0
, ZUL2604 ASSIGMMENT 3 SEMESTER 1 2026
UMBUZO 1
1.1 Ngabe uWerner (1930) uveza muphi umbono ngezilimi zendabu yase-Afrika? (5)
UWerner (1930) waveza umbono wokuthi izilimi zendabuko zase-Afrika azizona izilimi
“eziphansi” noma ezingenawo uhlelo, njengoba kwakucatshangwa ngesikhathi sobukoloni.
Waphikisa lo mbono ngokuthi lezi zilimi zinezinhlelo eziqinile zohlelo lolimi, ukwakheka
kwemisho, kanye nezinhlelo zemisindo ezihlelekile. Ngaphezu kwalokho, wagcizelela ukuthi
lezi zilimi zibalulekile ekulondolozeni amasiko, umlando kanye nobunikazi babantu base-
Afrika (Werner, 1930).
1.2 Kungani uGuthrie athatha izilimi zesiNtu njengezilimi ezinomndeni wezilimi? Chaza
imigomo emibili (10)
UGuthrie wabona ukuthi izilimi zesiNtu zibonisa ukufana okuningi okuphindaphindekayo,
okukhombisa ukuthi zinomsuka ofanayo, yingakho wazihlela ngaphansi komndeni owodwa
wezilimi.
Imigomo emibili:
1. Uhlelo lwezigaba zamabizo (noun class system)
Izilimi zesiNtu zisebenzisa uhlelo olufanayo lokuhlukanisa amabizo abe yizigaba
ezahlukene, futhi lokhu kuthinta ukuvumelana kwamagama emshweni. Lokhu kufana
kusiza ukukhombisa ubuhlobo phakathi kwalezi zilimi.
2. Ukufana kwamagama ayisisekelo (lexical similarity)
Kukhona ukufana okukhulu emagameni ayisisekelo njengezinto zomzimba, umndeni
kanye nemvelo phakathi kwezilimi zesiNtu. Lokhu kufana kusikisela ukuthi lezi
zilimi zinomsuka ofanayo (Guthrie, 1948–1967).
, ZUL2604 ASSIGMMENT 3 SEMESTER 1 2026
UMBUZO 1
1.1 Ngabe uWerner (1930) uveza muphi umbono ngezilimi zendabu yase-Afrika? (5)
UWerner (1930) waveza umbono wokuthi izilimi zendabuko zase-Afrika azizona izilimi
“eziphansi” noma ezingenawo uhlelo, njengoba kwakucatshangwa ngesikhathi sobukoloni.
Waphikisa lo mbono ngokuthi lezi zilimi zinezinhlelo eziqinile zohlelo lolimi, ukwakheka
kwemisho, kanye nezinhlelo zemisindo ezihlelekile. Ngaphezu kwalokho, wagcizelela ukuthi
lezi zilimi zibalulekile ekulondolozeni amasiko, umlando kanye nobunikazi babantu base-
Afrika (Werner, 1930).
1.2 Kungani uGuthrie athatha izilimi zesiNtu njengezilimi ezinomndeni wezilimi? Chaza
imigomo emibili (10)
UGuthrie wabona ukuthi izilimi zesiNtu zibonisa ukufana okuningi okuphindaphindekayo,
okukhombisa ukuthi zinomsuka ofanayo, yingakho wazihlela ngaphansi komndeni owodwa
wezilimi.
Imigomo emibili:
1. Uhlelo lwezigaba zamabizo (noun class system)
Izilimi zesiNtu zisebenzisa uhlelo olufanayo lokuhlukanisa amabizo abe yizigaba
ezahlukene, futhi lokhu kuthinta ukuvumelana kwamagama emshweni. Lokhu kufana
kusiza ukukhombisa ubuhlobo phakathi kwalezi zilimi.
2. Ukufana kwamagama ayisisekelo (lexical similarity)
Kukhona ukufana okukhulu emagameni ayisisekelo njengezinto zomzimba, umndeni
kanye nemvelo phakathi kwezilimi zesiNtu. Lokhu kufana kusikisela ukuthi lezi
zilimi zinomsuka ofanayo (Guthrie, 1948–1967).