,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave..........................................................................................................................................................2
Wat is ‘normaal’?.....................................................................................................................................................3
Vijf modellen van kinderpsychopathologie.............................................................................................................6
Classificatie van stoornissen..................................................................................................................................21
Angststoornissen....................................................................................................................................................22
ODD & CD (gedragsstoornissen)...........................................................................................................................33
Verstandelijke beperkingen....................................................................................................................................44
Dyslexie en dyscalculie..........................................................................................................................................55
Stemmingsstoornissen............................................................................................................................................69
Eetstoornissen.........................................................................................................................................................85
Pediatrische voedingsproblemen (Berlin)..............................................................................................................93
Beoordeling en behandeling...................................................................................................................................96
Behandeling van eetstoornissen.............................................................................................................................98
ADHD en ASS.......................................................................................................................................................99
ADHD..................................................................................................................................................................102
Autisme Spectrum Stoornis (ASS).......................................................................................................................108
Beoordeling en behandeling & Risico’s in de familie.........................................................................................119
Beoordeling & behandeling..................................................................................................................................124
Neurodegeneratieve aandoeningen (dementie)....................................................................................................129
Cognitieve tekorten en Neurodegeneratieve stoornissen.....................................................................................132
2
,Wat is ‘normaal’?
Ontwikkelingskenmerken en de norm
Iedereen vertoont op een bepaalde leeftijd kenmerken die gelinkt kunnen worden aan een
ontwikkelingsstoornis. De vraag wanneer iemand daadwerkelijk aan een diagnose voldoet,
hangt samen met de mate waarin gedrag afwijkt van wat op een specifieke leeftijd
gebruikelijk is. Onderzoek toont aan dat een groot percentage jongens op bepaalde
leeftijden kleine probleemgedragingen laat zien, zoals stelen en liegen, wat gevisualiseerd
wordt in een piramide van gedragingen per leeftijdscategorie.
Externaliserende stoornissen
Dit zijn stoornissen waarbij de problematiek zich naar buiten toe richt, vaak gekenmerkt
door verstorend of agressief gedrag. In visuele modellen worden deze vaak blauw omlijnd.
Statistisch gezien komen externaliserende stoornissen vaker voor bij mannen dan bij
vrouwen.
Internaliserende stoornissen
Bij deze stoornissen is de problematiek naar binnen gericht, zoals bij angststoornissen of
depressie. In modellen worden deze vaak groen omlijnd. Vrouwen lijden vaker aan
internaliserende stoornissen dan mannen.
Abnormaliteit
Abnormaliteit wordt gedefinieerd als gedrag dat afwijkt van het gemiddelde of de geldende
norm. Dit kan zich uiten in verschillende verschijningsvormen: (1) een regressie of
achterstand in ontwikkeling, (2) een te hoge of te lage frequentie of intensiteit van gedrag,
(3) gedrag dat ongewoon lang aanhoudt, (4) gedrag dat niet passend is voor de specifieke
situatie, (5) abrupte gedragsveranderingen, (6) een cumulatie van verschillende
problematische gedragingen en (7) een kwalitatief verschil met het normale
ontwikkelingsverloop.
Criteria voor het definiëren van abnormaliteit
Leeftijd als criterium
De leeftijd van een individu bepaalt of gedrag als symptoom wordt gezien. Het is
bijvoorbeeld normaal dat een 5-jarige bang is voor monsters, maar als dit gedrag op 16-
jarige leeftijd nog aanwezig is, wordt het beschouwd als een symptoom van een stoornis.
Cultuur en sociale context
3
, Gedrag dat in de ene cultuur of context geaccepteerd is, kan in een andere als afwijkend
worden beschouwd. Bij ADHD wordt chaotisch en druk gedrag in gedisciplineerde culturen
bijvoorbeeld veel minder gewaardeerd en sneller als problematisch bestempeld.
Tijdsgeest
De definitie van stoornissen is tijdsgebonden, wat onder andere zichtbaar is in de evolutie
van de DSM-V. Tegenwoordig zijn er veel meer classificaties voor ADHD dan vroeger. In het
verleden werden mensen die afwijkend gedrag vertoonden soms zelfs als 'bezeten'
beschouwd.
Geslacht
Er bestaat een genderverschil in de uiting van problematiek: jongens vertonen vaker
externaliserend gedrag, terwijl meisjes vaker internaliserende problemen hebben. Bij
meisjes worden stoornissen minder vaak gediagnosticeerd, mede omdat wetenschappelijk
onderzoek zich historisch vaker op jongens heeft gericht vanwege hun zichtbare
gedragsproblemen.
Sociale factoren
Omgevingsfactoren zoals verhoogde maatschappelijke verwachtingen of een echtscheiding
van de ouders spelen een rol bij het definiëren en ontstaan van abnormaal gedrag.
Veranderingen in leefstijl
Maatschappelijke verschuivingen, zoals de toegenomen focus op het lichaam door sociale
media en de normalisering van drugsexperimenten tijdens de adolescentie, beïnvloeden wat
als normaal of afwijkend wordt gezien.
Perspectief van volwassenen
De beoordeling van gedrag hangt sterk af van de waarneming van volwassenen. Er is een
trend zichtbaar van overbezorgde ouders die bij normale variaties in gedrag al hulp zoeken,
wat de vraag oproept of er sprake is van een werkelijke stoornis of van veranderde
ouderlijke percepties.
Gedragspaden en definities
Overt pathways
Dit betreft direct observeerbaar gedrag dat gericht is tegen personen. Voorbeelden hiervan
zijn fysieke agressie, moord en verkrachting. Het is gedrag dat niet verborgen wordt.
