ERF- EN RELATIEVERMOGENSRECHT
WEEK 1 – RELATIEVERMOGENSRECHT: INLEIDING
Inleiding
Definitie relatievermogensrecht: vermogensrechtelijke gevolgen van trouwen, geregistreerd partnerschap en
het ongehuwd samenwonen (informeel samenleven volgens HR).
Vermogensrechtelijke gevolgen worden met name belangrijk wanneer mensen gaan scheiden. Deze gevolgen
staan meestal niet centraal bij de aanvang van de relatie.
Bronnen
- Boek 1 BW:
o Titel 6
▪ Rechten en verplichtingen van echtgenoten, ongeacht of ze in gemeenschap van
goederen zijn getrouwd, of op huwelijkse voorwaarden
▪ Voor een deel dwingend recht
o Titel 7
▪ Wettelijke gemeenschap van goederen
▪ Zonder huwelijkse voorwaarden
o Titel 8
▪ Huwelijkse voorwaarden
o Titel 9
▪ Ontbinding van het huwelijk
▪ Boek 3, titel 7 (Gemeenschap)
- Wet verevening pensioenrechten
Kern huwelijk neergelegd in artikel 1:81 BW
- Getrouwheid: huwelijkstrouw
o Eerlijkheid vs. rechten uit EVRM (recht op persoonlijke levenssfeer)
- Hulp en bijstand: zorg voor elkaar
o Materiële en immateriële betekenis
o Ideële of morele verplichtingen staan voorop
- Wederzijdse verplichtingen
- Lotsverbondenheid/solidariteit
Tot het gezin behorende kinderen (artikel 1:82 BW), concrete uitwerking van artikel 1:81 BW.
Lotsverbondenheid werkt ook door na het huwelijk:
- Ten aanzien van alimentatie;
- Andere wettelijke rechten Boek 4: echtgenoot geen erfgenaam op basis van testament, toch bepaalde
rechten (recht om in woning te blijven wonen).
- Elementen lotsverbondenheid:
o Getrouwheid: huwelijkstrouw
o Hulp en bijstand: lief en leed delen
o Elkander het nodige verschaffen: financiële verplichtingen
HR BLOEMENDAALSE HORECA
- Huwelijkse voorwaarden gemaakt, inhoudende koude uitsluiting
- Man ondernemer, vrouw werkt in een van die horecazaken
- Vrouw beroep op artikel 1:81 BW, man verplicht “het nodige te verschaffen”, ofwel de zaak waarin de
vrouw werkte om haar baan te behouden (vroeg om overdracht horecazaak)
, - HR: door de inspanningen tijdens het huwelijk is er een vermogen opgebouwd. Met artikel 1:81 BW
wordt niet bedoeld dat vermogen wordt overgedragen. Dit is een verplichting die tijdens het huwelijk
geldt, niet na de scheiding (artikel 1:92a BW).
- Om elkaar het nodige te verschaffen na het huwelijk moet een beroep worden gedaan op de
alimentatieregeling (indien voldaan aan de voorwaarden).
Kosten van de huishouding (artikel 1:84 BW)
- Draagplicht (lid 1): wie draagt wat bij?
- Fourneerplicht (lid 2): wie stelt het geld ter beschikking om kosten huishouding te kunnen betalen?
- Kosten van de huishouding staan in relatie met de welstand van de echtgenoten tijdens het huwelijk;
zij beslissen samen wat er wel en niet onder de kosten van de huishouding valt
o Wat er in een huishouden wordt verteerd of verbruikt
o Wat er ten behoeve van het draaiende houden van de huishouding wordt uitgegeven
o Wat er wordt uitgegeven voor gezamenlijk welzijn en ontspanning
o Hypotheekrente: voor zover daar niet ook mee wordt afgelost op de hypothecaire geldlening
van de woning (vergelijkbaar met huur)
- Terugvorderen kosten van de huishouding na scheiding
o HR TER KUILE/KOFMAN (29-04-1994)
o HR BRONKHORST/VAN EK (28-01-1994)
In beide zaken heeft de HR geoordeeld dat de echtgenoot die de kosten van de huishouding terug wilde
vorderen, daar door tijdsverloop geen aanspraak meer op kon maken. Alleen op de huishoudkosten van het
laatste jaar.
