Inleiding in de archeologie week 2
Dateringsmethoden en periodisering
Datering
- Stratigrafie
- Uniformitarianisme
- Evolutietheorie
- Drie perioden systeem
Dateren in de archeologie
- Relatief:
Datering in relatie tot iets anders (dit is ouder dan dat)
- Absoluut:
De echte datering
BC (before christ), AD (anno domini), BP (before Present = 1950)
v.Chr (voor christus), n.Chr (na christus), BP
- terminus post quem = ondergrens van een datering, bijvoorbeeld een munt
- terminus ante quem = bovengrens van een datering, bijvoorbeeld de uitbarsting van de Vesuvius in
79 n. Chr
Dateringsmethoden:
- Oscar Montelius (1843-1921), archeoloog: Typologische reeks/ typologie/ typochronologie
- Onder invloed van o.a. Lyell en Darwin
- Uitgangspunt: artefacten hebben een zelfde stijl en deze stijl verandert geleidelijk
(evolutionair)
Relatieve datering:
- Relict: overblijfsel uit een vroegere tijd bij een artefact
Absolute datering:
- Kruisdateren: objecten vergelijken met een object op een andere plek om te dateren
Dateringsmethoden 20e eeuw
Absolute dateringsmethoden:
- Dendrochronologie
- C14- datering
- TL/ OSL
- Kalium-argondatering
Dendrochronologie (jaarringenonderzoek)
- Houten voorwerpen met minimaal 70 jaarringen met spinthout en bast
- Jaarringen vormen een patroon > vergeleken met bekende jaarringenreeksen
(referentiecurven)
- Zeer nauwkeuring, tot seizoen in jaar van kap
- Hout: eik, es , beuk, fijnspar, grove den en zilverspar
- Tot 10.461 v. Chr
C14-datering:
- Koolstof heeft twee stabiele niet-radioactieve isotopen en een instabiele isotoop, 14c (kijk
pp)
- Organisch materiaal (hout, houtskool en bot)
- Tot 57.360 jaar geleden
, Thermoluminescentiedatering/ OSL
- Meten van de hoeveelheid licht die vrijkomt uit het te dateren materiaal bij verhitting of
belichting. Object in de grond absorbeert achtergrondstraling op: hoe langer, des te meer.
Hoe meer straling er vrijkomt hoe ouder het is.
- Kwarts: grind, zand (aardewerk, grondlagen. Muurwerk)
- Tot ongeveer 350.000 jaar geleden
Kallium-argondatering (K-Ar)
- Deze methode meet hoeveel van de stabiele isotoop 40Ar is ontstaan na verval van het
instabiele 40K
- (stollings) gesteente (geologie)
- 100.000 – 4.300.000.000 jaar geleden
Periodisering
Manier om de archeologie te ordenen
- Chronologische ordening
- Indeling in perioden
Thomsen 1830, Drie perioden systeem > belangrijke basis!
- Steentijd
- Bronstijd
- Ijzertijd
Relatieve datering
Periodisering Nederland:
1965 ‘symposium voor Praehistorie van Nederland’
- Gordon Childe: archeologische cultuur als uitgangspunt, archeologische periodes zijn overal
anders
- Gebruikte criteria, combinaties van:
Huistype
Materiaaltype (vuursteen, brons, ijzer etc.
Aardewerktype
Begravingswijze
Etc.
