk belang
Risicotaxatie is essentieel voor het voorkomen van ernstige recidive die een grote impact
heeft op de maatschappij. Hoewel elk delict ongewenst is, ligt de prioriteit bij het
voorkomen van zeer ernstige feiten zoals moord, aangezien deze de samenleving zwaarder
belasten dan minder ingrijpende delicten zoals diefstal.
Ethisch belang
Het gebruik van gestandaardiseerde risicotaxatie voorkomt willekeur in de beoordeling van
cliënten. Hierdoor wordt gewaarborgd dat voor elke patiënt dezelfde methode en criteria
worden toegepast, wat bijdraagt aan een rechtvaardige behandeling.
3
, Therapeutisch belang (RNR-model)
Een adequate risico-inschatting is de basis voor een effectieve behandeling. Het biedt inzicht
in de specifieke risicofactoren van een individuele patiënt, wat vervolgens leidt tot een op
maat gemaakt risicohanteringsplan of behandelingsprotocol. Dit sluit nauw aan bij het Risk-
Need-Responsivity model.
Communicatie
Het gebruik van risicotaxatie-instrumenten bevordert de transparantie en uniformiteit in de
besluitvorming. Het verbetert de communicatie over risico's en het bijbehorende
management tussen professionals onderling en tussen de professional en de cliënt.
Lombroso (1876)
Cesare Lombroso was een vroege theoreticus die stelde dat crimineel gedrag erfelijk
bepaald was. Hij geloofde dat criminelen herkend konden worden aan specifieke uiterlijke
kenmerken, zoals grote vooruitstekende kaken, dieperliggende ogen, een laag voorhoofd,
een grote kin, hoge jukbeenderen en een haakneus. Volgens Lombroso konden deze fysieke
kenmerken zelfs indicatief zijn voor iemands potentie als echtgenoot.
Burgess – het eerste risicotaxatie (RT) instrument (1928)
Burgess ontwikkelde de eerste tool om het recidiverisico te bepalen bij daders die
voorwaardelijk vrijkwamen in Illinois. Hij baseerde zijn berekeningen op een analyse van
3000 personen uit Chicago. In dit model werd onderscheid gemaakt tussen de burgerlijke
staat, het criminele verleden, het arbeidsverleden en het institutionele wangedrag van de
dader. Deze methode was actuarieel van aard en bleek effectief: 76% van de personen die
als 'high risk' werden aangemerkt, recidiveerden daadwerkelijk binnen vijf jaar.
Zaak Baxstrom (1960)
Johnnie Baxstrom werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf voor mishandeling, maar
na zijn straf niet vrijgelaten. Hij werd overgeplaatst naar een high security psychiatrische
instelling op basis van het oordeel van één psychiater die hem geestesziek en gevaarlijk
achtte. Baxstrom vocht dit aan en won de rechtszaak. Dit had tot gevolg dat 967
psychiatrische patiënten, die voorheen als gevaarlijk werden beschouwd, werden
getransfereerd naar reguliere instellingen.
Steadman & Cocozza (1978)
Onderzoekers die de patiënten uit de zaak Baxstrom volgden nadat zij waren getransfereerd
of vrijgelaten. Van de 121 patiënten die uiteindelijk in de maatschappij terechtkwamen,
werd slechts 2,7% teruggestuurd naar een forensisch psychiatrisch ziekenhuis. Dit toonde
aan dat de oorspronkelijke klinische inschattingen van gevaarlijkheid vaak onjuist en
overdreven waren.
1970 – 1980
4
De Inhoudsopgave....................................................................................................................................................2
Inleiding risicotaxatie...............................................................................................................................................3
Generaties risicotaxatie instrumenten & risicofactoren.........................................................................................10
Andrews & Bonta instrument.................................................................................................................................15
Artikel De Vries-Robbé & Willis (2017)...............................................................................................................19
Risicotaxatie van geweld........................................................................................................................................23
HCR-20V3 (vervolg)..............................................................................................................................................28
HKT-R....................................................................................................................................................................31
RNR - model en Central 8......................................................................................................................................32
VRS........................................................................................................................................................................34
Risicotaxatie seksueel geweld................................................................................................................................39
Instrumenten voor stalking....................................................................................................................................52
PCL-R.....................................................................................................................................................................60
Artikelen.................................................................................................................................................................64
Jeugdigen en ambulante patiënten..........................................................................................................................66
Vrouwen met een verstandelijke beperking...........................................................................................................77
Kenmerken en Risicotaxatie bij Vrouwelijke Delinquenten..................................................................................80
De uitvoering van risicotaxatie...............................................................................................................................92
Risicotaxatie en instrumentarium...........................................................................................................................94
Inleiding tot de delictanalyse..................................................................................................................................98
Eisen voor het uitvoeren van een delictanalyse......................................................................................................99
Fases in de delictanalyse......................................................................................................................................100
Verslaglegging van de delictanalyse....................................................................................................................106
De problemen bij het uitvoeren van risicotaxatie.................................................................................................110
De aanpak, Hoe kan je de problemen aanpakken?...............................................................................................120
Casusformulering.................................................................................................................................................131
Risicotaxatie van geweld......................................................................................................................................136
Risicotaxatie seksueel geweld..............................................................................................................................137
2
,Inleiding risicotaxatie
Risicotaxatie
De kern van risicotaxatie is het voorkomen van recidive, oftewel het voorkomen dat een
persoon opnieuw een crimineel delict pleegt. Er worden binnen het vakgebied twee
belangrijke definities gehanteerd. De originele definitie van Kemshall stelt dat risicotaxatie
de berekening is van de waarschijnlijkheid dat schadelijk gedrag of een schadelijke
gebeurtenis zich zal voordoen. Hierbij wordt een beoordeling gemaakt van de frequentie
van het gedrag, de waarschijnlijke gevolgen en de personen die hierdoor getroffen kunnen
worden. De nieuwe definitie van Brown & Singh legt de focus op de poging om de
waarschijnlijkheid van toekomstige overtredingen te voorspellen met als doel individuen te
identificeren die specifieke behandeling nodig hebben. Waar de oude definitie vooral
gericht was op de kans op herhaling, richt de nieuwe definitie zich op de vraag hoe een
cliënt het beste behandeld kan worden om het risico te minimaliseren.