Covert pathways
4
Inhoudsopgave..........................................................................................................................................................2
Wat is ‘normaal’?.....................................................................................................................................................3
Vijf modellen van kinderpsychopathologie.............................................................................................................6
Classificatie van stoornissen..................................................................................................................................21
Angststoornissen....................................................................................................................................................22
ODD & CD (gedragsstoornissen)...........................................................................................................................33
Verstandelijke beperkingen....................................................................................................................................44
Dyslexie en dyscalculie..........................................................................................................................................55
Stemmingsstoornissen............................................................................................................................................69
Eetstoornissen.........................................................................................................................................................85
Pediatrische voedingsproblemen (Berlin)..............................................................................................................93
Beoordeling en behandeling...................................................................................................................................96
Behandeling van eetstoornissen.............................................................................................................................98
ADHD en ASS.......................................................................................................................................................99
ADHD..................................................................................................................................................................102
Autisme Spectrum Stoornis (ASS).......................................................................................................................108
Beoordeling en behandeling & Risico’s in de familie.........................................................................................119
Beoordeling & behandeling..................................................................................................................................124
Neurodegeneratieve aandoeningen (dementie)....................................................................................................129
Cognitieve tekorten en Neurodegeneratieve stoornissen.....................................................................................132
2
,Wat is ‘normaal’?
Ontwikkelingskenmerken en de norm
Iedereen vertoont op een bepaalde leeftijd kenmerken die gelinkt kunnen worden aan een
ontwikkelingsstoornis. De vraag wanneer iemand daadwerkelijk aan een diagnose voldoet,
hangt samen met de mate waarin gedrag afwijkt van wat op een specifieke leeftijd
gebruikelijk is. Onderzoek toont aan dat een groot percentage jongens op bepaalde
leeftijden kleine probleemgedragingen laat zien, zoals stelen en liegen, wat gevisualiseerd
wordt in een piramide van gedragingen per leeftijdscategorie.
Externaliserende stoornissen
Dit zijn stoornissen waarbij de problematiek zich naar buiten toe richt, vaak gekenmerkt
door verstorend of agressief gedrag. In visuele modellen worden deze vaak blauw omlijnd.
Statistisch gezien komen externaliserende stoornissen vaker voor bij mannen dan bij
vrouwen.
Internaliserende stoornissen
Bij deze stoornissen is de problematiek naar binnen gericht, zoals bij angststoornissen of
depressie. In modellen worden deze vaak groen omlijnd. Vrouwen lijden vaker aan
internaliserende stoornissen dan mannen.
Abnormaliteit
Abnormaliteit wordt gedefinieerd als gedrag dat afwijkt van het gemiddelde of de geldende
norm. Dit kan zich uiten in verschillende verschijningsvormen: (1) een regressie of
achterstand in ontwikkeling, (2) een te hoge of te lage frequentie of intensiteit van gedrag,
(3) gedrag dat ongewoon lang aanhoudt, (4) gedrag dat niet passend is voor de specifieke
situatie, (5) abrupte gedragsveranderingen, (6) een cumulatie van verschillende
problematische gedragingen en (7) een kwalitatief verschil met het normale
ontwikkelingsverloop.
Criteria voor het definiëren van abnormaliteit
Leeftijd als criterium
De leeftijd van een individu bepaalt of gedrag als symptoom wordt gezien. Het is
bijvoorbeeld normaal dat een 5-jarige bang is voor monsters, maar als dit gedrag op 16-
jarige leeftijd nog aanwezig is, wordt het beschouwd als een symptoom van een stoornis.
Cultuur en sociale context
3
, Gedrag dat in de ene cultuur of context geaccepteerd is, kan in een andere als afwijkend
worden beschouwd. Bij ADHD wordt chaotisch en druk gedrag in gedisciplineerde culturen
bijvoorbeeld veel minder gewaardeerd en sneller als problematisch bestempeld.
Tijdsgeest
De definitie van stoornissen is tijdsgebonden, wat onder andere zichtbaar is in de evolutie
van de DSM-V. Tegenwoordig zijn er veel meer classificaties voor ADHD dan vroeger. In het
verleden werden mensen die afwijkend gedrag vertoonden soms zelfs als 'bezeten'
beschouwd.
Geslacht
Er bestaat een genderverschil in de uiting van problematiek: jongens vertonen vaker
externaliserend gedrag, terwijl meisjes vaker internaliserende problemen hebben. Bij
meisjes worden stoornissen minder vaak gediagnosticeerd, mede omdat wetenschappelijk
onderzoek zich historisch vaker op jongens heeft gericht vanwege hun zichtbare
gedragsproblemen.
Sociale factoren
Omgevingsfactoren zoals verhoogde maatschappelijke verwachtingen of een echtscheiding
van de ouders spelen een rol bij het definiëren en ontstaan van abnormaal gedrag.
Veranderingen in leefstijl
Maatschappelijke verschuivingen, zoals de toegenomen focus op het lichaam door sociale
media en de normalisering van drugsexperimenten tijdens de adolescentie, beïnvloeden wat
als normaal of afwijkend wordt gezien.
Perspectief van volwassenen
De beoordeling van gedrag hangt sterk af van de waarneming van volwassenen. Er is een
trend zichtbaar van overbezorgde ouders die bij normale variaties in gedrag al hulp zoeken,
wat de vraag oproept of er sprake is van een werkelijke stoornis of van veranderde
ouderlijke percepties.
Gedragspaden en definities
Overt pathways
Dit betreft direct observeerbaar gedrag dat gericht is tegen personen. Voorbeelden hiervan
zijn fysieke agressie, moord en verkrachting. Het is gedrag dat niet verborgen wordt.
Covert pathways
4