- Rechtsverwerking
- Alle omstandigheden van het geval zijn daarbij relevant
Toestemming (artikel 1:88 BW)
Reikwijdte
- Bescherming echtgenoten
- Dwingendrechtelijk en niet van af te wijken in huwelijkse voorwaarden
- Het gaat niet om handelingsonbekwaamheid of beschikkingsonbevoegdheid, maar het gaat om
handelingsonbevoegdheid (bij ontbreken toestemming andere echtgenoot)
o Vernietigbaarheid op grond van artikel 1:89 BW
- De echtgenoot die toestemming geeft voor het verrichten van de handeling, maakt deze nog geen
partij bij de rechtshandeling
- Het verlenen van de toestemming is een eenzijdige rechtshandeling (artikel 3:32 e.v. BW)
- Geldt alleen tijdens het huwelijk (artikel 1:149 BW, gronden ontbinding huwelijk)
o Let op: einde gemeenschap van goederen is eerder dan einde van het huwelijk (artikel 1:99
BW), artikel 1:88 BW geldt nog wel tijdens echtscheidingsprocedure
- Vorm van de toestemming volgt de vorm van de te verrichten rechtshandeling (lid 3)
Voorwaarden artikel 1:88 BW
Lid 1: rechtshandelingen waarvoor toestemming is vereist
- Sub A: overeenkomsten strekkende tot (obligatoire rechtshandeling) verkoop, bezwaring,
ingebruikgeving echtelijke woning
o HR Maastrichtse woning I
o Bij inboedel (artikel 3:5 BW) hoef je HR Maastrichtse woning niet te noemen
o Uitzondering inboedel: kunst, wetenschap of geschiedkundige aard
- Sub B: giften met uitzondering van gebruikelijke giften
o Uitzondering lid 4
- Sub C: overeenkomsten die strekken tot borg staan, hoofdelijke verbondenheid, zekerheidsstelling
voor schulden van een derde
o Vereist: derde! Als er geen derde is, kom je niet toe aan sub c.
o Uitzondering: in de normale uitoefening van beroep op bedrijf. Het moet kenmerkend zijn
om borg te staan voor de uitoefening van beroep op bedrijf. Dit komt bijna nooit voor!
o Uitzondering lid 5: bestuurder NV of BV
, - Sub D: overeenkomsten van goederenkrediet (artikel 7:84 BW)
o Overeenkomsten die je gedurende langere tijd aflost
o Koop op afbetaling: effectenlease
o Uitzondering: ten behoeve van de normale uitoefening van beroep op bedrijf
Lid 2: uitzondering
Lid 3: vorm van toestemming
Lid 6: vervangende toestemming
Lid 7: dwingendrechtelijk
- Geldt ook tussen niet-Nederlanders die in Nederland wonen, omdat het ziet op alle echtgenoten
ongeacht het recht dat van toepassing is op hun huwelijk
- Vereist: niet handelend echtgenoot heeft verblijfplaats in Nederland
Uitleg begrip woning: behoort de woning, ten aanzien waarvan de handeling wordt verricht, tot het leefmilieu
van de echtgenoten? Het hoeft dus niet de woning te zijn waar de echtgenoten hun hoofdverblijf hebben,
maar de vakantiewoning van de echtgenoten zou ook onder artikel 1:88 BW kunnen vallen.
- Let ook op artikel 1:10 BW
HR MAASTRICHTSE WONING I (1975)
- Gevraagd om voorlopige voorziening ten aanzien van verblijf echtelijke woning
- De feitelijke afwezigheid van een echtgenoot in de woning is onvoldoende om te beoordelen dat er
geen sprake meer is van een echtelijke woning.
Wettelijke gemeenschap van goederen (titel 7)
Verandering huwelijksvermogensrecht 1 januari 2018: wettelijke algehele gemeenschap van goederen naar
wettelijke beperkte gemeenschap van goederen.
Artikel 1:94 jo. artikel 1:100 BW
- Ieder voor de helft gerechtigd tot de helft van de gemeenschap
- Boedelmenging
- Gemeenschap heeft aanzuigende werking
Wat valt sinds 1 januari 2018 in de gemeenschap?
- Baten
o Goederen die vóór het huwelijk al van de echtgenoten samen waren
▪ Let op bij ongelijke breukdelen in bijvoorbeeld een woning. Indien gezamenlijke
woning vóór het huwelijk in 10/90 is aangekocht, valt de woning in de gemeenschap
waartoe beide echtgenoten voor de helft zijn gerechtigd
o Goederen die tijdens het huwelijk worden verkregen, door ieder van hen afzonderlijk en
door hen tezamen tot de ontbinding van de gemeenschap
▪ Uitzondering erfrechtelijke verkrijgingen, giften, e.d. (artikel 1:94 lid 2 sub a BW),
tenzij insluitingsclausule (artikel 1:94 lid 3 sub b BW)
▪ Uitzondering pensioenrechten (artikel 1:94 lid 2 sub b BW)
▪ Uitzondering zaaksvervanging (artikel 1:95 BW)
- Lasten
o Schulden die vóór het huwelijk van de echtgenoten samen waren
o Schulden die tijdens het huwelijk ontstaan
Zaaksvervanging (artikel 1:95 BW)
WEEK 1 – RELATIEVERMOGENSRECHT: INLEIDING
Inleiding
Definitie relatievermogensrecht: vermogensrechtelijke gevolgen van trouwen, geregistreerd partnerschap en
het ongehuwd samenwonen (informeel samenleven volgens HR).