- Noodzaak periodisering
1992 Archis en ABR
- Periodisering tabel 9 en sub maar niet subsub
- Hoofdperiode: grote veranderingen (bijv. steen > brons)
- Subperiode: kleinere veranderingen (bijv. inhumatie > crematie)
Paleolithicum:
- Begint met Homo habilis vanaf 2,4 miljoen jaar geleden
- Rond 800.000 jaar geleden aankomst in Europa
- Oudste sporen van menselijke activiteit in Nederland: 300.000 jaar geleden: Belvedere site
Vroeg Paleolithicum ( Upper palaeolithic / Old stone Age)
Evolutie van de mens
- Veel discussie
- Verbanden tussen mensvormen vaak onduidelijk
- Kleine aantallen, incomplete skeletten
Ontwikkeling van de mens
- Australopithecus (zuidelijke aap) 4.500.000 – 2.000.000 BP, Oost- Afrika
Dateringsmethoden en periodisering
Datering
- Stratigrafie
- Uniformitarianisme
- Evolutietheorie
- Drie perioden systeem
Dateren in de archeologie
- Relatief:
Datering in relatie tot iets anders (dit is ouder dan dat)
- Absoluut:
De echte datering
BC (before christ), AD (anno domini), BP (before Present = 1950)
v.Chr (voor christus), n.Chr (na christus), BP
- terminus post quem = ondergrens van een datering, bijvoorbeeld een munt
- terminus ante quem = bovengrens van een datering, bijvoorbeeld de uitbarsting van de Vesuvius in
79 n. Chr
Dateringsmethoden:
- Oscar Montelius (1843-1921), archeoloog: Typologische reeks/ typologie/ typochronologie
- Onder invloed van o.a. Lyell en Darwin
- Uitgangspunt: artefacten hebben een zelfde stijl en deze stijl verandert geleidelijk
(evolutionair)
Relatieve datering:
- Relict: overblijfsel uit een vroegere tijd bij een artefact
Absolute datering:
- Kruisdateren: objecten vergelijken met een object op een andere plek om te dateren
Dateringsmethoden 20e eeuw
Absolute dateringsmethoden:
- Dendrochronologie
- C14- datering
- TL/ OSL
- Kalium-argondatering
Dendrochronologie (jaarringenonderzoek)
- Houten voorwerpen met minimaal 70 jaarringen met spinthout en bast
- Jaarringen vormen een patroon > vergeleken met bekende jaarringenreeksen
(referentiecurven)
- Zeer nauwkeuring, tot seizoen in jaar van kap
- Hout: eik, es , beuk, fijnspar, grove den en zilverspar
- Tot 10.461 v. Chr
C14-datering:
- Koolstof heeft twee stabiele niet-radioactieve isotopen en een instabiele isotoop, 14c (kijk
pp)
- Organisch materiaal (hout, houtskool en bot)
- Tot 57.360 jaar geleden
, Thermoluminescentiedatering/ OSL
- Meten van de hoeveelheid licht die vrijkomt uit het te dateren materiaal bij verhitting of
belichting. Object in de grond absorbeert achtergrondstraling op: hoe langer, des te meer.
Hoe meer straling er vrijkomt hoe ouder het is.
- Kwarts: grind, zand (aardewerk, grondlagen. Muurwerk)
- Tot ongeveer 350.000 jaar geleden
Kallium-argondatering (K-Ar)
- Deze methode meet hoeveel van de stabiele isotoop 40Ar is ontstaan na verval van het
instabiele 40K
- (stollings) gesteente (geologie)
- 100.000 – 4.300.000.000 jaar geleden
Periodisering
Manier om de archeologie te ordenen
- Chronologische ordening
- Indeling in perioden
Thomsen 1830, Drie perioden systeem > belangrijke basis!
- Steentijd
- Bronstijd
- Ijzertijd
Relatieve datering
Periodisering Nederland:
1965 ‘symposium voor Praehistorie van Nederland’
- Gordon Childe: archeologische cultuur als uitgangspunt, archeologische periodes zijn overal
anders
- Gebruikte criteria, combinaties van:
Huistype
Materiaaltype (vuursteen, brons, ijzer etc.
Aardewerktype
Begravingswijze
Etc.
- Noodzaak periodisering
1992 Archis en ABR
- Periodisering tabel 9 en sub maar niet subsub
- Hoofdperiode: grote veranderingen (bijv. steen > brons)
- Subperiode: kleinere veranderingen (bijv. inhumatie > crematie)
Paleolithicum:
- Begint met Homo habilis vanaf 2,4 miljoen jaar geleden
- Rond 800.000 jaar geleden aankomst in Europa
- Oudste sporen van menselijke activiteit in Nederland: 300.000 jaar geleden: Belvedere site
Vroeg Paleolithicum ( Upper palaeolithic / Old stone Age)
Evolutie van de mens
- Veel discussie
- Verbanden tussen mensvormen vaak onduidelijk
- Kleine aantallen, incomplete skeletten
Ontwikkeling van de mens
- Australopithecus (zuidelijke aap) 4.500.000 – 2.000.000 BP, Oost- Afrika