Recidive
Het herhaaldelijk plegen van een strafbaar feit of het opnieuw uitvoeren van een crimineel
delict door een individu.
Risicomanagement
Dit betreft het geheel aan interventies dat wordt ingezet om een vastgesteld risico te
hanteren of te verminderen. Voorbeelden van risicomanagement zijn het opleggen van
restricties, zoals een pedofiel die niet in de buurt van een basisschool mag wonen, of het
laten volgen van een gerichte behandeling voor een verslaving.
Veiligheid
Een van de vijf hoofdredenen om risicotaxatie uit te voeren. Het dient om de veiligheid van
zowel het personeel en de medebewoners binnen een instelling te waarborgen, als de
veiligheid van de gehele samenleving.
Maatschappelijk belang
Risicotaxatie is essentieel voor het voorkomen van ernstige recidive die een grote impact
heeft op de maatschappij. Hoewel elk delict ongewenst is, ligt de prioriteit bij het
voorkomen van zeer ernstige feiten zoals moord, aangezien deze de samenleving zwaarder
belasten dan minder ingrijpende delicten zoals diefstal.
Ethisch belang
Het gebruik van gestandaardiseerde risicotaxatie voorkomt willekeur in de beoordeling van
cliënten. Hierdoor wordt gewaarborgd dat voor elke patiënt dezelfde methode en criteria
worden toegepast, wat bijdraagt aan een rechtvaardige behandeling.
3
, Therapeutisch belang (RNR-model)
Een adequate risico-inschatting is de basis voor een effectieve behandeling. Het biedt inzicht
in de specifieke risicofactoren van een individuele patiënt, wat vervolgens leidt tot een op
maat gemaakt risicohanteringsplan of behandelingsprotocol. Dit sluit nauw aan bij het Risk-
Need-Responsivity model.
Communicatie
Het gebruik van risicotaxatie-instrumenten bevordert de transparantie en uniformiteit in de
besluitvorming. Het verbetert de communicatie over risico's en het bijbehorende
management tussen professionals onderling en tussen de professional en de cliënt.
Lombroso (1876)
Cesare Lombroso was een vroege theoreticus die stelde dat crimineel gedrag erfelijk
bepaald was. Hij geloofde dat criminelen herkend konden worden aan specifieke uiterlijke
kenmerken, zoals grote vooruitstekende kaken, dieperliggende ogen, een laag voorhoofd,
een grote kin, hoge jukbeenderen en een haakneus. Volgens Lombroso konden deze fysieke
kenmerken zelfs indicatief zijn voor iemands potentie als echtgenoot.
Burgess – het eerste risicotaxatie (RT) instrument (1928)
Burgess ontwikkelde de eerste tool om het recidiverisico te bepalen bij daders die
voorwaardelijk vrijkwamen in Illinois. Hij baseerde zijn berekeningen op een analyse van
3000 personen uit Chicago. In dit model werd onderscheid gemaakt tussen de burgerlijke
staat, het criminele verleden, het arbeidsverleden en het institutionele wangedrag van de
dader. Deze methode was actuarieel van aard en bleek effectief: 76% van de personen die
als 'high risk' werden aangemerkt, recidiveerden daadwerkelijk binnen vijf jaar.
Zaak Baxstrom (1960)
Johnnie Baxstrom werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf voor mishandeling, maar
na zijn straf niet vrijgelaten. Hij werd overgeplaatst naar een high security psychiatrische
instelling op basis van het oordeel van één psychiater die hem geestesziek en gevaarlijk
achtte. Baxstrom vocht dit aan en won de rechtszaak. Dit had tot gevolg dat 967
psychiatrische patiënten, die voorheen als gevaarlijk werden beschouwd, werden
getransfereerd naar reguliere instellingen.
Steadman & Cocozza (1978)
Onderzoekers die de patiënten uit de zaak Baxstrom volgden nadat zij waren getransfereerd
of vrijgelaten. Van de 121 patiënten die uiteindelijk in de maatschappij terechtkwamen,
werd slechts 2,7% teruggestuurd naar een forensisch psychiatrisch ziekenhuis. Dit toonde
aan dat de oorspronkelijke klinische inschattingen van gevaarlijkheid vaak onjuist en
overdreven waren.
1970 – 1980
4