Vermogensrechtelijke gevolgen worden met name belangrijk wanneer mensen gaan scheiden. Deze gevolgen
staan meestal niet centraal bij de aanvang van de relatie.
Bronnen
- Boek 1 BW:
o Titel 6
▪ Rechten en verplichtingen van echtgenoten, ongeacht of ze in gemeenschap van
goederen zijn getrouwd, of op huwelijkse voorwaarden
▪ Voor een deel dwingend recht
o Titel 7
▪ Wettelijke gemeenschap van goederen
▪ Zonder huwelijkse voorwaarden
o Titel 8
▪ Huwelijkse voorwaarden
o Titel 9
▪ Ontbinding van het huwelijk
▪ Boek 3, titel 7 (Gemeenschap)
- Wet verevening pensioenrechten
Kern huwelijk neergelegd in artikel 1:81 BW
- Getrouwheid: huwelijkstrouw
o Eerlijkheid vs. rechten uit EVRM (recht op persoonlijke levenssfeer)
- Hulp en bijstand: zorg voor elkaar
o Materiële en immateriële betekenis
o Ideële of morele verplichtingen staan voorop
- Wederzijdse verplichtingen
- Lotsverbondenheid/solidariteit
Tot het gezin behorende kinderen (artikel 1:82 BW), concrete uitwerking van artikel 1:81 BW.
Lotsverbondenheid werkt ook door na het huwelijk:
- Ten aanzien van alimentatie;
- Andere wettelijke rechten Boek 4: echtgenoot geen erfgenaam op basis van testament, toch bepaalde
rechten (recht om in woning te blijven wonen).
- Elementen lotsverbondenheid:
o Getrouwheid: huwelijkstrouw
o Hulp en bijstand: lief en leed delen
o Elkander het nodige verschaffen: financiële verplichtingen
HR BLOEMENDAALSE HORECA
- Huwelijkse voorwaarden gemaakt, inhoudende koude uitsluiting
- Man ondernemer, vrouw werkt in een van die horecazaken
- Vrouw beroep op artikel 1:81 BW, man verplicht “het nodige te verschaffen”, ofwel de zaak waarin de
vrouw werkte om haar baan te behouden (vroeg om overdracht horecazaak)
, - HR: door de inspanningen tijdens het huwelijk is er een vermogen opgebouwd. Met artikel 1:81 BW
wordt niet bedoeld dat vermogen wordt overgedragen. Dit is een verplichting die tijdens het huwelijk
geldt, niet na de scheiding (artikel 1:92a BW).
- Om elkaar het nodige te verschaffen na het huwelijk moet een beroep worden gedaan op de
alimentatieregeling (indien voldaan aan de voorwaarden).
Kosten van de huishouding (artikel 1:84 BW)
- Draagplicht (lid 1): wie draagt wat bij?
- Fourneerplicht (lid 2): wie stelt het geld ter beschikking om kosten huishouding te kunnen betalen?
- Kosten van de huishouding staan in relatie met de welstand van de echtgenoten tijdens het huwelijk;
zij beslissen samen wat er wel en niet onder de kosten van de huishouding valt
o Wat er in een huishouden wordt verteerd of verbruikt
o Wat er ten behoeve van het draaiende houden van de huishouding wordt uitgegeven
o Wat er wordt uitgegeven voor gezamenlijk welzijn en ontspanning
o Hypotheekrente: voor zover daar niet ook mee wordt afgelost op de hypothecaire geldlening
van de woning (vergelijkbaar met huur)
- Terugvorderen kosten van de huishouding na scheiding
o HR TER KUILE/KOFMAN (29-04-1994)
o HR BRONKHORST/VAN EK (28-01-1994)
In beide zaken heeft de HR geoordeeld dat de echtgenoot die de kosten van de huishouding terug wilde
vorderen, daar door tijdsverloop geen aanspraak meer op kon maken. Alleen op de huishoudkosten van het
laatste jaar.
