Inleiding in de archeologie week 4
Metaaltijden: Bronstijd en ijzertijd
Bronstijd 2000-800 v.Chr
(periode kijk tabel 9)
Neolithicum
Kopertijd – Bronstijd
- Eerste koperen voorwerpen ca. 4500 v.Chr (veel te vinden in halve maan)
- Rond 4000 v. Chr verharden met arseen
- Rond 3000 v.Chr ontdekking brons
- Oudste bronzen voorwerpen in NL rond 2200 v. Chr
Introductie brons
Brons is een legering van koper en tin
- Kopererts vormt de basis, daarbij +/- 10% tin
- Smeltpunt brons lager dan koper door tin:
Tin 232 graden celsius
Koper 1085 graden celsius
- Legering met tin: harder, beter bewerkbaar (betere detaillering), corrosiebestendig
- Koper/brons wordt gesmolten en gegoten
- Hoge temperaturen: specialistisch werk
Bronstijd
Bronzen voorwerpen
- Grafcontexten/ rituele contexten
- Niet in afvalcontexten > omsmelten!
Werktuigen
Wapens
Sieraden
Brons bewerking
Ambacht en handel NL
- Vroegere bronstijd: geïmporteerde bronzen objecten (uitwisseling eindproducten)
- Midden bronstijd: omsmelten geïmporteerde objecten door plaatselijke smeden (productie
lokaal)
Brons gieten
Wat heb je nodig?/ wat vind je terug?
- Blaasbalg
- Houtskool
- gietmal
- Vuur ( alles wordt weinig terug gevonden)
Verloren wasmethode
- Er wordt van was een object gemaakt, om het was heen wordt een mal gemaakt van klei,
was gaat smelten bij bepaalde temperatuur, in de mal wordt het brons gegoten en maak je
hem daarna open en heb je je bronzen object
, Bronstijd
Landbouw
Gemengd bedrijf: zelfvoorzienend
- Veeteelt
Rund, varken, schaap/geit (wol)
- Akkerbouw
Emmertarwe, naakte gerst, bedekte gerst, gierst, lijnzaad
Opslag in spiekers
Hiervan werd gemaakt oa: brood, pap, olie, linnen
- Jacht en visserij: verwaarloosbaar
Vroege bronstijd
Huizenbouw
- Tweeschepige huizen, vermoedelijk zonder staldeel
Midden bronstijd
Huizenbouw
- Drieschepige huizen, met staldeel
Woonstalhuizen, extended family (10-15 personen)
Regionale verschillen en overeenkomsten (standaardmeten)
Late bronstijd/ vroege ijzertijd
Huizenbouw
- Kleinere huizen
Kerngezin (5-7 personen), single/nuclear family
Bronstijd
Huizenbouw
- Verandering huizenbouw: van lang naar kort = van extended family naar single family
erfindeling
Nederzettingspatronen ‘zwervende erven’
- Huisplaats heeft relatief korte levenscyclus
- Na een periode weer op dezelfde plaats: blijft binnen een beperkt territorium
Generatie cyclus
Boerderij vervallen
Akker uitgeput
Aardewerk
- Laat neolithicum – vroege bronstijd versierd
- Midden bronstijd grof niet versierd
- Late bronstijd versierd, gepolijst
Begravingen (grafheuvels)
- Gebruik neolithische grafheuvels
- Midden bronstijd hoogtepunt
Begravingen (primair en secundair)
Open landschap, opgeworpen (heide) plaggen
Territorial markers: claim op gebied
- Midden bronstijd: begravingen op erf ‘familiegraf’
Hergebruikte oudere grafheuvel: claim op gebied
- Vanaf laat neolithicum: inhumatie
- Vanaf late bronstijd: crematie, urnenvelden
Metaaltijden: Bronstijd en ijzertijd
Bronstijd 2000-800 v.Chr
(periode kijk tabel 9)
Neolithicum
Kopertijd – Bronstijd
- Eerste koperen voorwerpen ca. 4500 v.Chr (veel te vinden in halve maan)
- Rond 4000 v. Chr verharden met arseen
- Rond 3000 v.Chr ontdekking brons
- Oudste bronzen voorwerpen in NL rond 2200 v. Chr
Introductie brons
Brons is een legering van koper en tin
- Kopererts vormt de basis, daarbij +/- 10% tin
- Smeltpunt brons lager dan koper door tin:
Tin 232 graden celsius
Koper 1085 graden celsius
- Legering met tin: harder, beter bewerkbaar (betere detaillering), corrosiebestendig
- Koper/brons wordt gesmolten en gegoten
- Hoge temperaturen: specialistisch werk
Bronstijd
Bronzen voorwerpen
- Grafcontexten/ rituele contexten
- Niet in afvalcontexten > omsmelten!
Werktuigen
Wapens
Sieraden
Brons bewerking
Ambacht en handel NL
- Vroegere bronstijd: geïmporteerde bronzen objecten (uitwisseling eindproducten)
- Midden bronstijd: omsmelten geïmporteerde objecten door plaatselijke smeden (productie
lokaal)
Brons gieten
Wat heb je nodig?/ wat vind je terug?
- Blaasbalg
- Houtskool
- gietmal
- Vuur ( alles wordt weinig terug gevonden)
Verloren wasmethode
- Er wordt van was een object gemaakt, om het was heen wordt een mal gemaakt van klei,
was gaat smelten bij bepaalde temperatuur, in de mal wordt het brons gegoten en maak je
hem daarna open en heb je je bronzen object
, Bronstijd
Landbouw
Gemengd bedrijf: zelfvoorzienend
- Veeteelt
Rund, varken, schaap/geit (wol)
- Akkerbouw
Emmertarwe, naakte gerst, bedekte gerst, gierst, lijnzaad
Opslag in spiekers
Hiervan werd gemaakt oa: brood, pap, olie, linnen
- Jacht en visserij: verwaarloosbaar
Vroege bronstijd
Huizenbouw
- Tweeschepige huizen, vermoedelijk zonder staldeel
Midden bronstijd
Huizenbouw
- Drieschepige huizen, met staldeel
Woonstalhuizen, extended family (10-15 personen)
Regionale verschillen en overeenkomsten (standaardmeten)
Late bronstijd/ vroege ijzertijd
Huizenbouw
- Kleinere huizen
Kerngezin (5-7 personen), single/nuclear family
Bronstijd
Huizenbouw
- Verandering huizenbouw: van lang naar kort = van extended family naar single family
erfindeling
Nederzettingspatronen ‘zwervende erven’
- Huisplaats heeft relatief korte levenscyclus
- Na een periode weer op dezelfde plaats: blijft binnen een beperkt territorium
Generatie cyclus
Boerderij vervallen
Akker uitgeput
Aardewerk
- Laat neolithicum – vroege bronstijd versierd
- Midden bronstijd grof niet versierd
- Late bronstijd versierd, gepolijst
Begravingen (grafheuvels)
- Gebruik neolithische grafheuvels
- Midden bronstijd hoogtepunt
Begravingen (primair en secundair)
Open landschap, opgeworpen (heide) plaggen
Territorial markers: claim op gebied
- Midden bronstijd: begravingen op erf ‘familiegraf’
Hergebruikte oudere grafheuvel: claim op gebied
- Vanaf laat neolithicum: inhumatie
- Vanaf late bronstijd: crematie, urnenvelden