- Rechtsverwerking
- Alle omstandigheden van het geval zijn daarbij relevant
Toestemming (artikel 1:88 BW)
Reikwijdte
- Bescherming echtgenoten
- Dwingendrechtelijk en niet van af te wijken in huwelijkse voorwaarden
- Het gaat niet om handelingsonbekwaamheid of beschikkingsonbevoegdheid, maar het gaat om
handelingsonbevoegdheid (bij ontbreken toestemming andere echtgenoot)
o Vernietigbaarheid op grond van artikel 1:89 BW
- De echtgenoot die toestemming geeft voor het verrichten van de handeling, maakt deze nog geen
partij bij de rechtshandeling
- Het verlenen van de toestemming is een eenzijdige rechtshandeling (artikel 3:32 e.v. BW)
- Geldt alleen tijdens het huwelijk (artikel 1:149 BW, gronden ontbinding huwelijk)
o Let op: einde gemeenschap van goederen is eerder dan einde van het huwelijk (artikel 1:99
BW), artikel 1:88 BW geldt nog wel tijdens echtscheidingsprocedure
- Vorm van de toestemming volgt de vorm van de te verrichten rechtshandeling (lid 3)
Voorwaarden artikel 1:88 BW
Lid 1: rechtshandelingen waarvoor toestemming is vereist
- Sub A: overeenkomsten strekkende tot (obligatoire rechtshandeling) verkoop, bezwaring,
ingebruikgeving echtelijke woning
o HR Maastrichtse woning I
o Bij inboedel (artikel 3:5 BW) hoef je HR Maastrichtse woning niet te noemen
o Uitzondering inboedel: kunst, wetenschap of geschiedkundige aard
- Sub B: giften met uitzondering van gebruikelijke giften
o Uitzondering lid 4
- Sub C: overeenkomsten die strekken tot borg staan, hoofdelijke verbondenheid, zekerheidsstelling
voor schulden van een derde
o Vereist: derde! Als er geen derde is, kom je niet toe aan sub c.
o Uitzondering: in de normale uitoefening van beroep op bedrijf. Het moet kenmerkend zijn
om borg te staan voor de uitoefening van beroep op bedrijf. Dit komt bijna nooit voor!
o Uitzondering lid 5: bestuurder NV of BV
, - Sub D: overeenkomsten van goederenkrediet (artikel 7:84 BW)
o Overeenkomsten die je gedurende langere tijd aflost
o Koop op afbetaling: effectenlease
o Uitzondering: ten behoeve van de normale uitoefening van beroep op bedrijf
Lid 2: uitzondering
Lid 3: vorm van toestemming
Lid 6: vervangende toestemming
Lid 7: dwingendrechtelijk
- Geldt ook tussen niet-Nederlanders die in Nederland wonen, omdat het ziet op alle echtgenoten
ongeacht het recht dat van toepassing is op hun huwelijk
- Vereist: niet handelend echtgenoot heeft verblijfplaats in Nederland
Uitleg begrip woning: behoort de woning, ten aanzien waarvan de handeling wordt verricht, tot het leefmilieu
van de echtgenoten? Het hoeft dus niet de woning te zijn waar de echtgenoten hun hoofdverblijf hebben,
maar de vakantiewoning van de echtgenoten zou ook onder artikel 1:88 BW kunnen vallen.
- Let ook op artikel 1:10 BW
HR MAASTRICHTSE WONING I (1975)
- Gevraagd om voorlopige voorziening ten aanzien van verblijf echtelijke woning
- De feitelijke afwezigheid van een echtgenoot in de woning is onvoldoende om te beoordelen dat er
geen sprake meer is van een echtelijke woning.
Wettelijke gemeenschap van goederen (titel 7)
Verandering huwelijksvermogensrecht 1 januari 2018: wettelijke algehele gemeenschap van goederen naar
wettelijke beperkte gemeenschap van goederen.
Artikel 1:94 jo. artikel 1:100 BW
- Ieder voor de helft gerechtigd tot de helft van de gemeenschap
- Boedelmenging
- Gemeenschap heeft aanzuigende werking
Wat valt sinds 1 januari 2018 in de gemeenschap?
- Baten
o Goederen die vóór het huwelijk al van de echtgenoten samen waren
▪ Let op bij ongelijke breukdelen in bijvoorbeeld een woning. Indien gezamenlijke
woning vóór het huwelijk in 10/90 is aangekocht, valt de woning in de gemeenschap
waartoe beide echtgenoten voor de helft zijn gerechtigd
o Goederen die tijdens het huwelijk worden verkregen, door ieder van hen afzonderlijk en
door hen tezamen tot de ontbinding van de gemeenschap
▪ Uitzondering erfrechtelijke verkrijgingen, giften, e.d. (artikel 1:94 lid 2 sub a BW),
tenzij insluitingsclausule (artikel 1:94 lid 3 sub b BW)
▪ Uitzondering pensioenrechten (artikel 1:94 lid 2 sub b BW)
▪ Uitzondering zaaksvervanging (artikel 1:95 BW)
- Lasten
o Schulden die vóór het huwelijk van de echtgenoten samen waren
o Schulden die tijdens het huwelijk ontstaan
Zaaksvervanging (artikel 1:95 BW)
